Papyrusriet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Papyrusriet
De echte Papyrusplant
De echte Papyrusplant
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: Eenzaadlobbigen
Clade: Commeliniden
Orde: Poales
Familie: Cyperaceae (Cypergrassenfamilie)
Geslacht: Cyperus (Cypergras)
Soort
Cyperus papyrus
L. (1753)
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Papyrusriet (Cyperus papyrus) of papyrusplant is een moerasplant uit tropisch en subtropisch Afrika. De soort behoort tot de cypergrassenfamilie. De plant vormt lange driehoekige stengels waaruit in de top waaiervormig lange draadvormige bladeren ontspringen.

Oorsprong en huidige groeiplaatsen[bewerken]

De oorspronkelijke groeiplaats zijn de rivieroevers en moerassen van tropisch Afrika. In Europa komt de plant alleen in het wild voor op Sicilië op enkele beschutte plaatsen. Bij Syracuse is een bekende groeiplaats de beschermde moerasdelta bij de haven. Papyrusriet is nu bijna uitgestorven in zijn bekendste natuurlijke groeigebied, langs de Nijl en in de Nijldelta in Egypte, eertijds helemaal begroeid met papyrus, wegens de vervuiling veroorzaakt door de dichte bevolking. In de moerassen van Soedan en overig tropisch Afrika tiert de plant nog steeds welig en wordt papyrusriet eerder als een hinderlijk onkruid beschouwd dat andere planten verdringt en de vaargeulen en irrigatiekanalen verstopt. Dit komt zo omdat de plant enorme vlechtwerken van drijvende plantenmassa's vormt en ze kan daar gemakkelijk tot 4-5 m hoog worden met armdikke driehoekige stengels. In Zuid-Soedan in het moerasgebied de Sud vormt de papyrus een groeiareaal gelijk aan de oppervlakte van de provincies Zuid-Holland en Utrecht samen. In de Okavangodelta in Botswana groeit een areaal papyrus ter grootte van de provincie Utrecht en ook in Oeganda is een moeras van 6500 km² bijna uitsluitend begroeid met papyrusriet. Maar ook in andere tropische gebieden buiten Afrika zijn inmiddels behoorlijk grote oppervlakten aan papyrus te vinden ontstaan uit verwilderde tuin en vijverplanten: in Florida wordt de plant als invasieve soort beschouwd omdat deze de oorspronkelijke vegetatie verdringt.

Papyrusriet in de oudheid[bewerken]

De plant is beroemd vanwege het papyrus dat ervan gemaakt werd, een vroege vorm van het huidige papier. Papyrus werd in de oudheid gebruikt om op te schrijven. Deze plant werd in het oude Egypte voor veel verschillende doeleinden gebruikt, zoals voor voedsel bestaande uit de jonge scheuten, als dakbedekking, voor de botenbouw, touw uit de vezels, kommen, bekers en schalen gemaakt van oude verhoute papyruswortels maar staat toch het meest bekend om het papier dat ervan gemaakt werd.

In 1969 en 1970 ondernam de Noor Thor Heyerdahl expedities vanuit Marokko naar Midden-Amerika in papyrusboten naar model van de oude Egyptische vaartuigen. Hiermee wilde hij bewijzen dat de Oude Egyptenaren in principe in staat waren naar Amerika te varen. De eerste expeditie in 1969 strandde, maar in 1970 kwam Heyerdahl op Barbados aan. Deze expeditie bewijst niet dat de oude Egyptenaren de oceaan daadwerkelijk overstaken maar geeft wel een indicatie van de kwaliteit van hun papyrusboten.

Papyrus langs de Nijloevers in Oeganda

Papyrus als sierplant[bewerken]

Soorten papyrus[bewerken]

Uit de oorspronkelijke Cyperus papyrus zelf zijn ook enkele cultivars gekweekt. Deze kweekvormen zijn allemaal dwergsoorten. Dit zijn:

  • Cyperus papyrus Nanus. Identiek aan de papyrusplant, maar dan maximaal 1-1,2 meter hoog.
  • Cyperus papyrus Percamentus (ook: C. papyrus Perkamentus C. papyrus Percamenthus en C. percamentus). Idem.
  • Cyperus papyrus Dwarf. Idem, maar nog wat kleiner: 75-100 centimeter.

Ook bestaat er nog een aparte ondersoort: de Cyperus haspan. Dat is in alles een dwergversie van C. papyrus, met stengels tot maximaal 60-75 centimeter hoog. In Nederland is C. haspan vooral populair als vijverplant.

Kamerplant[bewerken]

Tegenwoordig is de plant zeer gewaardeerd als kamerplant in moderne interieurs. Het is een van de gemakkelijkste kamerplanten wat het watergeven betreft: als moeras- en oeverplant verlangt ze een permanent voetbad. De grond mag doornat zijn; dat hebben de wortels het liefst maar er kan beter geen water op het oppervlak blijven staan. De voet van de stengels moet zoveel mogelijk droog blijven want als de onderkant van de stengels permanent in het water staat kan er rotting ontstaan. Papyrus groeit het beste in een grondmengsel van gelijke volumedelen organische mest, turf en klei. Papyrus houdt van een vochtige atmosfeer: dus vaak sproeien. Binnen bij een te droge atmosfeer, vaak veroorzaakt door de centrale verwarming, krijgt de papyrus soms last van spint. Als de plant goed groeit verschijnen er tussen de draden van het bladerhoofd onopvallende bruine bloemetjes waaruit zich kleine zaadjes kunnen vormen. Dit lijkt wel wat op graszaad. Papyrusplanten komen in Nederland en België wel moeilijk de donkere winter door omdat ze veel daglicht nodig hebben. Bijverlichting met een speciale "plantengroeilamp" (die wel vrij veel stroom nodig heeft) of anders een daglicht gevende fluorescentielamp (Tl-buis) is meestal afdoende.

Tuinplant[bewerken]

De papyrus is een tropische plant en groeit dus van nature het beste onder tropische omstandigheden van minimaal 15 °C maar liefst hoger. In minder warme streken ('s nachts minimaal 10 °C) is de papyrus evenwel ook het hele jaar door veel in tuinen en parken te zien maar zal dan wat kleiner blijven. Ook in gematigde streken zoals in Nederland en België kan ze 's zomers goed buiten groeien in kuipen of in vijvers. In een warme zomer en met voldoende zonlicht kan ze hier ook gemakkelijk 2-3 m hoog worden. Vermeerderen kan goed door zaaien in stekgrond bij ongeveer 25 °C. Goed vochtig houden en/of afdekken met folie e.d. Het (erg kleine) zaad kiemt meestal na 3 weken. Makkelijker is scheuren van de oude wortelkluit en de beste delen weer oppotten. Overigens vermeerdert de plant zich in het wild bijna uitsluitend vegetatief door voortdurend worteluitlopers met nieuwe groeipunten te vormen en is het zich uitzaaien zeldzaam. In de Lage landen moet de plant in de winter eigenlijk altijd binnen gehouden worden of anders in een koude kas. Bij zachte winters, en als de koude periode uitzonderlijk kort duurt, kan de papyrus in theorie ook overwinteren in vijvers die diep genoeg zijn zodat de wortels onder water niet bevriezen, maar bij een wat langer durende watertemperatuur van 1 graad Celsius en lager sterft de wortelkluit toch onherroepelijk af. De bovengrondse delen sterven al eerder af; vanaf 5 graden. Het veiligste is dan ook om de plant voor de winter toch maar binnen te zetten. Cyperus haspan is wat minder vorstgevoelig dan de grote soort maar overleeft evenmin buiten staande een redelijk koele winter.

Trivia[bewerken]

Een verwant is de parapluplant (Cyperus alternifolius). Soms wordt de papyrus hiermee verward als in tuincentra C. Alternifolius foutief aangeboden wordt als 'Papyrus'. Overigens vinden katten jonge stengels papyrusriet erg lekker en vreten die als ze de kans krijgen helemaal op, net zoals bij Cyperus alternifolius, en is het soms nodig om de plant af te schermen zodat de kat er niet bij kan komen. Of men moet vaak nieuwe planten telen of kopen.