Orwelliaans

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Orwelliaans is een bijvoeglijk naamwoord, overgenomen uit het Engels. Het woord is afgeleid van de naam van de Engelse schrijver George Orwell. Er wordt een bedrieglijk en manipulerend taalgebruik mee omschreven. Er wordt mee bedoeld dat ergens een situatie is ontstaan die tegen de principes van een vrije samenleving ingaat; de leidinggevenden maken gebruik van zaken als propaganda, foutieve informatie, het ontkennen van de waarheid en het veranderen van de geschiedenis. Vaak worden politieke tegenstanders beticht van orwelliaanse praktijken. Ook totalitaire samenlevingen en/of dictaturen worden weleens als orwelliaans omschreven. Dystopische samenlevingen in verhalen krijgen eveneens de term toegespeld. Toch kan de term ook op ogenschijnlijk open samenlevingen slaan. Zo kunnen gruwelijkheden begaan door een democratische overheid verzonken worden in eufimismen of vage bewoordingen waardoor zij door de bevolking niet gepercipieerd worden als gruweldaden.

Orwelliaans slaat ook op de impliciete manier waarop taalgebruik onze gedachtengang vormgeeft en gemanipuleerd kan worden doordat verschillende bewoordingen om hetzelfde te beschrijven toch verschillende gevoelens oproepen. Een voorbeeld zou kunnen zijn het gebruik van de term 'doorgedreven ondervragingstechnieken' wanneer er in feite sprake is van foltering. In zijn roman 1984 beschrijft Orwell een totalitaire overheid die probeert de gedachtengang van zijn subjecten te controleren. Hierbij introduceert deze overheid een nieuwe taal 'newspeak' die zeer beperkt is in vocabularium en waarin woorden die complexe of genuanceerde ideëen weerspiegelen niet worden opgenomen. Hierdoor wordt het de facto onmogelijk een dissidente mening te vormen omdat de woorden en concepten die men nodig heeft om een afwijkende opinie te formuleren simpelweg ontbreken in de officiële taal. In zijn boek Politics and the English Language hekelt Orwell de politici van zijn tijd die uitblinken in vage bewoordingen en geeft aan dat hun woorden eerder bedoeld zijn om de waarheid te verhullen in plaats van deze over te brengen.