Nicolaes Berchem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nicolaes Berchem
Portrait of Nicolaes Berchem by Jan Stolker.jpg
Persoonsgegevens
Volledige naam Nicolaes Pietersz. Berchem
Geboren Haarlem, 1622
Overleden Amsterdam, 18 februari 1683
Geboorteland Noordelijke Nederlanden
Beroep(en) Schilder, tekenaar, etser
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1642-1683
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Nicolaes Pietersz. Berchem, Nicolaes ook gespeld als Claes, Berchem als Berghem, Berighem en Berrighem (Haarlem, 1622 - Amsterdam, 18 februari 1683) was een Nederlands schilder, tekenaar en etser. Hij is vooral bekend vanwege zijn pastorale, mediterrane landschappen.

Levensloop[bewerken]

Berchem was de zoon van stillevenschilder Pieter Claesz. Zijn eigenlijke naam was Nicolaes of Claes Pietersz. Hij signeerde zijn werk echter met Berchem, naar de geboorteplaats van zijn vader. Het was waarschijnlijk ook zijn vader die hem opleidde als schilder. Daarna was hij achtereenvolgens leerling van Jan van Goyen, die in 1634 in Haarlem verbleef, Pieter de Grebber en tot omstreeks 1640 Nicolaes Moeyaert in Amsterdam. Ook zou hij leerling geweest zijn van Jan Wils en zijn neef Jan Baptist Weenix, maar dit is onwaarschijnlijk. Wils was zijn schoonvader en Weenix was één jaar jonger dan hem.[1]

Nicolaes Berchem. Landschap met Kasteel Bentheim. Ca. 1656. Dresden, Staatliche Kunstsammlungen Dresden, Gemäldegalerie Alte Meister.

Hij werd op 6 mei 1642 als Claes Pietersen ingeschreven in het Haarlemse Sint-Lucasgilde. Aansluitend zou hij volgens kunsthistoricus Godefridus Johannes Hoogewerff tot 1646 in Rome verbleven hebben. Pieter Biesboer toont echter aan dat dit onmogelijk kan zijn geweest. In augustus en september 1642 betaalde hij het gilde een bijdrage om les te geven aan Willem Romeyn, Guillaem le Febre en Claes Symonsz. Schout en op 13 januari 1645 werd hij lid van de Nederduitse Gereformeerde Kerk. Op 2 oktober 1646 trouwde hij met Catrijne Claesdr. de Groot. Hij kreeg vier kinderen, waaronder Nicolaes Berchem de Jonge, die later ook schilder werd. Op 22 maart 1649 maakten Berchem en zijn vrouw hun testament op.[1] Nadat zijn eerste vrouw gestorven was, trouwde hij met de stiefdochter van Jan Wils.

In 1650 maakte Berchem een reis naar Westfalen, mogelijk in gezelschap met Jacob van Ruisdael, met wie hij bevriend was. Van Berchem is een krijttekening bekend van Kasteel Bentheim, gedateerd 1650.[1] Berchem gebruikte Kasteel Bentheim later verschillende keren als achtergrond van zijn pastorale landschappen, maar op een minder dramatische manier dan Ruisdael. Hij was rond deze tijd de leermeester van Pieter de Hoogh.

Begin jaren vijftig heeft hij mogelijk alsnog een reis naar Italië gemaakt, maar er zijn geen bronnen bekend die dit bevestigen. In 1656 woonde hij aan de Koningstraat in Haarlem en in 1670 aan de Oude Gracht. Op 19 maart 1656 kocht hij een tuin en een buitenhuis vlak bij de Kleine Houtpoort. Van 1656 tot 1657 was hij vinder en van 1657 tot 1658 deken van het Sint-Lucasgilde.

In een akte gedateerd 9 juni 1661 wordt hij vermeld als inwoner van Amsterdam. Voorjaar 1670 keerde hij weer terug naar Haarlem. Op 11 juli 1670 werden Berchem en zijn vrouw ingeschreven in het kerkregister. Op 16 september 1670 werd hij opnieuw vinder van het schildersgilde. In 1677 verhuisde hij weer naar Amsterdam. Hier woonde hij aan de Lauriergracht, waar hij op 18 februari 1683 overleed. Hij werd op 23 februari begraven in de Westerkerk. Zijn verzameling schilderijen werd op 4 mei 1683 in het huis van zijn weduwe geveild. Zijn verzameling tekeningen en prenten werd op 7 december 1683 geveild.[1]

Werk[bewerken]

In zijn landschappen spelen menselijke figuren een grotere rol dan bij anderen. Hij was de meest productieve italianiserende landschapsschilder en zijn schilderijen lagen goed in de markt. Soms zijn er mythologische of Bijbelse taferelen uitgebeeld in zijn landschappen.

Hij is beïnvloed door Pieter van Laer, Jan Asselyn en Adam Pynacker en in enkele werken uit omstreeks 1658 is de invloed van Jan Both duidelijk merkbaar. Gewaardeerd vanwege zijn trefzekere uitbeelding schilderde hij ook figuren en dieren op schilderijen van anderen, zoals voor Meindert Hobbema,[2] Jan Hackaert, Jacob van Ruisdael en Johannes Lingelbach. Naast landschappen zijn er ook enkele historie- en genrestukken van hem bekend. Hij heeft vele tientallen prentontwerpen getekend, die door Cornelis Visscher, Johannes Visscher en andere graveurs in prent zijn gebracht. Daarnaast liet hij zo'n achthonderd tekeningen en vijftig etsen na.

In de tweede helft van de 18e eeuw werd Berchem tot de belangrijkste Hollandse kunstenaars gerekend. De Franse schilderkunst in de 18e eeuw is ondenkbaar zonder Berchem, wiens schilderijen – algemeen bekend door de talrijke reproductieprenten uit die tijd – belangrijke Franse schilders inspireerden zoals François Boucher, Jean-Baptiste Oudry, Jean-Baptiste Pillement en Jean-Honoré Fragonard.[3]

Stadhouder Willem V kocht in 1765 uit het faillissement van Leendert Pieter de Neufville een werk voor 2.105 gulden, een gigantisch bedrag. Het was bestemd voor zijn Galerij aan het Buitenhof.

In 2006-2007 werd aan Berchems werk een overzichtstentoonstelling gewijd in het Frans Hals Museum in Haarlem.

Lijst van werken[bewerken]

Titel Datering Type Verblijfplaats Afbeelding
Allegorie op de zomer 1635-1683 Schilderij Galerij Prins Willem V, Den Haag Nicolaes Pietersz. Berchem 010.jpg
De jeugd van Jupiter 1640-1683 Schilderij Národní galerie v Praze, Praag Nicolaes Pietersz. Berchem - Jupiterovo detsvi.jpg
Melkmeisje leunend op voetstuk 1644 Prent Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Nicolaes Pietersz. Berchem 011.jpg
Stadswal van Haarlem in de winter 1647 Schilderij Frans Hals Museum, Haarlem Stadswal van Haarlem in de winter. Rijksmuseum SK-A-27.jpeg
IJsgezicht nabij een stad 1647 (?) Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam IJsgezicht nabij een stad Rijksmuseum SK-A-28.jpeg
De jeugd van Bacchus 1648 Schilderij Mauritshuis, Den Haag The infancy of Zeus.jpg
Callisto en Jupiter Ca. 1648-1650 Schilderij Kunsthandel Mireille Mosler Ltd., New York Nicolaes Pietersz. Berchem 005.jpg
Callisto door Jupiter bespied Ca. 1656 Schilderij Frans Hals Museum, Haarlem[4] Nicolaes Pietersz. Berchem 005.jpg
Paulus en Barnabas te Lystra 1650 Schilderij Musée d'art et d'industrie de Sainte-Étienne, Saint-Étienne Berchem, Nicolaes Pietersz. - Paul and Barnabas at Lystra - 1650.jpg
Italiaans landschap 1650-1683 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Italiaans landschap. Rijksmuseum SK-A-26.jpeg
Ruth en Boaz 1640-1683 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Nicolaes Pietersz. Berchem 022.jpg
Herderinnen en wasvrouwen bij een fontein in een zuidelijk landschap Ca. 1645-1646 Schilderij Dulwich Picture Gallery, Londen Berchem, Nicolaes Pietersz - Roman Fountain with Cattle and Figures (Le Midi) - Google Art Project.jpg
Italiaans landschap bij avond 1650-1683 Schilderij Schloss Schleißheim, Oberschleißheim Nicolaes Pietersz. Berchem 001.jpg
Studie naar dieren 1635-1683 Schilderij Museum voor Schone Kunsten, Gent Nicolaes Pietersz. Berchem, Animal Study (1635–1683).jpg
De herder op de put en de spinster 1652 Prent Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Berchem 52Well.jpg
Wasvrouwen 1600-1700 Schilderij Dulwich Picture Gallery, Londen Berchem, Nicolaes Pietersz - Washerwomen - Google Art Project.jpg
Het ponteveer Ca. 1655 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Nicolaes Pietersz. Berchem 021.jpg
Zuidelijk landschap met herders onderweg Ca. 1655-1659 Schilderij Dulwich Picture Gallery, Londen Berchem 57Soir.jpg
De drie kuddes 1656 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Nicolaes Pietersz. Berchem 019.jpg
De ossendrift 1656 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam De ossendrift Rijksmuseum SK-A-30.jpeg
Landschap met Kasteel Bentheim Ca. 1656 Schilderij Staatliche Kunstsammlungen Dresden, Gemäldegalerie Alte Meister Nicolaes Berchem - Landscape with Castle Bentheim.jpeg
Een zuidelijke havenscène Ca. 1657-1659 Schilderij Wallace Collection, Londen A Southern Harbour Scene by Nicolaes Pieterszoon Berchem.jpg
Rustende herders 1635-1683 Schilderij Národní galerie v Praze, Praag Nicolaes Pietersz Berchem - Odpocivajici pastyri.jpg
Landschap met baders 1655-1669 Schilderij Museum Arnhem, Arnhem Landschap met baders Rijksmuseum SK-A-33.jpeg
Portret van een echtpaar in een landschap Ca. 1665 Schilderij Museum De Lakenhal, Leiden G. Dou and N. Berchem Portrait of a couple 1630-1675.jpg
Pastorale voorstelling 1679 Schilderij Norton Simon Museum, Pasadena 'Pastoral Scene' by Nicolaes Berchem, 1679, oil on panel, Norton Simon Museum.JPG

Zie ook[bewerken]

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Hoofdportaal:Nicolaes Berchem op Wikisource