Naar inhoud springen

Papilio memnon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Papilio memnon
Papilio memnon lowii ♀
Taxonomische indeling
Rijk:Animalia (Dieren)
Stam:Arthropoda (Geleedpotigen)
Klasse:Insecta (Insecten)
Orde:Lepidoptera (Vlinders)
Familie:Papilionidae (Pages)
Geslacht:Papilio
Soort
Papilio memnon
Linnaeus, 1758
Papilio memnon
Synoniemen

Princeps memnon, Papilio androgeos[1]

Afbeeldingen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Papilio memnon op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Insecten

Grote mormoonvlinder[1][2][3] (Papilio memnon) is een vlinder uit de familie van de pages (Papilionidae) onder het geslacht Papilio.[4] Het is een grote, opvallende dagvlinder uit Oost-Azië, dat bekend staat om diens extreme mate van seksuele polymorfie.

Verspreiding en leefgebied

[bewerken | brontekst bewerken]

Deze vlindersoort komt van nature voor in Oost-Azië van India[5] tot Australazië tot Japan.[1][6]

Waardplanten

[bewerken | brontekst bewerken]

De waardplanten van de rupsen zijn soorten uit het geslacht Citrus.[7]

Taxonomie

[bewerken | brontekst bewerken]

Ondersoorten literatuur

[bewerken | brontekst bewerken]

Voorgestelde ondersoorten in de literatuur zijn onder anderen:[8][9][10][2][11][12]

  • Papilio memnon (Linnaeus, 1758)
    • ssp. agenor (Linnaeus, 1758)[a][8][11]
    • ssp. anceus (Cramer, 1779)
    • ssp. babimemnon
    • ssp. bunguranomemnon (Hachitani, 1989)[8]
    • ssp. caeruleus (van Eecke)
    • ssp. christanae
    • ssp. clathratus (Rothschild, 1896)[11]
    • ssp. eos (Gabriel, 1936)
    • ssp. extremus (Tsukada & Nishiyama, 1980)[8]
    • ssp. heronus (Fruhstorfer, 1902)[b][8][11]
    • ssp. imperiosus (Fruhstorfer, 1907)[11]
    • ssp. kalaomemnon
    • ssp. lowii (Druce, 1873)[c][8]
    • ssp. mayo (Atkinson, 1873)[d]
    • ssp. memnoides (Fruhstorfer, 1903)[11]
    • ssp. memnon (Linnaeus, 1758)[8]
    • ssp. merapu (Doherty, 1891)[8]
    • ssp. oceani (Doherty, 1891)
    • ssp. perlucidus (Fruhstorfer, 1903)[11]
    • ssp. pryeri (Rothschild, 1895)[11]
    • ssp. pseudolampsacus (Murayama & Shimonoya, 1968)[11]
    • ssp. subclathratus (Fruhstorfer, 1903)[11]
    • ssp. thunbergii (Siebold, 1824)[8]

Ondersoorten fylogenie

[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de hand van moleculair fylogenetisch onderzoek (2023)[e] kan de grote mormoonvlinder worden ingedeeld als de memnon-soortgroep onder het ondergeslacht Menelaides (Hübner, 1819).[f] De indeling van de memnon-soortgroep met bijhorende typelocaties op moleculaire basis is:

Papilio agenor thunbergii (boven ♀, onder ♂)
  • Papilio memnon (Linnaeus, 1758) • Grote mormoonvlinder — Regio: Zuidoost-Aziatische eilanden
    • ssp. anceus (Cramer, 1779) — Westkust van Sumatra (Indonesië)
    • ssp. babimemnon (Hachitani, 1993) — Babi-eiland
    • ssp. bunguranomemnon (Hachitani, 1989) — Ranai, Bunguran-eiland
    • ssp. caeruleus (van Eecke, 1914) — Udjung Laukè, Matan-Amurèn, Sinabang, Simalur
    • ssp. christianae (Manguin, 1996) — Belitung
    • ssp. eos (Hachitani, 1991)[l] — Kangean-eilanden
    • ssp. extremus (Tsukada & Nishiyama, 1980) — Alor
    • ssp. clathratus (Rothschild, 1896) — Sumbawa
    • ssp. kalaomemnon (Hachitani, 1987) — Kalao-eiland, Indonesië
    • ssp. lowii (Druce, 1873)[c][26] • Grote gele mormoonvlinder — Borneo
    • ssp. mayo (Atkinson, 1874)[d] — Andamanen
    • ssp. memnon (Linnaeus, 1758) — Java
    • ssp. merapu (Doherty, 1891) — Koloki, Pada Dalung, Sumba
    • ssp. oceani (Doherty, 1891) — Enggano
    • ssp. perlucidus (Fruhstorfer, 1903) — Sapit, Lombok
    • ssp. subclathratus (Fruhstorfer, 1903) — Flores (Indonesië)
    • ssp. suisei (Hachitani, 1985) — Jemaja-eiland, Anambaseilanden
    • ssp. tambelanomemnon (Hachitani, 1987) — Tambelan-eiland

Kenmerken

[bewerken | brontekst bewerken]

De grote mormoonvlinder is het hele jaar door waarneembaar[24] en vliegt meestal op een hoogte van 2 tot 4 meter. De spanwijdte van de soort bedraagt tot 120–150 mm.[24][28][29][30]

Mannetjes zijn monomorf en worden in de natuur vaker aangetroffen dan de vrouwtjes. Ze zijn fluweelzwart met een blauwgroene glans en vertonen aan de onderzijde van de vleugels een rode oogvlek bij de basis. Soms is er ook een kleine rode langwerpige vlek bij de vleugelbasis aan bovenzijde.[30][22] In tegenstelling tot de vrouwtjes bezitten mannetjes geen zwaluwstaart aan de achtervleugel.[22] Ook zijn zij donkerder van kleur.

De vrouwtjes tonen een aanzienlijke variatie in morfologie en kleurpatronen, waarbij veel exemplaren mimicry vertonen van andere, vaak giftige, vlinders (desondanks zijn ze niet giftig voor de mens). De morfologische verschillen uiten zich in de aan- of afwezigheid van een opvallende zwaluwstaart aan de achtervleugel, het patroon op de achtervleugel en voorvleugel, de kleur van de basale driehoek op de voorvleugel en de kleur van het lijf.[28][22]

Bij de vrouwtjes van P. agenor zijn de flanken van het achterlijf geel. De bovenzijde van de vleugels is grijsbruin met zwarte aders en langwerpige strepen. Daarnaast vertonen ze een rode oogvlek aan de basis van de vleugel (boven- en onderzijde), een zwarte vlek aan de basis van ader 1 en 2 met witte strepen eromheen, en een rode vlek in de onderhoek van de achtervleugel met een grote zwarte vlek. Tussen de aders is een rij rode eindpunten te zien.[22]

Polymorfie

[bewerken | brontekst bewerken]

Er bestaan bij de vrouwtjes verschillende mimicry- en polymorf-variaties van de soortgroep (tot wel 26), dit uit zich in verschillende fenotype van het vrouwtje binnen eenzelfde (onder)soort, regio en seizoen. De mannetjes zijn monomorfisch en niet-mimetisch. Mimetische vrouwtjes vertonen zwaluwstaarten en aposematische kleuring (rood of geel) op de achtervleugels en achterlijf, terwijl niet-mimetische vrouwtjes en mannetjes deze eigenschappen missen. De voorgestelde vrouwtjesmorfen in de literatuur zijn o.a.:[6][7][31][32][30][21][33][29]

Boven: agenor, onder: alcanor.
  • achates — zwaluwstaart, mimetisch
  • agenor[a] — staartloos, achtervleugel blauwgestreept, rode oogvlekken (lijkt op ♂)
  • alcanor — zwaluwstaart, gele flanken achterlijf
  • androgeos
  • butis
  • butlerianus — staartloos, donkere vleugels, achtervleugel blauwgestreept (lijkt op ♂)
  • depelchini
  • distantianus — zwaluwstaart
  • esperi — mimicry Pachliopta kotzebuea: staartloos, voorvleugel met grote witte vlekken (lijkt op ♂)
  • gerania
  • hiera
  • ityla
  • laomedon
  • meriones
  • polymnestoroides — mimicry Papilio agenor[a]
  • rhetenorina
  • tanahsahi
  • trochila

Galerij

[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook

[bewerken | brontekst bewerken]
Op andere Wikimedia-projecten

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Papilio_memnon&oldid=71683057"