Noordelijke Nevenlijnen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Noordelijke Nevenlijnen

Onder de noemer Noordelijke Nevenlijnen worden de zeven niet-geëlektrificeerde spoorlijnen voor reizigersvervoer in de provincies Groningen en Friesland verstaan. Dit zijn de lijnen:

Provincie Friesland[bewerken]

Hier rijden de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
37000 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenSneek Rijdt niet 's avonds na 20:00 en op zondag.
37100 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenSneekStavoren
37200 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenHarlingen Haven
37300 Sneltrein (Arriva) LeeuwardenGroningen
37400 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenGroningen Enkele treinen per dag stoppen in Leeuwarden Achter de Hoven. In de ochtendspits rijden er enkele extra treinen tussen Zuidhorn en Groningen

Provincie Groningen[bewerken]

Hier rijden de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
20100

RB 57

Stoptrein (Arriva) GroningenZuidbroekBad NieuweschansWeenerSinnbild Kraftomnibus.svgLeer (Ostfriesl) Ook wel Wiederline genoemd. Langdurig geen treinverkeer mogelijk tussen Weener en Leer maar lijnbus 620 door Weser-Ems Bus. Er rijden ook vervangende bussen tussen Groningen en Leer.
37500 Stoptrein (Arriva) GroningenZuidbroekWinschotenBad Nieuweschans Enkele treinen van/naar Bad Nieuweschans
37600 Stoptrein (Arriva) GroningenRoodeschool
37700 Stoptrein (Arriva) GroningenDelfzijl
37800 Stoptrein (Arriva) GroningenVeendam

Tot 1999 was de exploitatie van deze lijnen in handen van de Nederlandse Spoorwegen. Tussen 1999 en 2005 werden ze geëxploiteerd door NoordNed. Sinds december 2005 is de exploitatie voortgezet onder de vlag van Arriva (concessie tot december 2020).

Geschiedenis[bewerken]

De lijn Harlingen – Leeuwarden – Groningen – Nieuweschans werd door de Staat der Nederlanden aangelegd als Staatslijn B en in exploitatie gegeven in de periode 1863-1868.

Het traject Harlingen – Leeuwarden werd geopend in 1863 en was de tweede door de Staatsspoorwegen in gebruik genomen spoorlijn. Drie jaar later, in 1866, werd de lijn verlengd naar Groningen en in 1868 werd de lijn verlengd naar Nieuweschans bij de Duitse grens. Hierdoor was er een rechtstreekse verbinding ontstaan tussen de haven van Harlingen en het Duitse achterland.

In 1884 werd de spoorlijn Groningen – Delfzijl geopend en in 1893 de zijtak van Sauwerd naar Roodeschool.

De spoorlijn Leeuwarden – Sneek – Stavoren werd in 1883-1885 in gebruik genomen door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) als onderdeel van de verbinding tussen Amsterdam en de Friese hoofdstad, via de route Amsterdam – Enkhuizen – Stavoren – Leeuwarden. Tussen Enkhuizen en Stavoren was een veerdienst over de Zuiderzee; deze wordt nu nog in de zomermaanden onderhouden voor het toeristisch (fiets)verkeer en voor dagtoerisme.

Vanaf 1917 gingen de spoorlijnen over in de belangengemeenschap de Nederlandse Spoorwegen (NS). Daarmee verviel het aspect van concurrentie van de lijn via Stavoren, zeker toen na 1952 Leeuwarden per elektrische trein via Zwolle kon worden bereikt (de zogenaamde Staatslijn A).

Naam[bewerken]

De spoorlijn tussen Groningen en Leer kreeg een eigen naam. De naam Wiederline werd op vrijdag 16 november 2012 in De Oude Remise in Bad Nieuweschans bekendgemaakt.[1][2][3]

Materieel[bewerken]

Een wadloper (DH-2) bij Hoogkerk

De stoomtractie werd in 1953-1954 vervangen door dieseltractie, na aflevering van de dieselelektrische motorrijtuigen en treinstellen Plan X. Deze werden door hun aanvankelijk blauwe kleur ook wel ‘Blauwe Engel’ genoemd. Vanaf begin jaren zestig kwamen ook de dieselelektrische treinstellen Plan U op de noordelijke nevenlijnen te rijden, met name de lijn Groningen – Leeuwarden.

In de jaren zeventig kwam de vervanging van het dieselmaterieel uit de jaren vijftig aan de orde. Om de verlieslijdende nevenlijnen als spoorlijn te kunnen blijven exploiteren was het nodig een goedkopere exploitatievorm te kiezen.

Het resultaat was de aanschaf van nieuwe lichtere dieselmotorrijtuigen type DH1 en dieseltreinstellen type DH2 in 1981-1983. Deze werden bekend onder de naam ‘Wadloper’. Zij waren geschikt voor exploitatie in eenmansbediening, maar de conducteur bleef op de treinen aanwezig. Door de lichtere constructie werd het baanonderhoud wel goedkoper. Ook modernisering van de beveiliging droeg hiertoe bij. Op de lijn naar Roodeschool werd al in de jaren zestig geëxperimenteerd met een Radioverkeersleiding.

NoordNed/Arriva[bewerken]

In 1999 werd de exploitatie van de drie Friese lijnen door de Nederlandse Spoorwegen overgedragen aan NoordNed, een bedrijf waarvan NS aanvankelijk nog mede-eigenaar was. Een jaar later volgden de drie Groninger lijnen. Sinds 2003 zijn alle aandelen in bezit van Arriva. In december 2005 heeft Arriva de nieuwe concessie gekregen voor vijftien jaar, dus tot december 2020. De Wadlopers werden in 2006-2007 successievelijk vervangen door nieuw dieselelektrisch materieel, type GTW, gefabriceerd door de Zwitserse firma Stadler Rail. De nieuwe treinstellen werden door Arriva 'Spurt' gedoopt.

Goederenvervoer[bewerken]

Een aantal lijnen heeft naast reizigersverkeer ook een functie in het goederenvervoer. Vanaf het rangeerterrein bij Onnen rijden in beginsel elke werkdag buurtgoederentreinen naar Delfzijl en Veendam. Daarnaast ontvangt Groningen Railport in Veendam dagelijks containertreinen uit de Rotterdamse havens en krijgt het naastgelegen Nedmag drie keer per week dolomiet aangeleverd vanuit de Belgische Ardennen. Vanaf Roodeschool wordt vrijwel dagelijks aardgascondensaat per spoor vervoerd. Daarnaast is vanaf Roodeschool in de jaren tachtig een zijlijn aangelegd naar de nieuwe Eemshaven waarover met name in de nachtelijke uren enig goederenvervoer plaatsvindt.

Over de spoorlijnen vindt daarnaast meer onregelmatig goederenvervoer plaats, zoals gipsvervoer naar Delfzijl en houtafval vanuit Veendam. Daarnaast kan gedacht worden aan projectmatig vervoer naar de havens, zoals suiker, buizen en militair materieel. De spoorlijnen Groningen - Leeuwarden en Zuidbroek - Nieuweschans worden momenteel niet meer door goederentreinen gebruikt.

Huidige situatie en toekomst[bewerken]

Het belang van de bovengenoemde spoorlijnen is met het verschuiven van de vervoersstromen steeds meer in het regionale verkeer komen te liggen, waarbij de kleinere steden per trein verbonden worden met de provinciehoofdsteden Groningen en Leeuwarden.

Programma van eisen voor de nieuwe treinconcessie die december 2020 in gaat. Deze nieuwe treinen komen er in de toekomst bij: [4]

  1. 2e sneltrein Groningen – Leeuwarden (nu 1x per uur, straks 2x) (alleen doordeweeks tot 20u)
  2. Extra pendeltrein Zuidhorn – Groningen – Groningen Europapark (1x per uur in ochtendspits)
  3. Spitssneltrein Groningen – Winschoten (tot 2x per uur)
  4. Extra spitstreinen Leeuwarden – Sneek (straks 4x per uur een trein in de spits)

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]