Naar inhoud springen

Omar M. Yaghi

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Nobelprijswinnaar  Omar M. Yaghi
Omar M. Yaghi
Persoonlijke gegevens
Geboortedatum 9 februari 1965
Geboorteplaats Amman
Academische achtergrond
Alma mater Universiteit van Illinois te Urbana-Champaign
State University of New York at AlbanyBewerken op Wikidata
Promotor Walter Klemperer
Wetenschappelijk werk
Vakgebied organometaalchemieBewerken op Wikidata
Nobelprijs voor Scheikunde
Jaar 2025
Samen met Susumu Kitagawa
Richard Robson
Voorganger(s) David Baker
Demis Hassabis
John Jumper
Website
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Omar Mwannes Yaghi (Arabisch: عمر مُؤنس ياغي; Amman, 9 februari 1965) is een Jordaans-Amerikaans scheikundige van Palestijnse afkomst. Hij is hoogleraar aan de Universiteit van Californië - Berkeley en bekend van de ontwikkeling van metaal-organische raamwerken (MOF's) en zijn werk op het gebied van reticulaire chemie. Voor dit werk ontving hij in 2025 de Nobelprijs voor Scheikunde, die hij deelde met Richard Robson en Susumu Kitagawa.[1]

Yaghi werd geboren in de Jordaanse hoofdstad Amman in een Palestijns vluchtelingengezin die tijdens de Palestijnse exodus (Nakba) in 1948 uit Gaza was ontvlucht. Hij groeide op in een overvol gezin met veel kinderen, die allemaal in een kamer woonden waar ook het vee van het gezin verbleef.

Op 15-jarige leeftijd vertrok hij, aangemoedigd door zijn vader, naar de Verenigde Staten. Hoewel hij weinig Engels sprak, volgde hij onderwijs aan Hudson Valley Community College. Later stapte hij over naar de State University of New York in Albany, waar hij in 1985 zijn bachelordiploma behaalde. Hij vervolgde zijn masteropleiding aan de Universiteit van Illinois te Urbana-Champaign en promoveerde in 1990 onder begeleiding van Walter G. Klemperer. Aansluitend was hij postdoc-onderzoeker bij de National Science Foundation aan de Harvard-universiteit (1990-1992) onder Richard Holm.

In 2021 kreeg Yaghi bij koninklijk besluit het Saoedische staatsburgerschap.[2]

Zijn academische carrière begon Yaghi als universitair docent aan de Arizona State University (1992-1998), gevolgd door een hoogleraarschap aan de Universiteit van Michigan (1999-2006) en de Universiteit van Californië - Los Angeles (2007-2011). In 2012 verhuisde hij naar UC Berkeley, waar hij de leerstoel James and Neeltje Tretter Chair Professor of Chemistry bekleedt. Daarnaast diende hij van 2012 tot 2013 als directeur van de Molecular Foundry van het Lawrence Berkeley National Laboratory.

Hij is oprichter en directeur van het Berkeley Global Science Institute, dat zich ten doel stelt wetenschappers wereldwijd te begeleiden. Daarnaast is hij mededirecteur van het Kavli Energy NanoScience Institute, een samenwerkingsverband tussen UC Berkeley en het Lawrence Berkeley National Laboratory, van het California Research Alliance van BASF en het Baker Institute of Digital Materials for the Planet.

Yaghi is de pionier van reticulaire chemie, een vakgebied dat zich toelegt op het assembleren van moleculaire bouwstenen tot open, kristallijne structuren met behulp van sterke verbindingen. Begin jaren negentig stelde Yaghi voor het eerst voor om deze bouwstenen te gebruiken om kristallijne materialen te vormen. Destijds werd dit idee door wetenschappers chemisch onhaalbaar beschouwd, omdat bij dergelijke syntheses doorgaans niet-kristallijne, amorfe vaste stoffen ontstaan.

Echter in 1995 slaagde hij en zijn medewerkers erin om metaal-organische structuren te kristalliseren waarin metaalionen (in dit geval kobalt) verbonden zijn door geladen organische moleculen, zoals carboxylaten, via sterke bindingen. De lege ruimtes tussen de onderdelen kunnen gebruikt worden om andere moleculen te herbergen. Deze doorbraak leidde tot de ontwikkeling van een nieuwe klasse materialen, tegenwoordig bekend als metaal-organische raamwerken (MOF's), wat de geboorte van reticulaire chemie markeerde.

Yaghi en zijn onderzoeksteam breidden het vakgebied in 2005 verder uit met de ontwikkeling van covalente organische raamwerken (COF's). Hierbij worden atomen van lichte elementen, zoals boor, koolstof en zuurstof, door covalente bindingen verbonden met organische moleculen om een raamwerk te vormen. Yaghi was ook een pionier in het ontwerp en de productie van zeolitische inidazolaat raamwerken (ZIF's).

Zowel MOF's, COF's en ZIF's staan bekend om hun extreme eigenschapoen. Ze hebben een groot intern oppervla, een zeer lage kristaldichtheid en kunnen worden ontworpen met een breed scala aan eigenschappen.

Yaghi richtte in 2020 Atoco op, een in Californië gevestigd startup, dat MOF's zou gebruiken om koolstofdioxide af te vangen om klimaatverandering tegen te gaan en dat water uit de lucht zou halen om toegang tot drinkwater te vergroten. In 2021 was hij medeoprichter van een tweede start-up, H2MOF dat zijn ontdekkingen in reticulaire chemie toepast om uitdagingen op het gebied van waterstofgasopslag aan te pakken.

Yaghi ontving voor zijn werk talrijke internationale prijzen en medailles, waaronder de Nobelprijs in 2025, de Albert Einstein World Award of Science (2017), de Wolfprijs in Scheikunde (2018), de Gregori Aminoffprijs (2019) en de Science for the Future Ernest Solvay Prize (2024).

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Omar_M._Yaghi&oldid=70329721"