Noordelijke Nevenlijnen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De Noordelijke Nevenlijnen

Onder de noemer Noordelijke Nevenlijnen worden de zeven niet-geëlektrificeerde spoorlijnen voor reizigersvervoer in de provincies Groningen en Friesland verstaan. Dit zijn de lijnen:

BOOTBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg V&O veerdienst op Enkhuizen
KBHFaBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg Stavoren
BHFBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg Koudum-Molkwerum
BHFBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg Hindeloopen
BHFBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg Workum
BHFBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg IJlst
BHFKBHFaBSicon .svgBSicon .svg Sneek
ABZg+lSTRrBSicon .svgBSicon .svg
BHFBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg Sneek Noord
BHFBSicon .svgBSicon .svgBSicon .svg Mantgum
STRBOOTBSicon .svgBSicon .svg Doeksen veerdienst op Terschelling/Vlieland
STRKBHFaBSicon .svgBSicon .svg Harlingen Haven
STRBHFBSicon .svgBSicon .svg Harlingen
STRBHFBSicon .svgBSicon .svg Franeker
STRBHFBSicon .svgBSicon .svg Dronryp
STRBHFBSicon .svgBSicon .svg Deinum
STRlABZg+rBSicon .svgBSicon .svg
KBHFaKBHFeBSicon .svgKBHFa Leeuwarden
BHFBSicon .svgBSicon .svgSTR Leeuwarden Camminghaburen
BHFBSicon .svgBSicon .svgSTR Hurdegaryp
BHFBSicon .svgBSicon .svgBHF Feanwâlden
BHFBSicon .svgBSicon .svgSTR De Westereen
BHFBSicon .svgBSicon .svgBHF Buitenpost
BHFBSicon .svgBSicon .svgSTR Grijpskerk
BHFBSicon .svgBSicon .svgBHF Zuidhorn
ABZg+lSTRqSTR+rSTR
KBHFeKBHFaSTRKBHFe Groningen
BSicon .svgSTRBHFBSicon .svg Groningen Noord
BSicon .svgSTRBHFBSicon .svg Sauwerd
BSicon .svgSTRABZglSTR+r
BSicon .svgSTRBHFSTR Bedum
BSicon .svgSTRBHFSTR Stedum
BSicon .svgSTRBHFSTR Loppersum
BSicon .svgSTRBHFSTR Appingedam
BSicon .svgSTRBHFSTR Delfzijl West
BSicon .svgSTRKBHFeSTR Delfzijl
BSicon .svgSTRBSicon .svgBHF Winsum
BSicon .svgSTRBSicon .svgBHF Baflo
BSicon .svgSTRBSicon .svgBHF Warffum
BSicon .svgSTRBSicon .svgBHF Usquert
BSicon .svgSTRBSicon .svgBHF Uithuizen
BSicon .svgSTRBSicon .svgBHF Uithuizermeeden
BSicon .svgSTRSTR+lABZgr
BSicon .svgSTRBHFexKBHFe Roodeschool
BSicon .svgSTRKBHFeBSicon .svg Eemshaven
(4-5x per dag)
BSicon .svgSTRBOOTBSicon .svg AG Ems veerdienst op Borkum
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Groningen Europapark
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Kropswolde
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Martenshoek
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Hoogezand-Sappemeer
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Zuidbroek
STR+lABZgrBSicon .svgBSicon .svg
KBHFeSTRBSicon .svgBSicon .svg Veendam
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Scheemda
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Winschoten
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Bad Nieuweschans
BSicon .svgGRENZEBSicon .svgBSicon .svg Staatsgrens Nederland - Duitsland
BSicon .svgBHFBSicon .svgBSicon .svg Weener
BSicon .svgexKBHFeBSicon .svgBSicon .svg Leer

Lijnen[bewerken | bron bewerken]

Sinds 13 december 2020 is iedere traject van de Noordelijke Nevenlijnen voorzien van een lijnnummer. Zo is bijvoorbeeld het traject Leeuwarden - Groningen voorzien van lijnnummer 1. De voorvoegsels RE en RS geven aan of de treinen rijden als stoptrein (RS) of als sneltrein (RE).[1][2] Hiermee volgen de Noordelijke Nevenlijnen hetzelfde systeem als die in de provincie Limburg, die dit systeem al gebruikt sinds 9 december 2018.[3]

Provincie Friesland[bewerken | bron bewerken]

Hier rijden de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
37000 RS 3
RE 3
Stoptrein / Sneltrein (Arriva) LeeuwardenSneek Rijdt in de daluren en op zaterdag overdag als stoptrein RS3, die wel in Mantgum stopt.
Rijdt in de spits als sneltrein RE3, die niet in Mantgum stopt. Rijdt niet 's avonds na 20:00 en op zondag.
37100 RS 3 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenSneekStavoren
37200 RS 2 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenHarlingen Haven
37300 RE 1 Sneltrein (Arriva) LeeuwardenGroningen Stopt 2x/uur in Feanwâlden en alternerend in Buitenpost en Zuidhorn.
37400 RS 1 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenGroningen 's Avonds rijden van maandag t/m zaterdag enkele extra treinen tussen Zuidhorn en Groningen.

Provincie Groningen[bewerken | bron bewerken]

Hier rijden de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
20100 RS 6 RB 57 Stoptrein (Arriva) GroningenZuidbroekBad NieuweschansWeenerSinnbild Kraftomnibus.svgLeer Ook wel Wiederline genoemd. Langdurig geen treinverkeer mogelijk tussen Weener en Leer. Op dit traject rijdt lijnbus 620 van Weser-Ems Bus. Er rijden ook vervangende directe bussen tussen Groningen en Leer.
37300 RE 1 Sneltrein (Arriva) LeeuwardenGroningen Stopt 2x/uur in Feanwâlden en alternerend in Buitenpost en Zuidhorn.
37400 RS 1 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenGroningen 's Avonds rijden van maandag t/m zaterdag enkele extra treinen tussen Zuidhorn en Groningen.
37500 RS 6 Stoptrein (Arriva) GroningenZuidbroekWinschotenBad Nieuweschans In de ochtendspits begint één rit in Bad Nieuweschans.
37600 RS 4 Stoptrein (Arriva) GroningenRoodeschoolEemshaven Vier à vijf treinen per dag van/naar Eemshaven
37700 RS 5 Stoptrein (Arriva) GroningenDelfzijl
37800 RS 7 Stoptrein (Arriva) GroningenZuidbroekVeendam
37900 RE 6 Sneltrein (Arriva) GroningenWinschotenBad Nieuweschans Rijdt enkel in de spitsuren en rijdt 1x/dag door naar Bad Nieuweschans

Tot 1999 was de exploitatie van deze lijnen in handen van de Nederlandse Spoorwegen. Tussen 1999 en 2005 werden ze geëxploiteerd door NoordNed. Sinds december 2005 is de exploitatie voortgezet onder de vlag van Arriva (concessie tot december 2035).

Geschiedenis[bewerken | bron bewerken]

De lijn HarlingenLeeuwardenGroningenNieuweschans werd door de Staat der Nederlanden aangelegd als Staatslijn B en in exploitatie gegeven in de periode 1863-1868.

Het traject Harlingen – Leeuwarden werd geopend in 1863 en was de tweede door de Staatsspoorwegen in gebruik genomen spoorlijn. Drie jaar later, in 1866, werd de lijn verlengd naar Groningen en in 1868 werd de lijn verlengd naar Nieuweschans bij de Duitse grens. Hierdoor was er een rechtstreekse verbinding ontstaan tussen de haven van Harlingen en het Duitse achterland.

In 1884 werd de spoorlijn GroningenDelfzijl geopend en in 1893 de zijtak van Sauwerd naar Roodeschool.

De spoorlijn LeeuwardenSneekStavoren werd in 1883-1885 in gebruik genomen door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) als onderdeel van de verbinding tussen Amsterdam en de Friese hoofdstad, via de route AmsterdamEnkhuizenStavorenLeeuwarden. Tussen Enkhuizen en Stavoren was een veerdienst over de Zuiderzee; deze wordt nu nog in de zomermaanden onderhouden voor het toeristisch (fiets)verkeer en voor dagtoerisme.

Vanaf 1917 gingen de spoorlijnen over in de belangengemeenschap de Nederlandse Spoorwegen (NS). Daarmee verviel het aspect van concurrentie van de lijn via Stavoren, zeker toen na 1952 Leeuwarden per elektrische trein via Zwolle kon worden bereikt (de zogenaamde Staatslijn A).

De spoorlijn ZuidbroekVeendam is onderdeel van de spoorlijn Stadskanaal - Zuidbroek en werd geopend in 1910. De lijn werd in 1953 voor reizigersvervoer gesloten, maar bleef in gebruik voor goederenvervoer. Sinds 2011 rijden er weer reizigerstreinen naar Veendam.

Naam[bewerken | bron bewerken]

De spoorlijn tussen Groningen en Leer kreeg een eigen naam. De naam Wiederline werd op vrijdag 16 november 2012 in De Oude Remise in Bad Nieuweschans bekendgemaakt.[4][5][6]

Materieel[bewerken | bron bewerken]

Blauwe Engel nr. 41 te Dronrijp (2005).
Een wadloper (DH-2) te Delfzijl.
Een Stadler GTW (Spurt) van Arriva onderweg tussen Leer en Groningen.

De stoomtractie werd in 1953-1954 vervangen door dieseltractie, na aflevering van de dieselelektrische motorrijtuigen en treinstellen Plan X. Deze werden door hun aanvankelijk blauwe kleur ook wel 'Blauwe Engel' genoemd.

Vanaf begin jaren zestig kwamen ook de dieselelektrische treinstellen Plan U op de noordelijke nevenlijnen te rijden, met name de lijn Groningen – Leeuwarden.

In de jaren zeventig kwam de vervanging van het dieselmaterieel uit de jaren vijftig aan de orde. Om de verlieslijdende nevenlijnen als spoorlijn te kunnen blijven exploiteren was het nodig een goedkopere exploitatievorm te kiezen.

Het resultaat was de aanschaf van nieuwe lichtere dieselmotorrijtuigen type DH1 en dieseltreinstellen type DH2 in 1981-1983. Deze werden bekend onder de naam 'Wadloper'. Zij waren geschikt voor exploitatie in eenmanbediening, maar de conducteur bleef op de treinen aanwezig. Door de lichtere constructie werd het baanonderhoud wel goedkoper. Ook modernisering van de beveiliging droeg hiertoe bij. Op de lijn naar Roodeschool werd al in de jaren zestig geëxperimenteerd met een Radioverkeersleiding.

NoordNed / Arriva[bewerken | bron bewerken]

In 1999 werd de exploitatie van de drie Friese lijnen door de Nederlandse Spoorwegen overgedragen aan NoordNed, een bedrijf waarvan NS aanvankelijk nog mede-eigenaar was. Een jaar later volgden de drie Groninger lijnen. Sinds 2003 zijn alle aandelen in bezit van Arriva. In december 2005 heeft Arriva de nieuwe concessie gekregen voor vijftien jaar, dus tot december 2020. De Wadlopers werden in 2006-2007 successievelijk vervangen door nieuw dieselelektrisch materieel, type GTW, gefabriceerd door de Zwitserse firma Stadler Rail. De nieuwe treinstellen werden door Arriva 'Spurt' gedoopt.

Goederenvervoer[bewerken | bron bewerken]

Een aantal lijnen heeft naast reizigersverkeer ook een functie in het goederenvervoer. Vanaf het rangeerterrein bij Onnen rijden in beginsel elke werkdag buurtgoederentreinen naar Delfzijl. Daarnaast ontvangt het in Veendam gevestigde Nedmag vijf keer per week dolomiet aangeleverd vanuit de Belgische Ardennen. Vanaf Roodeschool wordt vrijwel dagelijks aardgascondensaat per spoor vervoerd.

Over de spoorlijnen vindt daarnaast meer onregelmatig goederenvervoer plaats, zoals gipsvervoer naar Delfzijl en houtafval vanuit Veendam. Daarnaast kan gedacht worden aan projectmatig vervoer naar de havens, zoals suiker, bieten, buizen en militair materieel. De spoorlijnen Groningen – Leeuwarden en Zuidbroek – Nieuweschans worden momenteel niet meer door goederentreinen gebruikt.

Huidige situatie en toekomst[bewerken | bron bewerken]

Het belang van de bovengenoemde spoorlijnen is met het verschuiven van de vervoersstromen steeds meer in het regionale verkeer komen te liggen, waarbij de kleinere steden per trein verbonden worden met de provinciehoofdsteden Groningen en Leeuwarden. Er bestaan plannen voor elektrificatie van de lijn Leeuwarden – Groningen.

Programma van eisen voor de nieuwe treinconcessie die december 2020 in ging. Deze nieuwe treinen komen er in de toekomst bij:[7]

  1. Tweede sneltrein Groningen – Leeuwarden (nu 1x per uur, straks 2x) (alleen doordeweeks tot 20 uur)
  2. Extra pendeltrein Zuidhorn – Groningen – Groningen Europapark (1x per uur in ochtendspits)
  3. Spits sneltrein Groningen – Winschoten (tot 2x per uur)
  4. Extra spitstreinen Leeuwarden – Sneek (4x per uur een trein in de spits)
  5. Verlenging van spoorlijn Groningen-Veendam naar Stadskanaal (per 2025)

Zie ook[bewerken | bron bewerken]

Externe link[bewerken | bron bewerken]