Oss

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over de stad Oss. Voor de gelijknamige gemeente zie Oss (gemeente).
Oss
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Oss Wapen van Oss
(Details) (Details)
Oss
Oss
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Oss Oss
Coördinaten 51° 46′ NB, 5° 31′ OL
Algemeen
Oppervlakte 34,31 km²
Inwoners (2015) 57.585[1]
Inwonersnaam Ossenaar
- Bijnaam Dubbeltjessnijder
Overig
Postcode 5340-5349"[2]
Netnummer 0412
Belangrijke verkeersaders A50 A59
N277 N324
N329 N603
N625, RING,
Burg. Delenkanaal
Stadsrechten 1399
Foto's
Oss in 1865
Oss in 1865
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Oss, december 2015

Oss is een stad in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, gelegen tussen 's-Hertogenbosch en Nijmegen. Het is de hoofdplaats van de gemeente Oss. De stad speelt een regionale rol als werk-, woon- en winkelstad. De stad is omringd door verschillende landschappen en ligt geologisch gezien op de rand van hogere, droge zandgronden en lagere, vochtige kleigrond, met de rivier de Maas in de nabijheid. Hoewel Oss een rijke historie kent - in het verleden was het de hoofdstad van het Kwartier van Maasland van de Meierij van 's-Hertogenbosch - zijn er weinig overblijfselen uit het verleden bewaard gebleven. Wel zijn er nog een aantal monumenten die getuigen van het industriële verleden.

Naam[bewerken]

De betekenis van de naam Oss, tot de late middeleeuwen gespeld als Os en weer later - tot 1906 - gespeld als Osch, ligt niet eenduidig vast. De historicus Jan Cunen nam in 1932 nog aan dat er verband bestond met rundvee: de os siert al sinds de middeleeuwen het wapen. Door andere deskundigen werd een verband met de Germaanse Asen (of: Osen) gelegd. Tegenwoordig wordt aangenomen dat de naam hoger gelegen plaats aan het water betekent. Dit water was de Maas en de hoger gelegen plaats was de Heuvel, de kern van de bewoning.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Oss voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Oss werd al meer dan 2000 jaar voor Christus bewoond. De oudste vermelding van de plaats stamt uit 1161. Oss kreeg gemeenterechten in 1286 door Hertog Jan I van Brabant. Het Kasteel van Oss werd omstreeks 1374 gebouwd. In 1399 kreeg Oss stadsrechten. De stad had veel te lijden onder de conflicten van Brabant en later de Habsburgse Nederlanden met Gelre, tot Gelre in 1543 door Karel V bij de Habsburgse Nederlanden werd ingelijfd.

Eind negentiende, begin twintigste eeuw, was voor de stad een roerige periode: Oss ging gebukt onder ernstige criminaliteit, die in het hele land associaties opriep met de misdaadpraktijken in het Noord-Amerikaanse Chicago. De zogenaamde "Bende van Oss" was berucht en gevreesd. De termen messensteker en messentrekker, die in de volksmond vaak met een knipoog worden gebruikt om een inwoner van Oss aan te duiden, refereren hier nog altijd aan. De film De bende van Oss (André van Duren, 2011) is gebaseerd op de gebeurtenissen uit deze tijd.

In 1881 kreeg Oss een eigen spoorwegstation, wat van groot belang was voor de aanwezige industrie. In de Tweede Wereldoorlog had Oss vanaf 1943 een NSB-burgemeester. Tijdens de oorlog werden 252 joodse burgers uit de stad gedeporteerd en vermoord. Oss werd bevrijd op 19 september 1944.

De stad kreeg in 1968 een haven, die via het Burgemeester Delenkanaal werd aangesloten op de Maas. In 1994 werd de gemeente Oss verder uitgebreid, en in 2003 fuseerde de gemeente Ravenstein met Oss.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Museum Jan Cunen
  • De Watertoren, door sommigen liefkozend aangeduid als "de sigaar van Oss", momenteel in gebruik als moskee.
  • Overblijfselen van het Kasteel van Oss, nabij winkelcentrum de Gelderse Poort.
  • Vorstengraf, reconstructie van een vorstengraf uit de zevende eeuw voor Christus op de plek waar door archeologen een ijzeren zwaard werd gevonden. De grafheuvel bevindt zich op het industrieterrein nabij de A50, waar de Brierstraat de Vorstengraflaan kruist. Op deze plek zijn ook enkele andere grafheuvels gereconstrueerd.
  • De neogotische Grote Kerk, uit 1859, ontworpen door architect Hendrik Jacobus van Tulder en in 1982 gerestaureerd. De kerk, geklasseerd als Rijksmonument en gewijd aan Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen, is gebouwd ter vervanging van de afgebroken Willibrorduskerk. Het rijke interieur werd mogelijk gemaakt door giften van katholieke Osse industriëlen, waaronder Anton Jurgens. In 1999 is de toren voorzien van een carillon.
  • Stellingmolen Zeldenrust, uit 1860.
  • Stellingmolen Nieuw Leven, uit 1895.
  • Villa Constance, een neoclassicistische woonvilla, in 1888 in opdracht van margarinefabrikant Arnold van den Bergh gebouwd en vernoemd naar zijn dochter. Van 1921 tot 1974 deed het pand dienst als stadhuis. Op dit moment is het in gebruik als museum (Museum Jan Cunen) en vernoemd naar de eerste stadsarchivaris van Oss.
Molenstraat
  • De Willibrordusput, nabij de splitsing van de Willibrorduslaan en de Munlaan. De put werd in de 14e eeuw voor het eerst in bronnen vermeld, maar is vermoedelijk ouder. Ter plaatse is een boomstamput opgegraven, die uit het tijdvak 900-1250 dateert. Er stond ook een stenen opbouw boven, die in de 18e eeuw zou zijn verwijderd. De huidige put stamt uit 1926. De bouw ervan werd mogelijk gemaakt door een schenking van Sidney van den Bergh en bevindt zich op 12 meter afstand van de oorspronkelijke put. Ook stond hier een (Willibrordus)kapel, die reeds in 1400 én 1485 in bronnen werd vermeld en waarschijnlijk in 1748 werd verwoest. Ook een eeuwenoude eik, de Sint-Willibrordusboom, zou hier hebben gestaan. Deze werd in 1845 geveld. De devotie voor de heilige Willibrordus, stammend uit de Middeleeuwen, wordt door Stephanus Hanewinkel in 1799 als volgt beschreven: Veele Roomschen, vooral zulken, die de koorts hebben, doen naar deezen Heuvel, welke ook St. Willebrord genoemd word, Bedevaarten, kruipen op hunne knieën, met eenen Roozenkrans in de hand, onder het uitboezemen van Pater-nosters en Ave-Maria's, rondom dien steenhoop, smijten gewoonlijk eenige Steenen, om denzelven in wezen te houden, op denzelven, drinken van het water uit die wonderbron of waschen zich met dezelve, en dan gaat de koorts weg of zij weg gevaagd word.
  • Het kantoorpand de "Groene Engel" van Anton Jurgens' Margarinefabrieken, in 1912 ontworpen door Charles Estourgie (1884-1950) in de stijlen art nouveau en art deco, in 1930 in gebruik genomen door Philips en in 1979 in bezit gekomen van de gemeente Oss. Het pand is een Rijksmonument, werd in 1999 verbouwd, om vervolgens in gebruik te worden genomen als cultuurpodium.
  • Het oude kantoorpand van fa. Gebr. v/d Bergh (later tapijtfabriek Bergoss). Het uit 1919 stammende gebouw is ontworpen door de Nijmeegse architect Oscar Leeuw en bevindt zich aan de Bram van den Berghstraat. Het gebouw bevat ornamenten in Art Nouveau-stijl en is geklasseerd als Rijksmonument.

Cultuur[bewerken]

Theater De Lievekamp biedt een programma van opera tot cabaret. Sinds 1999 is het aanbod in de stad uitgebreid met de komst van cultuurpodium de Groene Engel. Het programma van "d'n Engel" omvat popconcerten, film- en theatervoorstellingen en maandelijks terugkerende activiteiten, zoals het folkcafé, het politiekcafé 'Zout', het moderne jazzcafé en het dixielandcafé.

Musea[bewerken]

  • Museum Jan Cunen, gehuisvest in Villa Constance, beschikt onder meer over een grote collectie schilderijen van de Haagse School.
  • Stadsarchief, een informatief centrum over de regionale geschiedenis van de stad Oss.

Monumenten[bewerken]

Carnaval[bewerken]

In Oss worden met carnaval drie optochten gehouden: een jeugdoptocht, een grote optocht en de halfvastenoptocht. De jeugdoptocht vindt plaats op carnavalszaterdag, de grote optocht op carnavalszondag en de halfvastenoptocht op halfvastenzondag. Oss draagt met carnaval de naam Ossekoppenrijk.

Evenementen[bewerken]

Enkele jaarlijkse evenementen die in de stad plaatsvinden/-vonden zijn:

Centrum:

  • Klûnen in Oss
  • Carnaval
  • Halfvastenfeesten (sinds 2012)
  • Oranjefeesten
  • Koningsmarkt
  • Oss on classic wheels
  • Kermis Oss
  • Het vierde beeld
  • Fantastival
  • Muze Misse

Natuur en landschap[bewerken]

Oss vormt een verstedelijkt gebied dat op de rand van het pleistoceen en het rivierkleigebied ligt. De dekzandrug ten zuiden van Oss toont een kleinschalig landschap met bos en akkers, naar het oosten toe overgaand in de Herpse Bossen. Ten noorden van Oss ligt een vlak poldergebied. Hier loopt de Hertogswetering en bevindt zich het natuurgebied Ossermeer.

Hedendaagse industrie[bewerken]

Vanuit de oorspronkelijke, beeldbepalende industriële bedrijvigheid vanuit het verleden zijn alleen de bedrijven Unox, Organon (inmiddels MSD) en Desso overgebleven.

De huidige Osse bedrijvigheid omvat hoofdzakelijk moderne technologie, productie, logistieke en zakelijke dienstverlening en automatisering. Begin 2005 waren er in Oss 4776 bedrijven gevestigd, die aan 38.175 mensen betaald werk boden. De medisch-farmaceutische sector is voor Oss beeldbepalend en één van de speerpunten van haar economische ontwikkeling. MSD, voorheen Organon, producent van de meest voorgeschreven anticonceptiepil ter wereld, is op dit moment de grootste werkgever in de stad. Na overname van Organon door MSD is de hele voormalige researchdivisie weggesaneerd. Naast de productie van actieve farmaceutische ingrediënten (het voormalige Diosynth) en farmaceutische eindpreparaten, is het Development Center Oss (DCO) operationeel voor de ontwikkeling van medicijnen. Tevens zijn diverse groothandels, gespecialiseerd in medische hulpmiddelen en operatie-instrumenten, in de stad actief. In totaal werken in deze sector circa 5500 mensen, verdeeld over in totaal 20 bedrijven.
Daarnaast produceert het bedrijf Desso kunstgrasvelden, Heesen Yachts luxe oceaanwaardige jachten en bestrijken de ruim 2000 vrachtauto's van internationale Osse transporteurs heel Europa.
De dienstverlening neemt in de Osse economie een steeds belangrijkete plaats in, met bedrijven op het gebied van drukwerk, packaging, ICT-services en (micro)elektronica, recycling, technische consultancy en administratie.

Verkeer en vervoer[bewerken]

In 1810 werden de 'straten' in Oss met zand opgehoogd. Voordien waren ze vaak slecht begaanbaar. In 1838 werd verharding in de kom toegepast. Van 1822 tot 1835 werd ten zuiden van de kom de rijksweg van Nijmegen naar 's-Hertogenbosch aangelegd. De Hescheweg, die de verbinding vormde tussen de bebouwde kom en deze Rijksweg, werd in 1848 van grind voorzien en in 1926 geasfalteerd.

De verbindingsweg met de haven van Lithoijen werd in 1810 verhard in het buitengebied en in 1859 in de kom van Oss. In 1963 kwam het kanaal van Macharen naar Oss gereed en kreeg Oss een haven.

In 1881 werd Station Oss geopend naar aanleiding van de aanleg van de spoorlijn van 's-Hertogenbosch naar Nijmegen door de Nederlandsche Zuid-Ooster Spoorweg Maatschappij. Sinds 2009 rijden er weer goederentreinen over het enkelsporige traject naar het bedrijventerrein in de Osse haven.

Rijksweg 59 tussen 's-Hertogenbosch en Oss is gefaseerd omgebouwd tot volledige autosnelweg, een klus die in 2005 door Rijkswaterstaat werd geklaard, evenals het Knooppunt Paalgraven, ten zuiden van Oss. Tussen Oss en Nijmegen bestond sinds 1975 een snelweg, Rijksweg 50, die in 2005 werd doorgetrokken naar Eindhoven.

Vanaf 10 december 2006 valt Oss onder het concessiegebied Oost-Brabant. De concessie werd gegund aan vervoerder Hermes, maar ging door een fout bij de overheid naar Arriva. Het stadsvervoer werd tot 10 december 2006 uitgevoerd door Area. Daarvoor reed MTI de stadsdienst. De streekdiensten naar Oss werden tot 10 december 2006 uitgevoerd door BBA. In het verleden reden ook Hermes en haar voorganger Zuidooster (de oprichter van de stadsdienst) streeklijnen naar Oss.

Oss heeft twee NS-treinstations: Station Oss en Station Oss West, daarnaast is ook Ravenstein voorzien van een NS-station. Deze stations zijn gelegen aan de Brabantse Lijn (Tilburg - Nijmegen). In beide richtingen stopt tweemaal per uur een stoptrein op Station Oss en Station Oss West en tweemaal per uur een intercity op Station Oss. De intercity's rijden tussen Zwolle en Roosendaal, de stoptreinen rijden tussen Arnhem Centraal en 's Hertogenbosch. Tevens rijden er in de spits twee extra sprinters Oss-'s Hertogenbosch vv.

De wegenstructuur binnen de gemeente vertoont een rasterstructuur, met diverse breed opgezette en druk bereden hoofdwegen (singels) die grofweg in noord-zuidelijke en oost-westelijke richting lopen. Diverse van deze wegen zijn zo lang dat ze meerdere keren van naam veranderen.

De gemeente Oss heeft in de afgelopen jaren een aantal straten als "fietsstraat" ingericht om een doorlopende fietsroute van Oss naar Heesch (ten zuiden van de stad) en naar Macharen (ten noorden van de stad) te creëren: hier is de auto ondergeschikt aan de fiets. De straat is herkenbaar door gebruik van rood asfalt en passende bebording. Er zijn plannen om ook in oost-westelijke richting een dergelijke straat aan te leggen om ook de kernen Berghem en Geffen per fiets bereikbaar te maken.

De Graafsebaan / Megensebaan (N329) aan de oostkant van de stad, van oudsher bekend als de Noord-Zuid, is een drukke weg die fungeert als aan-afvoerroute van knooppunt Paalgraven (A59/A50) van en naar Oss, Berghem, Macharen, Haren en Megen. In de afgelopen jaren zijn hier veel ongelukken gebeurd, zowel op de lange rechte stukken als op de drukke kruisingen. Ook heeft de weg te maken met overbelasting en lange wachttijden bij de diverse verkeerslichten en de spoorwegovergang. Daarom wordt de weg de komende jaren door de gemeente Oss en de provincie Noord-Brabant gereconstrueerd tot "de weg van de toekomst", waarbij de doorstroming en de veiligheid moeten worden verbeterd voor zowel gemotoriseerd als fietsverkeer. Ook biedt het gelegenheid om innovatieve concepten, zoals LED-verlichting, toe te gaan passen.

Op het Titus Brandsmaplein in Oss ligt de oudste rotonde van de stad en één van de oudste rotondes van Nederland.

Maashaven[bewerken]

Oss is een van de weinige plaatsen in Zuid-Nederland met een (sinds 1994 tweede) haven voor schepen tot 2000 ton. De Maashaven van Oss is toegankelijk voor de grootste binnenschepen, tweebaksduwvaart en kruiplijncoasters. De Containerterminal Oss voert frequente diensten uit op Rotterdam en Antwerpen. Jachtwerf Heesen Yachts laat jaarlijks gemiddeld drie exemplaren in de haven te water.

Topografie[bewerken]

Topografisch kaartbeeld van Oss, december 2013. Klik op de kaart voor een vergroting.

Bevolkingsontwikkeling[bewerken]

Jaar 1795 1840 1849 1859 1869 1879 1889 1899 1909 1920
Inwoners 2.766 3.844 4.235 4.340 4.368 4.970 7.550 7.753 8.429 11.470
Jaar 1930 1947 1950 1956 1960 1971 1988 1993 2000 2004
Inwoners 14.618 21.126 22.592 27.082 30.102 41.100 50.680 52.647 56.194 58.119
Jaar 2009 2014
Inwoners 57.324 57.511

De bovenstaande tabel geeft een overzicht van het aantal inwoners van de stad Oss[1][3][4]. Vanaf eind 20e eeuw zijn er voor alle jaren gegevens bekend, maar gezien de geringe verschillen zijn niet alle jaren in de tabel opgenomen.

Voorzieningen[bewerken]

Onderwijs in Oss[bewerken]

Basisscholen:

  • de Polderhof
  • de Lockaert
  • De Evenaar (voorheen in Balans)
  • De Evenaar (voorheen de Kleine Wereld)
  • de Mettegeupel
  • de Mozaïk
  • Don Boscoschool
  • de Bernadetteschool
  • de Blinkerd
  • de Korenaer
  • de Teugelaar
  • IKC Regenboog
  • het Baken
  • John F. Kennedy
  • de Meteoor
  • Elzeneind
  • de Nicolaasschool
  • Hertogin Johanna
  • de Nieuwe Link
  • de Telescoop
  • de Pius-X
  • Sterrebos
  • SVO-school De Singel
  • Vrijeschool 't Kleurenbos
  • ZMOK-school De Sterrenkijker

Middelbare Scholen:

Overig:

  • ZMOK-school De Sonnewijser

Middelbaar Beroepsonderwijs:

  • ROC De Leijgraaf Euterpelaan
  • ROC De Leijgraaf Schelversakker
  • ROC De Leijgraaf Sweelinckstraat
  • ROC De Leijgraaf Gasstraat Oost

Winkelcentra[bewerken]

In de binnenstad van Oss bevindt zich het winkelgebied. Daarnaast kent Oss nog een aantal grotere en kleinere wijk- en buurtcentra en winkelconcentraties, te weten:

  • winkelcentrum De Ruwert
  • winkelcentrum Ussen
  • winkelcentrum De Heihoek
  • Zaltbommelseweg/Vierhoeksingel
  • Industrielaan/Populierstraat
  • diverse winkels aan de Berghemseweg
  • diverse winkels aan de Oude Molenstraat
  • diverse autobedrijven aan de Euterpelaan (Autoboulevard)
  • Woonboulevard

Wijkindeling stad Oss (officiële CBS-indeling)[bewerken]

  • Centrum
  • Schadewijk
  • Industrieterreinen-Zuid
  • Oss-Zuid
  • Krinkelhoek
  • Industrieterreinen-Noord
  • Ruwaard
  • Ussen
  • Buitengebied-Noord
  • Buitengebied-Zuid

Industriegebieden stad Oss[bewerken]

  • Vorstengrafdonk
  • De Geer I
  • De Geer II
  • Elzenburg (haven)
  • Landweer
  • Griekenweg
  • Moleneind (Organon en Unox)
  • Danenhoef
  • Industriepark Oost
  • Euterpelaan
  • Oss-West

Media en theater[bewerken]

  • DTV Oss is de publieke omroep van Oss.
  • de Sleutel en Regio Oss zijn de weekkranten van Oss.
  • Brabants Dagblad Regio Oss e.o. brengt dagelijks het nieuws uit Oss en de regio (Ravenstein, Landerd, Berghem, Lith, Bernheze).
  • Utopolis Oss is de bioscoop van Oss.

Sport in Oss[bewerken]

Voetbal[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie FC Oss voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

FC Oss speelt sinds 1991 in het betaalde voetbal. Het stadion aan de Mondriaanlaan biedt plaats aan 4700 toeschouwers. FC Oss (destijds nog TOP Oss) won in het seizoen 2005-2006 voor het eerst in zijn geschiedenis een periodetitel en mocht meedoen aan de play-offs. In 2010 degradeerde FC Oss naar de topklasse. In 2011 promoveerde FC Oss weer naar de Jupiler League. Vanaf 2018 zal de naam van de club weer terugveranderen in, het door de supporters geliefde, TOP Oss.

Ook spelen er nog andere voetbalclubs in Oss, namelijk SV OSS '20, RKSV Margriet, RKSV Cito, DESO, SV Ruwaard, FC Schadewijk en SV TOP.

Hockey[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie MHC Oss voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

MHC Oss bestaat sinds 1999. Voorheen waren er mhc keep fit en hc rapidity. Deze zijn nu dus samen MHC Oss. De club telt circa 1800 leden en is daarmee de grootste sportvereniging in (gemeente) Oss. De mannen en de vrouwen komen beiden uit in de 1e klasse (Eerst hoofdklasse, dan overgangsklasse, dan 1e klasse etc...) na degradatie in seizoen 2014/15.

Korfbal[bewerken]

Korfbal vereniging DOT, opgericht op 25 juni 1930, is een van de grootste korfbalverenigingen van het district zuid. Sinds het seizoen 1997/1998 heeft de vereniging zo'n 300 leden die uitkomen in ongeveer 8 seniorenteams en 12 jeugdteams.

Motorsport[bewerken]

Oss werd in de jaren 1969 tot en met 1975 bekend door zijn 24 uursrace. Nu worden er nog elk jaar de Pinksterraces verreden. De laatste jaren op het circuit Vorstengrafdonk.

Zwemmen en waterpolo[bewerken]

De grootste zwem- en polovereniging in Oss is Arethusa, een club met ongeveer 600 leden.

Geboren[bewerken]

1rightarrow blue.svg Lijst van Ossenaren

Stedenbanden[bewerken]

Oss heeft stedenbanden met:[bron?]

Fotogalerij[bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Berghem, Macharen, Oijen, Lithoijen, Teeffelen, Geffen, Heesch

Externe link[bewerken]

Panorama van Oss
Panorama van Oss