Paul Ekman

Paul Ekman (2016)

Paul Ekman (Washington D.C., 15 februari 1934 – San Francisco, 17 november 2025) was een Amerikaanse psycholoog en pionier op het gebied van onderzoek naar emoties en gelaatsexpressie. Zijn zorgvuldig uitgevoerde studies hebben model gestaan bij het werk van andere psychologen. Ekman was volgens een studie uit 2002 een van de 100 meest prominente psychologen van de twintigste eeuw.

Biografie

Ekman werd geboren in 1934 in Washington DC en groeide op in Newark, New Jersey, Washington, Oregon, en Zuid-Californië. Hij was de zoon van een kinderarts en een advocate. Hij studeerde aan de New York University (NYU) en in 1958 promoveerde hij op lichaamstaal en gelaatsexpressie aan de Adelphi University in New York. Hij kreeg in 1971 een Research Scientist Award van het National Institute of Mental Health (NIMH), die werd hernieuwd in 1976, 1981, 1987, 1991 en 1997. NIMH heeft ook voor meer dan 40 jaar zijn onderzoek gefinancierd. Hij was van 1972 tot zijn emeritaat in 2004 hoogleraar psychologie aan het Department of Psychiatry van de University of California, San Francisco (UCSF).

Ekman overleed in november 2025 op 91-jarige leeftijd.

Onderzoek

Zeven universele gelaatsuitdrukkingen uit onderzoek van Paul Ekman, 2003

Tegen de opvatting van antropologen als Margaret Mead in, ontdekte Ekman dat gelaatsexpressies van emoties niet cultureel bepaald zijn, maar identiek voor verschillende culturen. Dit ondersteunde het idee van Charles Darwin dat gelaatsexpressies biologisch bepaald zijn. De onderzochte expressies waren woede, afkeer, tevredenheid, angst, blijdschap, verdriet en verrassing. De resultaten voor minachting waren minder duidelijk. Ekman rapporteerde ook dat liegen kon worden vastgesteld aan de hand van microexpressies, in het zogeheten Diogenes Project (later Wizards Project). Hij ontwikkelde tevens het Facial Action Coding System (FACS), een systeem waarmee elke menselijke gelaatsexpressie in kaart kon worden gebracht. Ekmans onderzoek richtte zich niet alleen op expressies van het gezicht, maar ook op andere vormen van non-verbale communicatie. In zijn onderzoek naar liegen werd bijvoorbeeld ook aandacht besteed aan lichaamstaal.

Ook hield hij zich bezig met verbale manifestaties van liegen. Zo meende hij dat Bill Clinton loog over de aard van zijn relatie met Monica Lewinsky, omdat hij zogeheten afstandelijke taal (distancing language) gebruikte.

Ekman was redactielid van Greater Good Magazine dat van 2004 tot 2009 werd uitgegeven door het Greater Good Science Center van de University of California, Berkeley (UCB). Zijn bijdragen aan dit tijdschrift betreffen onderzoek naar de wortels van altruïsme en vreedzame menselijk relaties. Tevens werkte hij samen met onderzoeker Dimitris Metaxas van het bedrijf Computer Vision aan het ontwerp van een visuele polygraaf. Hij heeft veel aandacht besteed aan de sociale aspecten van liegen, en aan de vraag waarom mensen zich meestal weinig om leugendetectie bekommeren.

Televisie en film

• Ekman werkte samen met John Cleese in de BBC-documentaireserie The Human Face (2001).
• Het fictieve personage Cal Lightman, gespeeld door Tim Roth in de Amerikaanse televisieserie Lie to Me (2009-2011) is gebaseerd op Ekman. In de serie worden Lightman en zijn team regelmatig ingehuurd door de overheid maar ook door bedrijven en particulieren om de waarheid te achterhalen. Paul Ekman zelf werkte mee aan de serie als wetenschappelijk adviseur.
• In de animatiefilm Inside Out (Nederlands: Binnenstebuiten) uit 2015 maakte regisseur Pete Docter gebruik van de inzichten die Paul Ekman en zijn collega-hoogleraar Dacher Keltner hem in gesprekken hadden gegeven over de menselijke geest en emoties. Ekman zette de zes kernemoties - woede, angst, verdriet, afkeer, plezier, verrassing - op een rij, maar Docter vond ‘verrassing’ en ‘angst’ dermate verwant dat hij ze voor de film combineerde tot één personage.

Bibliografie

• 1972: Emotion in the Human Face. ISBN 0-08-016643-1
• 1973: Darwin and Facial Expression: A Century of Research in Review. ISBN 0122367502
• 1975: Unmasking the Face: A Guide to Recognizing Emotions from Facial Clues [met Wallace V. Friesen]. ISBN 978-1-883536-36-7
• 1980: The face of man: expressions of universal emotions in a New Guinea village. New York: Garland STPM Press. ISBN 0824071301
• 1982: Handbook of Methods in Nonverbal Behavior Research [met Klaus R. Scherer]. ISBN 0521280729
• 1985: Telling Lies: Clues to Deceit in the Marketplace, Politics, and Marriage. ISBN 978-0-393-30872-3. In het Nederlands vertaald als: De leugen ontmaskerd. Over het doorzien van bedrog in zaken en politiek, op het werk en prive. ISBN 9789057120749
• 1989: Why Kids Lie: How Parents Can Encourage Truthfulness [met Mary Ann Mason]. ISBN 978-0-14-014322-5
• 1990: 'The Duchenne smile: emotional expression and brain physiology (II)' [met R.J. Davidson & W.V. Friesen], in: Journal of personality and social psychology, 58 (2), pp. 342-353
• 1993: 'Voluntary Smiling Changes Regional Brain Activity' [met R.J. Davidson], in: Psychological Science, 4 (5), pp. 342-345
• 1994: The Nature of Emotion: Fundamental Questions [met R.J. Davidson]. Oxford University Press. ISBN 0-19-508944-8
• 1997: What the Face Reveals: Basic and Applied Studies of Spontaneous Expression Using the Facial Action Coding System (FACS) [met E.L. Rosenberg]. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510446-2. In het Nederlands vertaald als: Gegrepen door emoties. Wat gezichten zeggen. Uitgeverij Nieuwezijds. ISBN 9789057122859
• 1998: What the Face Reveals (with Rosenberg, E. L., Oxford University Press). ISBN 0-19-510446-3
• 1999: Handbook of Cognition and Emotion. John Wiley & Sons Ltd., Sussex, VK
• 2002: A Practical Guide to FACS [met Wallace V. Friesen & Joseph C. Hager]
• 2002: Facial Action Coding System (FACS) [met Wallace V. Friesen and Joseph C. Hager]. ISBN 9993626619
• 2003: Emotions Revealed: Recognizing Faces and Feelings to Improve Communication and Emotional Life. ISBN 978-0-8050-8339-2
• 2003: 'Darwin, Deception, and Facial Expression', in: Annals of the New York Academy of Sciences, vol. 1000, pp. 205-221
• 2008: Emotional Awareness: Overcoming the Obstacles to Psychological Balance and Compassion [met de Dalai Lama]. ISBN 978-0-8050-9023-9
• 2016: Nonverbal Messages: Cracking the Code [met Wallace V. Friesen & Joseph C. Hager]

Externe links

• (en) Officiële website
• (en) Interview (14 januari 2014)

Bronvermelding

• (en) Freitas-Magalhães, A. (2009): 'The Ekman Code or in Praise of the Science of the Human Face', in: A. Freitas-Magalhães (red.): Emotional Expression: The Brain and The Face, vol. 1, pp. ix-xvii. Porto: University Fernando Pessoa Press. ISBN 978-989-643-034-4

---