Ontcijfering

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zie artikel Voor ontcijfering van een geheimschrift, zie cryptografie.

In de filologie is ontcijfering het achterhalen van de betekenis van een onbekend schrift, zodat de taal die het weergeeft leesbaar wordt. Meer precies gaat het over de bepaling van de waarde van de geschreven karakters.

Methode[bewerken]

Er is geen algemene methode om schriften te ontcijferen, hoogstens enkele patronen. Het aantal tekens van een schriftsysteem blijkt een cruciale factor te zijn: bij minder dan dertig tekens geven ze waarschijnlijk klanken weer, bij meer lettergrepen en bij vele duizenden begrippen. Leestekens en hybride systemen, zoals het Egyptisch, kunnen de zaak compliceren. Eigennamen, die tot op zekere hoogte taalonafhankelijk zijn, blijken vaak doorslaggevend, net als meertalige versies van eenzelfde tekst (bv. de Steen van Rosetta en de Behistuninscriptie).

Geschiedenis[bewerken]

Reeds de Alexandrijnse filologen hielden zich bezig met het ontcijferen van homerische handschriften. Eeuwenlang hield het ontsluieren van het Egyptische hiërogliefenschrift geleerden bezig. In de 9e eeuw kwamen Dhul-Nun al-Misri en Ibn Wahshiyya tot een deels begrip, maar voor een doorbraak was het wachten op Thomas Young en vooral Jean-François Champollion.

Het ontcijferen van schriften gaat nog altijd door. Spectaculair was de beslissende aanzet die Joeri Knorozov gaf voor het ontsleutelen van het Mayaschrift.

Ontcijferaars[bewerken]

Naam Schrift
Jean-François Champollion Egyptische hiërogliefen
Georg Friedrich Grotefend, Eugène Burnouf en Henry Rawlinson Oudperzisch spijkerschrift
James Prinsep Brahmi, Kharosthi
Edward Hincks Mesopotamisch spijkerschrift
Bedřich Hrozný Hittitisch spijkerschrift
Vilhelm Thomsen Gökturks
George Smith, Samuel Birch e.a. Cypriotisch syllabenschrift
Hans Bauer en Édouard Paul Dhorme Ugaritisch spijkerschrift
Wang Yirong, Liu E, Sūn Yíràng e.a. Orakelbottenschrift
Michael Ventris, John Chadwick en Alice Kober Lineair B
Joeri Knorozov, Tatiana Proskouriakoff e.a. Maya

Niet-ontcijferde schriften[bewerken]

Niet-ontcijferde teksten[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • John Chadwick, The Decipherment of Linear B, 1990
  • Michael D. Coe, Breaking the Maya Code, 1992
  • Lesley Adkins en Roy Adkins, The Keys of Egypt. The Obsession to Decipher Egyptian Hieroglyphs, 2000
  • Andrew Robinson, Lost Languages. The Enigma of The World's Undeciphered Scripts, 2002, ISBN 9780071357432
  • Lesley Adkins, Empires of the Plain. Henry Rawlinson and the Lost Languages of Babylon, 2003

Bronvermelding[bewerken]