Oceanische talen
| Oceanische talen | ||||
|---|---|---|---|---|
| Gegevens | ||||
| Taalfamilie | ||||
| ||||
De Oceanische talen vormen een taalfamilie van ongeveer 450 talen binnen de Austronesische talen. Het gebied dat door sprekers van deze talen wordt bewoond omvat Polynesië, evenals grote delen van Melanesië en Micronesië. Hoewel ze een enorm gebied beslaan, worden de Oceanische talen slechts door twee miljoen mensen gesproken. De meest gesproken individuele Oceanische talen zijn het Oost-Fijisch met meer dan 600.000 sprekers en het Samoaans met naar schatting 400.000 sprekers. Het Kiribatisch (Kiribati), Tongaans, Tahitiaans, Maori en Tolai (gesproken op het Gazelle-schiereiland in Nieuw-Brittannië) hebben elk meer dan 100.000 sprekers.
Classificatie
[bewerken | brontekst bewerken]De Oceanische talen werden in 1896 voor het eerst als taalfamilie aangetoond door Sidney Herbert Ray en vormen, naast de Malayo-Polynesische talen, de enige gevestigde grote tak van de Austronesische talen. Grammaticaal zijn ze sterk beïnvloed door de Papoeatalen van Noord-Nieuw-Guinea, maar ze behouden een opmerkelijk grote hoeveelheid Austronesische woordenschat.
Lynch, Ross & Crowley (2002)
[bewerken | brontekst bewerken]Volgens het boek The Oceanic Languages uit 2002 van John Lynch, Malcolm Ross en Terry Crowley vormen Oceanische talen vaak linkages met elkaar. Linkages ontstaan wanneer talen historisch gezien voortkomen uit een eerder dialectcontinuüm. De taalkundige vernieuwingen die aangrenzende talen delen, definiëren een keten van elkaar kruisende subgroepen (een linkage), waarvoor geen afzonderlijke prototaal kan worden gereconstrueerd.
Ross, Pawley & Osmond (2016)
[bewerken | brontekst bewerken]Ross, Pawley en Osmond (2016) stellen de volgende herziene classificatie van Oceanische talen voor, met 9 primaire takken.
- Oceanische talen
- Yapees
- Admiralteitseilandentalen
- St. Matthiastalen (Mussau en Tench)
- West-Oceanische talen
- Meso-Melanesische talen
- Nieuw-Guineatalen
- Temotutalen
- Zuidoost-Salomonische talen
- Zuidelijke Oceanische talen
- Noord-Vanuatutalen
- Nucleair Zuidelijk Oceanische talen
- Micronesische talen
- Central-Pacific-talen
- Westelijke Central-Pacific-talen
- Eastern Central Pacific-talen
Niet-Austronesische talen
[bewerken | brontekst bewerken]Roger Blench (2014) betoogt dat veel talen die conventioneel als Oceanisch worden geclassificeerd, in feite niet-Austronesisch zijn (of "Papoeaans", wat een geografische in plaats van een genetische groepering is), waaronder Utupua en Vanikoro. Blench betwijfelt of Utupua en Vanikoro nauw verwant zijn, en dus niet samen gegroepeerd zouden moeten worden. Omdat alle drie Utupua- en de drie Vanikoro-talen sterk van elkaar verschillen, betwijfelt Blench of deze talen zich op de eilanden Utupua en Vanikoro hebben gediversifieerd, maar eerder dat ze vanuit elders naar de eilanden zijn gemigreerd. Volgens hem was dit historisch gezien te erbinen aan de demografische expansie van de Lapitacultuur, waarbij zowel Austronesische als niet-Austronesische kolonisten vanuit het Lapita-thuisland in de Bismarckarchipel naar verschillende eilanden verder naar het oosten migreerden.
Andere talen die traditioneel als Oceanisch worden geclassificeerd, maar waarvan Blench (2014) vermoedt dat ze in feite niet-Austronesisch zijn, zijn onder meer het Kaulong van West New Britain, die een Proto-Malayo-Polynesisch vocabulairebehoud van slechts 5% heeft, en de talen van de Loyaliteitseilanden die net ten noorden van Nieuw-Caledonië worden gesproken.
Blench (2014) stelt voor dat talen als volgt worden geclassificeerd:
- Austronesische, maar mogelijk eigenlijk niet-Austronesische talen worden gesproken in het noorden en zuiden van Vanuatu (Noord-Vanuatutalen en Zuid-Vanuatutalen).
- Austronesische talen, maar mogelijk ook talen die tweetaligheid met niet-Austronesische talen hebben gekend, worden gesproken in centraal Vanuatu en Nieuw-Caledonië (centraal Vanuatutalen en Nieuw-Caledonische talen).
- Naast de Austronesische talen worden er ook andere talen gesproken die traditioneel als Austronesisch worden geclassificeerd, maar die mogelijk in werkelijkheid niet-Austronesisch zijn, zoals de verschillende Meso-Melanesische talen die op de Salomonseilanden en Nieuw-Brittannië worden gesproken.
Woordvolgorde
[bewerken | brontekst bewerken]De woordvolgorde in Oceanische talen is zeer divers en is verdeeld over de volgende geografische regio's (Lynch, Ross & Crowley 2002:49).
- Onderwerp-werkwoord-object: Admiraliteitseilanden, het grootste deel van Markham Valley, Siasi-eilanden, het grootste deel van Nieuw-Brittannië, Nieuw-Ierland, delen van Bougainville, het grootste deel van de zuidoostelijke Salomonseilanden, het grootste deel van Vanuatu, delen van Nieuw-Caledonië, het grootste deel van Micronesië
- Onderwerp-object-werkwoord: centraal en zuidoost Papoea-Nieuw-Guinea, delen van de Markhamvallei, de kust van Madang, de kust van Wewak, de kust van Papoea, enkele delen van Bougainville, delen van Nieuw-Brittannië
- Werkwoord–onderwerp–object: New Georgia, sommige delen van Santa Isabel, een groot deel van Polynesië, Yap
- Werkwoord–object–onderwerp: Fiji, Anejom, Loyaliteitseilanden, Kiribati, grote delen van Nieuw-Caledonië, Nggela
- Object-initiaal: slechts twee talen: Äiwoo (object-werkwoord-onderwerp) en Tobati (object-onderwerp-werkwoord)
- Topic-prominente taal: een groot deel van Bougainville Island, Choiseul Island, en delen van Santa Isabel
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Oceanic languages op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
