Pancratiuskerk (Godlinze)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pancratiuskerk
Pancratiuskerk
Pancratiuskerk
Plaats Godlinze
Denominatie Nederlandse Hervormde Kerk
Coördinaten 53° 22′ NB, 6° 49′ OL
Gebouwd in 12e eeuw
Uitbreiding(en) ca. 1150, 13e eeuw, 15e eeuw
Restauratie(s) 1571
Gewijd aan Pancratius
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  9469
Architectuur
Stijlperiode Romanogotisch
Toren begin 13e eeuw, verhoogd 16e eeuw
Interieur
Orgel Arp Schnitger, 1704
De deels 13e-eeuwse toren
De deels 13e-eeuwse toren
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Pancratiuskerk van Godlinze is een 13e-eeuws, romanogotische kerkgebouw in de Groningse gemeente Delfzijl. De kerk is in het bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken.

Beschrijving[bewerken]

Exterieur[bewerken]

De kerk was in eerste instantie gebouwd van tufsteen en waarschijnlijk niet langer dan twee traveeën. Omstreeks 1150 werd de kerk echter verlengd naar het oosten met een kleiner formaat tufsteen. In de 13e eeuw werd de kerk naar oosten verlengd, maar werden de muren ook verhoogd. Destijds werd het gebouw ook voorzien van meloengewelven, al wordt constructie heden ten dage ook ondersteund door trekbalken.

In de noordmuur is de laat-romaanse aard van de bouw het best bewaard gebleven. Volgens C.H. Peters dateert het van buiten vijfzijdig en van binnen halfronde koor uit de tweede helft van de 15e eeuw. In het koor bevindt zich ook een 15e-eeuwse sacramentsnis. De oude ingang bevond zich in de zuidmuur, ten oosten van de preekstoel valt deze nog te zien. In 1865 heeft men een ingang gemaakt in de koorsluiting. Waarschijnlijk heeft men toen ook een scheiding aangebracht tussen koor en schip. In 1865 heeft men ook de bepleistering aan de buitenkant verwijderd, evenals een aantal ondoelmatige steunberen. De spitsboogvensters dateren uit de 16e eeuw.

Ook de bouw van de zadeldaktoren heeft in meerdere fasen plaatsgevonden. Het onderste deel is rond 1200 gebouwd. De toren stond waarschijnlijk in de weg toen men de kerk in westelijke richting wilde verlengen, dit zou een verklaring kunnen zijn voor de geringe dikte van de westmuur. De toren was inmiddels scheefgezakt in zuidelijke en werd in de 16e eeuw na gedeeltelijke afbraak in 1554 verder verhoogd en later meerdere malen hersteld.[1] De verhoging van 16e eeuw bestaat uit drie geledingen, duidelijk van elkaar gescheiden door waterlijsten. De torenklok dateert uit 1435 en was gewijd aan de beschermheilige van de kerk, Pancratius. De klok heeft de volgende inscriptie:

"ANO DNI Mo CCCCo XXXo Vo IN HONORE PANCRATII JHESUS MARIA JOH̄ES"

Interieur[bewerken]

Een belangrijke restauratie vond plaats in 1571, omdat de kerk toen nog net in de rooms-katholieke traditie kon worden hersteld. De opdracht hiertoe werd gegeven door de Groninger bisschop Johannes Knijff. De decoraties zijn aangebracht in een voor dit type kerk zeldzame renaissancestijl. Op een cartouche in het middelste schipgewelf is een tekst aangebracht, die betrekking heeft op deze restaturatie (zie: afbeelding). Deze tekst luidt:[2]

"int iaer 1571 is desse kercke neis gere/parert unde ghestoffert bii tiden als den/ erbaren errentfeste luit klant io[n]cker unde hoveli[n]ck / toe godlinse d[ominus] io[ann]es buter ia[n]es ianse[n] peter abels kerckvogeden weren"

In het rijk versierde koorgewelf is midden in de sluitring het Lam Gods afgebeeld (zie: afbeelding). Ook zijn er schilderingen van Christoffel, Patrick en Pancratius, van een vrouw met een klokrok en een man met mantel, mogelijk de schenkers van het orgel. Ook worden vier figuren hangend aan een lelietak in Spaanse kledij afgebeeld.[3]

Het meubilair van de kerk dateert voornamelijk uit het eind van de 18e eeuw. Zo hebben Grashuis en Buining de preekstoel en het doophek vervaardigd in 1794. Het grootste deel van de banken is in dezelfde stijl, men heeft hierbij oudere panelen gebruikt. De herenbank aan de zuidkant dateert uit de 17e eeuw, deze is voorzien van gestileerd snijwerk en een overkapping op getordeerde zuilen. De herenbank aan de noordkant is een kopie uit 1921. In de kerk liggen nog een aantal grafzerken van vooraanstaande burgers. Zo liggen nog een aantal 17e- en 18e-eeuwse grafzerken in het gangpad van het schip. Onder het oksaal ligt bijvoorbeeld het priesterzerk voor Wemerus Alberti (†1541). In het koor bevinden zich twee wapenstenen met de wapens Ubbena-Coenders, hier bevond zich vroeger namelijk een grafkelder voor Everdina Ubbena († 1687).

Orgel[bewerken]

Het kerkorgel is in 1704 vervaardigd door de orgelbouwer Arp Schnitger. Het orgel werd geschonken door de collatoren van de kerk: Jan Rempt Renghers op Rengherda en Willem Alberda tot Godlinze. De orgelkas is ontworpen door de Groninger stadsbouwmeester Allert Meijer met houtsnijwerk van Jan de Rijk. Het orgel is in 1785 door Albertus Antoni Hinsz verbouwd tot een orgel met één klavier. Het orgel is in het bezit van een aangehangen pedaal en heeft de volgende dispositie:

Manuaal
Praestant 8 vt
Praestant 16 vt
Holpijp 8 vt
Octaaf 4 vt
Quint 3 vt
Fluit 4 vt
Speeliluit 2 vt
Octaaf 2 vt
Sesquialter 2-3 st
Mixtuur 3-5 st
Trompet 8 vt
Vox Humana 8 vt

Fotogalerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]