Nobelprijs voor Scheikunde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Nobelprijs voor de Scheikunde)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Jacobus van 't Hoff (1852-1911) ontving als eerste de Nobelprijs voor Scheikunde, "voor zijn ontdekking van de wetten van chemische evenwichten en osmotische waarde in oplossingen"
Peter Debije ontving in 1936 de Nobelprijs voor zijn verdiensten op het gebied van de moleculaire structuur door onderzoek naar dipoolmomenten en de diffractie van röntgenstralen en elektronen in gassen.
Ilya Prigogine (1917-2003) ontving in 1977 de Nobeplrijs voor zijn bijdrage aan de niet-evenwichtthermodynamica
Ben Feringa (1951) ontving in 2016 de Nobelprijs voor de ontwikkeling van moleculaire machines

De Nobelprijs voor Scheikunde wordt jaarlijks toegekend door een commissie van de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen.

Lijst met winnaars van de Nobelprijs voor Scheikunde.

Jaar Naam Land Toelichting
1901 Jacobus van 't Hoff Vlag van Nederland Nederland "Voor zijn ontdekking van de wetten van chemische evenwichten en osmotische waarde in oplossingen."
1902 Hermann Emil Fischer Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn werk op het gebied van de synthese van suiker en purine."
1903 Svante Arrhenius Vlag van Zweden Zweden "Voor zijn elektrolytische dissociatietheorie."
1904 William Ramsay Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn ontdekking van de edelgassen in lucht."
1905 Adolf von Baeyer Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn werk op het gebied van organische verven en aromatische verbindingen."
1906 Henri Moissan Vlag van Frankrijk Frankrijk "Voor zijn onderzoek naar en isolatie van het element fluor en voor zijn introductie van de naar hem genoemde elektrische oven."
1907 Eduard Buchner Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn verdiensten in de gisttechnologie."
1908 Ernest Rutherford Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland "Voor zijn onderzoek naar het uiteenvallen van elementen en de chemie van radioactieve stoffen."
1909 Wilhelm Ostwald Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn verdiensten in de katalyse en voor zijn onderzoek naar chemische evenwichten en reactiesnelheden."
1910 Otto Wallach Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn verdiensten op het gebied van alicyclische verbindingen."
1911 Marie Curie Vlag van Polen Polen "Voor haar ontdekking van radium en polonium en voor haar studie naar de aard en samenstelling van deze opmerkelijke elementen."
1912 Victor Grignard Vlag van Frankrijk Frankrijk "Voor zijn ontdekking van het Grignard-reagens en de bijbehorende Grignard-reactie."
Paul Sabatier Vlag van Frankrijk Frankrijk "Voor zijn methode voor het hydrogeneren van organische verbindingen."
1913 Alfred Werner Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn verdiensten op het gebied van de verbinding tussen atomen in moleculen."
1914 Theodore William Richards Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn bepaling van de atoommassa van een groot aantal elementen."
1915 Richard Willstätter Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn onderzoek naar plantpigmenten."
1916 (niet toegekend)
1917 (niet toegekend)
1918 Fritz Haber Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn synthese van ammoniak."
1919 (niet toegekend)
1920 Walther Nernst Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn verdiensten op het gebied van de thermochemie."
1921 Frederick Soddy Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn verdiensten op het gebied van de chemie van radioactieve stoffen en zijn onderzoek naar isotopen."
1922 Francis William Aston Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn ontdekking van isotopen in een groot aantal niet-radioactieve elementen en voor zijn wet van de gehele getallen."
1923 Fritz Pregl Vlag van Oostenrijk Oostenrijk "Voor zijn uitvinding van de microanalyse voor organische verbindingen."
1924 (niet toegekend)
1925 Richard Zsigmondy Vlag van Hongarije Hongarije "Voor zijn demonstratie van de heterogene aard van colloïdale oplossingen en zijn gebruikte methoden."
1926 Theodor Svedberg Vlag van Zweden Zweden "Voor zijn verdiensten op het gebied van disperse systemen."
1927 Heinrich Otto Wieland Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn onderzoek naar galzuur en gerelateerde substanties."
1928 Adolf Windaus Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn onderzoek naar sterolen en hun verbinding met vitamines."
1929 Arthur Harden
Hans von Euler-Chelpin
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Zweden Zweden
"Voor hun onderzoek naar de fermentatie van suiker en fermentatie-enzymen."
1930 Hans Fischer Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn onderzoek naar heemverbindingen en chlorofyl."
1931 Carl Bosch
Friedrich Bergius
Vlag van Duitsland Duitsland "Voor hun bijdrage aan de chemische methoden die bij hoge druk verlopen."
1932 Irving Langmuir Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verdiensten op het gebied van de oppervlaktechemie."
1933 (niet toegekend)
1934 Harold Urey Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn ontdekking van deuterium."
1935 Frédéric Joliot-Curie
Irène Joliot-Curie
Vlag van Frankrijk Frankrijk "Voor hun synthese van nieuwe radioactieve elementen."
1936 Peter Debije Vlag van Nederland Nederland "Voor zijn verdiensten op het gebied van de moleculaire structuur door onderzoek naar dipoolmomenten en de diffractie van röntgenstralen en elektronen in gassen."
1937 Walter Haworth Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn verdiensten op het gebied van de koolhydraten en vitamine C."
Paul Karrer Vlag van Zwitserland Zwitserland "Voor zijn verdiensten op het gebied van de carotenoïden, flavines, vitamine A en vitamine B2."
1938 Richard Kuhn Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn verdiensten op het gebied van de carotenoïden en de vitamines."
1939 Adolf Butenandt
Lavoslav Ružička
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Kroatië Kroatië
"Voor zijn verdiensten op het gebied van de geslachtshormonen." (Adolf Butenandt)
"Voor zijn werk aan polymethylenen en hoge terpenen." (Lavoslav Ružička)
1940 (niet toegekend)
1941 (niet toegekend)
1942 (niet toegekend)
1943 George de Hevesy Vlag van Hongarije Hongarije "Voor zijn verdiensten op het gebied van het gebruik van isotopen om chemische processen te bestuderen."
1944 Otto Hahn Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn ontdekking van kernsplijting van zware atoomkernen."
1945 Artturi Ilmari Virtanen Vlag van Finland Finland "Voor zijn onderzoek en ontdekkingen op het gebied van agricultuur en levensmiddelenchemie."
1946 James Batcheller Sumner Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn ontdekking dat enzymen kunnen kristalliseren."
John Howard Northrop
Wendell Meredith Stanley
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor hun bereiding van enzymen en viruseiwitten in een zuivere vorm."
1947 Robert Robinson Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn onderzoek naar producten van planten, in het bijzonder de alkaloïden."
1948 Arne Tiselius Vlag van Zweden Zweden "Voor zijn onderzoek op het gebied van de elektroforese en de adsorptie analyse."
1949 William Giauque Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn bijdragen op het gebied van de chemische thermodynamica."
1950 Otto Diels
Kurt Alder
Vlag van Duitsland Duitsland "Voor hun ontdekking en ontwikkeling van de dieensynthese (de diels-alderreactie)."
1951 Edwin McMillan
Glenn Seaborg
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor hun ontdekkingen in de chemie van de transuraan elementen."
1952 Archer John Porter Martin
Richard Laurence Millington Synge
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor hun uitvinding van partitiechromatografie."
1953 Hermann Staudinger Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn ontdekkingen op het gebied van de macromoleculaire chemie."
1954 Linus Pauling Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn onderzoek naar de aard van de chemische binding."
1955 Vincent du Vigneaud Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verrichtingen op het gebied van de zwavelverbindingen, in het bijzonder de eerste synthese van een polypeptidehormoon."
1956 Cyril Norman Hinshelwood
Nikolaj Semjonov
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Sovjet-Unie Sovjet-Unie
"Voor hun onderzoek naar het mechanisme van chemische reacties."
1957 Alexander Todd Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn verrichtingen op het gebied van nucleotiden en hun co-enzymen."
1958 Frederick Sanger Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn verrichtingen op het gebied van de structuur van eiwitten, in het bijzonder insuline."
1959 Jaroslav Heyrovský Vlag van Tsjecho-Slowakije Tsjecho-Slowakije "Voor zijn ontdekking en ontwikkeling van de polarografische analysemethoden."
1960 Willard Libby Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn methode om koolstof-14 te gebruiken voor ouderdomsbepaling."
1961 Melvin Calvin Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn onderzoek naar de assimilatie van koolstofdioxide in planten."
1962 Max Perutz
John Kendrew
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor hun studie naar de structuur van myoglobine."
1963 Karl Ziegler
Giulio Natta
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Italië Italië
"Voor hun ontdekkingen op het gebied van de hoge polymeren (de Ziegler-Natta-katalysatoren)."
1964 Dorothy Crowfoot Hodgkin Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor haar bepaling van de structuur van belangrijk biochemische stoffen met behulp van röntgentechnieken."
1965 Robert Burns Woodward Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verdiensten op het gebied van de organische synthese."
1966 Robert Mulliken Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verdiensten op het gebied van de chemische binding en de elektronische structuur van moleculen."
1967 Manfred Eigen
Ronald George Wreyford Norrish
George Porter
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor hun studies naar zeer snelle reacties."
1968 Lars Onsager Vlag van Noorwegen Noorwegen "Voor de ontdekking van de naar hem genoemde reciproque relatie."
1969 Derek Barton
Odd Hassel
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Noorwegen Noorwegen
"Voor hun bijdragen aan de ontwikkeling van het begrip conformatie."
1970 Luis Federico Leloir Vlag van Argentinië Argentinië "Voor zijn ontdekking van suikernucleotiden en hun rol in de biosynthese van koolhydraten."
1971 Gerhard Herzberg Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn bijdragen aan de elektronenstructuur en de geometrie van moleculen, in het bijzonder vrije radicalen."
1972 Christian Anfinsen Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verdiensten op het gebied van de ribonuclease."
Stanford Moore
William Stein
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor hun bijdragen aan het begrip van de link tussen de chemische structuur en de katalytische activiteit van ribonuclease."
1973 Ernst Otto Fischer
Geoffrey Wilkinson
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor hun verdiensten op het gebied van de chemie van de organometaalverbindingen."
1974 Paul Flory Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn fundamentele verrichtingen, zowel theoretisch als experimenteel, op het gebied van de fysische chemie van macromoleculen."
1975 John Cornforth Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn verrichtingen op het gebied ven de stereochemie van enzymgekatalyseerde reacties."
Vladimir Prelog Vlag van Kroatië Kroatië "Voor zijn onderzoek naar de stereochemie van organische moleculen en reacties."
1976 William Lipscomb Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn studie naar de structuur van boranen."
1977 Ilya Prigogine Vlag van België België "Voor zijn bijdrage aan de niet-evenwichtthermodynamica."
1978 Peter Mitchell Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn formulering van de chemiosmotische theorie."
1979 Herbert Brown
Georg Wittig
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Duitsland Duitsland
"Voor hun ontwikkeling van boor- en fosforbevattende reagentia in de organische synthese (de Wittig-reactie)."
1980 Paul Berg Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn fundamentele studie naar de biochemie van nucleïnezuren, in het bijzonder recombinant DNA."
Walter Gilbert
Frederick Sanger
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor hun bijdragen aan de bepaling van de basenvolgorde in nucleïnezuren."
1981 Kenichi Fukui
Roald Hoffmann
Vlag van Japan Japan
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
"Voor hun theorieën op het gebied van het verloop van chemische reacties."
1982 Aaron Klug Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn ontwikkeling van kristallografische elektronenmicroscopie."
1983 Henry Taube Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verrichtingen op het gebied van mechanismes van elekronenoverdrachtsreacties."
1984 Robert Bruce Merrifield Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn ontwikkeling van de methodologie voor chemische syntheses op een vaste matrix."
1985 Herbert Hauptman
Jerome Karle
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor hun ontwikkeling van directe methoden voor de bepaling van kristalstructuren."
1986 Dudley Herschbach
Yuan Lee
John Polanyi
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Hongarije Hongarije
"Voor hun bijdragen op het gebied van de dynamica van elementaire chemische processen."
1987 Donald Cram
Jean-Marie Lehn
Charles Pedersen
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Frankrijk Frankrijk
"Voor hun ontwikkeling en gebruik van moleculen met structuurspecifieke interacties met hoge selectiviteit."
1988 Johann Deisenhofer
Robert Huber
Hartmut Michel
Vlag van Duitsland Duitsland "Voor hun bepaling van de driedimensionale structuur van een fotosynthetisch reactiecentrum."
1989 Sidney Altman
Thomas Cech
Vlag van Canada Canada
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
"Voor hun ontdekking van katalytische eigenschappen van RNA."
1990 Elias James Corey Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn ontwikkeling van de theorie en methodologie van organische syntheses, met name de retrosynthetische analyse."
1991 Richard Ernst Vlag van Zwitserland Zwitserland "Voor zijn bijdragen aan de ontwikkeling van hoger resolutie NMR-spectroscopie."
1992 Rudolph Marcus Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn bijdragen aan de theorie van elektronenoverdrachtsreacties in chemische systemen."
1993 Kary Mullis
Michael Smith
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Canada Canada
"Voor hun bijdragen aan de ontwikkeling van methoden binnen de DNA-chemie."
1994 George Olah Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn bijdragen aan de chemie der carbokationen."
1995 Paul Crutzen
Mario Molina
Frank Sherwood Rowland
Vlag van Nederland Nederland
Vlag van Mexico Mexico
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
"Voor hun verrichtingen op het gebied van de atmosfeerchemie, in het bijzonder het ozongat."
1996 Robert Curl
Harold Kroto
Richard Smalley
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor hun ontdekking van fullerenen."
1997 Paul Boyer
John E. Walker
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor hun verklaring van het enzymatische mechanisme bij de synthese van ATP."
Jens Skou Vlag van Denemarken Denemarken "Voor zijn ontdekking van het iontransportenzym Na+K+-ATPase."
1998 Walter Kohn Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn ontwikkeling van de dichtheidsfunctionaaltheorie (DFT)."
John Pople Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk "Voor zijn ontwikkeling van computationele methoden in de kwantumchemie."
1999 Ahmed Zewail Vlag van Egypte Egypte "Voor zijn studie naar de overgangstoestanden van chemische reacties met behulp van femtoseconde spectroscopie."
2000 Alan Heeger
Alan MacDiarmid
Hideki Shirakawa
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland
Vlag van Japan Japan
"Voor hun ontdekking en ontwikkeling van geleidende polymeren."
2001 William Knowles
Ryoji Noyori
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Japan Japan
"Voor hun verrichtingen op het gebied van chiraal gekatalyseerde hydrogeneringsreacties."
Barry Sharpless Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor zijn verrichtingen op het gebied van chiraal gekatalyseerde oxidatiereacties."
2002 Kurt Wüthrich
John Fenn
Koichi Tanaka
Vlag van Zwitserland Zwitserland
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Japan Japan
"Voor hun ontwikkeling van methoden voor identificatie en structuuranalyse van biologische macromoleculen."
2003 Peter Agre
Roderick MacKinnon
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor hun ontdekkingen op het gebied van kanalen in celmembranen."
2004 Aaron Ciechanover
Avram Hershko
Irwin Rose
Vlag van Israël Israël
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
"Voor hun ontdekking van de rol van ubiquitine bij de eiwit degradatie."
2005 Robert Grubbs
Richard Schrock
Yves Chauvin
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Frankrijk Frankrijk
"Voor de ontwikkeling van de metathesemethode in de organische syntheses (alkeenmetathese)."
2006 Roger Kornberg Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor de studie van de moleculaire basis van eukaryotische transcriptie."
2007 Gerhard Ertl Vlag van Duitsland Duitsland "Voor zijn studies naar chemische processen op vaste oppervlakken."
2008 Osamu Shimomura
Martin Chalfie
Roger Tsien
Vlag van Japan Japan
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
"Voor hun ontdekking en ontwikkeling van het groen fluorescent proteïne (GFP)."
2009 Thomas Steitz
Ada Yonath
Venkatraman Ramakrishnan
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Israël Israël
"Voor studies naar de structuur en de functies van het ribosoom."
2010 Richard Heck
Ei-ichi Negishi
Akira Suzuki
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Japan Japan
"Voor de ontwikkeling van door palladium gekatalyseerde koppelingsreacties in de organische synthese."
2011 Daniel Shechtman Vlag van Israël Israël "Voor de ontdekking van quasikristallen."
2012 Brian Kobilka
Robert Lefkowitz
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten "Voor de studie naar G-proteïnegekoppelde receptor."
2013 Martin Karplus
Michael Levitt
Arieh Warshel
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Israël Israël
"Voor de ontwikkeling van multischaalmodellen voor complexe chemische systemen."
2014 Eric Betzig
Stefan Hell
William Moerner
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Duitsland Duitsland
"Voor de ontwikkeling van superresolutie fluorescentiemicroscopie."
2015 Tomas Lindahl
Paul Modrich
Aziz Sancar
Vlag van Zweden Zweden
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Turkije Turkije
"Voor hun mechanische studies van DNA-reparatie."
2016 Jean-Pierre Sauvage
Fraser Stoddart
Ben Feringa
Vlag van Frankrijk Frankrijk
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Nederland Nederland
"Voor het ontwerp en de synthese van moleculaire machines."
2017 Jacques Dubochet
Joachim Frank
Richard Henderson
Vlag van Zwitserland Zwitserland
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor de ontwikkeling van de cryo-elektronenmicroscopie, waarmee in hoge resolutie de structuur bepaald kan worden van biomoleculen in oplossing."
2018 Frances Arnold
Gregory Winter
George P. Smith
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor de eerste gecontroleerde evolutie van eiwitten, waarmee nieuwe medicijnen gemaakt kunnen worden."
2019 John B. Goodenough
M. Stanley Whittingham
Akira Yoshino
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Japan Japan
"Voor de ontwikkeling van lithium-ionbatterijen."
2020 Emmanuelle Charpentier
Jennifer Doudna
Vlag van Frankrijk Frankrijk
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
"Voor het ontwikkelen van een methode om het genoom te veranderen."
2021 Benjamin List
David MacMillan
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
"Voor het ontwikkelen van asymmetrische katalyse."

Referenties[bewerken | brontekst bewerken]