Oriëntering (architectuur)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Oriëntering, oriëntatie of oosting is het richten van een gebouw op het (astronomische) oosten. In bredere zin kan het ook de gerichtheid aanduiden naar een andere windstreek die in kosmisch of religieus opzicht belangrijk wordt gevonden. In dat geval duidt men die richting ook aan: bijvoorbeeld: oriëntatie op Jeruzalem.

Kerken[bewerken]

In het Christendom is tijdens het gebed de oriëntatie op het oosten. Vanaf de derde eeuw is deze gewoonte gebaseerd op bijbels-symbolische gronden: Christus als 'Licht van de Wereld' en de 'Zon der Gerechtigheid' (vergelijk Mal. 4:2, Luc. 1:78 en Joh. 8:12) en de verwachting van de wederkomst van Christus uit het oosten om de levenden en doden te oordelen: "Want zoals de bliksem vanuit het oosten komt en tot in het westen zichtbaar is, zo zal het zijn met de komst van de Mensenzoon" (Matt. 24:27 en Openb. 7:2). Vandaar dat in het Byzantijnse Rijk (Oost-Europa) en, later ook in het Heilige Roomse Rijk (West-Europa), het koor meestal aan de oostkant lag, omdat dit het deel van de kerk is waar de Mis, het belangrijkste onderdeel van de katholieke eredienst, zich afspeelt en de gelovigen daardoor vanzelf naar het oosten kijken. Aanvankelijk in het Westen, met name in Rome, hadden de kerken het koor aan hun westzijde en de ingang aan de oostkant (zie bijvoorbeeld Sint-Pietersbasiliek).[1][2] Ook de oorspronkelijke Constantijns Heilig Grafkerk in Jeruzalem had het altaar aan de westkant.[3][4]

Al in de Middeleeuwen werden er ook kerken zonder oriëntatie gebouwd, omdat ze moesten worden ingepast in de reeds aanwezige stedelijke bebouwing. Dit gold niet alleen kerkgebouwen van, vooral in de steden werkzame, bedelorden (franciscanen, dominicanen, augustijnen, karmelieten), maar ook andere kerken.[5]

Carolus Borromeus oordeelde dat kerken moesten gericht zijn naar het exacte oosten, precies waar de zon opging bij de equinox. Maar sommige kerken schijnen gericht te zijn naar de plaats waar de zon opkomt op de feestdag van hun patroonheilige. Zo is de kathedraal van Sint Stefanus in Wenen gericht op de plaats van zonsopgang op de feestdag van Sint Stefanus, 26 december in de Juliaanse kalender 1137, toen de bouw startte.

Andere[bewerken]

Andere voorbeelden van oriëntering zijn:

  • gericht naar de opkomst van de zon of van bepaalde sterren op een bepaalde datum (dit vooral bij de Egyptenaren, bijvoorbeeld op Sirius)
  • gericht naar een heilige plaats (het richten van de synagogen op Jeruzalem in het Jodendom en de moskeeën op Mekka in de Islam)
  • de oriëntering van het stratennet van Peking dat in oude tijden op het oosten gericht was op het punt van zonsopgang van de winterzonnewende
  • graven waarin de overledenen of met het hoofd richting het westen of richting het oosten werden geplaatst.

Zie ook[bewerken]