Naar inhoud springen

Paulien Cornelisse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Paulien Cornelisse
Paulien Cornelisse in CC De Ploter in Ternat (2015)
Paulien Cornelisse in CC De Ploter in Ternat (2015)
Persoonsgegevens
Volledige naam Paulien Cornelisse
Geboortedatum 24 februari 1976[1]
Geboorteplaats Amsterdam[1]
Overlijdensdatum 30 september 2026[2][3][4]
Overlijdensplaats Amsterdam[2][3][4]
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Opleiding en beroep
Opleiding gevolgd aan Brandeis-universiteit (1994 – 1995),[5] Universiteit van Amsterdam (1995 – 2000),[5] Universiteit van Hiroshima (1998 – 1999)[5]Bewerken op Wikidata
Beroep Cabaretière, columniste, schrijfster, podcastmaakster en presentatrice
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1999–2026
Werken
Genre(s) Column, roman, essay en kinderliteratuur
Thema's Alledaags taalgebruik, menselijk gedrag en Japan
Bekende werken Taal is zeg maar echt mijn ding
En dan nog iets
De verwarde cavia
De verwarde cavia – Terug op kantoor
Uitgeverij(en) Contact / Atlas Contact
Uitgeverij Cornelisse
Erkenning en lidmaatschap
Prijzen en onderscheidingen Neerlands Hoop (2010)
Tollensprijs (2010)
TheaterAffichePrijs (2011)
NS Publieksprijs (2025)
Links
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Paulien Cornelisse (Amsterdam, 24 februari 1976 – aldaar, 30 september 2026) was een Nederlandse cabaretière, columniste, schrijfster, podcastmaakster en televisiepresentatrice. In haar werk stonden alledaags taalgebruik en menselijk gedrag centraal, waarbij uitdrukkingen, stopwoorden, misverstanden en sociale codes op een humoristische maar observerende manier analyseerde.[6] Zij werd bij een breed publiek bekend met Taal is zeg maar echt mijn ding (2009).[7]

Biografie

[bewerken | brontekst bewerken]

Jeugd en opleiding

[bewerken | brontekst bewerken]

Cornelisse groeide op in Amsterdam, aanvankelijk aan de Herengracht, bij de Gouden Bocht. In 1983 verhuisde het gezin naar de Albrecht Dürerstraat in Oud-Zuid. Zij bezocht de openbare Nicolaas Maes Basisschool.[8] Van 1988 tot 1994 volgde het Barlaeus Gymnasium. Daarna studeerde zij een jaar aan de Brandeis-universiteit in Waltham, bij Boston. Van 1995 tot 2000 studeerde zij psychologie aan de Universiteit van Amsterdam, en tussendoor Japans aan de universiteit van Hiroshima (1998–1999).[1][9]

Cabaret en theater

[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf 1999 vormde Cornelisse met Irene van der Aart het cabaretduo Rots. Daarnaast trad zij van 2001 tot 2004 op bij Comedytrain. Zij ging vervolgens solo verder en werd in 2007 tweede op het Leids Cabaret Festival.[10] Haar eerste avondvullende programma, Dagbraken, ging in 2008 in première. Hiervoor ontving zij in 2010 de Neerlands Hoop.[7]

Daarop volgden Hallo Aarde, waarmee zij in 2010–2012 toerde, Maar ondertussen (2013–2016) en Om mij moverende redenen (2017–2019). Ook in deze voorstellingen onderzocht zij alledaags taalgebruik en het gedrag van mensen en dieren. Maar ondertussen werd in 2014 genomineerd voor de Poelifinario.[11] Haar vijfde programma, Aanstalten, ging na uitstel tijdens de coronapandemie in 2022 in première.[12] Later werkte zij aan het programma Komma, waarvoor een tournee in 2024–2025 was gepland.[13]

Naast haar solowerk maakte Cornelisse festivalvoorstellingen met andere artiesten. Met Chris Bajema speelde zij onder meer View-o-rama, De terugkeer van View-o-rama en Live vanuit de Stoek. Met Janne Schra maakte zij in 2009 Een hoorspel om te zien voor Oerol.[10] In 2022 werkte zij met Steef de Jong aan het libretto van Operetta Land voor De Nationale Opera, waarvoor zij gezongen teksten vertaalde en dialogen uitwerkte.[14]

Schrijverschap en columns

[bewerken | brontekst bewerken]

Cornelisse begon in 2000 als journalist en schreef vanaf 2007 ook columns. Van 2008 tot 2018 verscheen een wekelijkse column van haar in nrc.next en NRC Handelsblad.[1] In augustus 2018 stapte zij over naar de Volkskrant, waarvoor zij drie keer per week een column van 150 woorden op de voorpagina schreef.[15] Voor het tijdschrift JAN schreef zij maandelijks een dialoog.[16]

Haar boekdebuut Taal is zeg maar echt mijn ding verscheen in 2009. In korte stukken beschreef zij bijzonderheden in het dagelijkse taalgebruik. Het boek werd een bestseller en kreeg in 2012 een vervolg met En dan nog iets. In 2018 verscheen een derde boek over taal, Taal voor de leuk.[12] Taal is zeg maar echt mijn ding werd in 2018 verfilmd door Barbara Bredero, met Fockeline Ouwerkerk in de hoofdrol.[17] De film won dat jaar vier prijzen op het Glendale International Filmfestival.[18]

Met De verwarde cavia (2016), over een cavia die op kantoor werkt, maakte Cornelisse haar fictiedebuut. Het vervolg, De verwarde cavia – Terug op kantoor, verscheen in 2024 en won op 5 november 2025 de NS Publieksprijs. Eerder waren En dan nog iets (2012), De verwarde cavia (2016) en Taal voor de leuk (2019) voor deze prijs genomineerd.[19]

Daarnaast schreef zij het kinderboek Het mooiste geluid ter wereld (2018), met illustraties van Emanuel Wiemans.[20] In Japan in honderd kleine stukjes (2020) beschreef zij haar observaties van de Japanse samenleving.[9] Samen met Micha Wertheim stelde zij Echt gebeurd – op papier (2021) samen, een driedelige uitgave met verhalen uit de gelijknamige podcast.[21] In 2025 verschenen het Boekenweekessay Hèhè – Over wat we zeggen zonder dat we het doorhebben en In het kort, een bundeling van vierhonderd korte stukken uit de Volkskrant.[22][23]

Radio, podcasts en televisie

[bewerken | brontekst bewerken]

Cornelisse leverde taalcolumns aan Klare Taal van Radio Nederland Wereldomroep, dat in maart 2012 eindigde.[24] Zij was ook geregeld te gast bij Frits Spits in De Taalstaat. In december 2025 werd zij in dat programma uitgeroepen tot Taalstaatmeester van het jaar.[25]

In 2008 richtte zij met Micha Wertheim Echt Gebeurd op, een podium waar mensen verhalen vertelden over gebeurtenissen die zij zelf hadden meegemaakt.[26] De verhalen werden ook als podcast gepubliceerd.[12] Verder werkte zij mee aan De eeuw van de amateur, met Botte Jellema en Ype Driessen, en leverde zij tekstbijdragen aan Man met de microfoon van Chris Bajema. In De Paulien Cornelisse Podcast las zij voor uit Japan in honderd kleine stukjes.[27] Voor de podcast Groene oren van Staatsbosbeheer vertolkte zij in 2021 een eik.[28]

Op televisie was zij in 2009 een van de panelleden van De tafel van 5.[29] Zij had daarnaast een taalrubriek in De Wereld Draait Door.[1] In 2012 nam zij deel aan de Vlaamse quiz De Slimste Mens ter Wereld; in 2013 won zij Wie is de Mol?.[30][31] Vanaf 1 september 2025 was zij in de Nederlandse De slimste mens op televisie te zien als opvolger van juryvoorzitter Maarten van Rossem, naast presentator Herman van der Zandt.[30]

Haar belangstelling voor Japan kreeg ook vorm in Tokidoki, de VPRO-documentaireserie die zij presenteerde. In 2018 en 2020 werden twee seizoenen uitgezonden, met in totaal acht afleveringen waarin Japanse woorden en begrippen als uitgangspunt dienden om de samenleving te onderzoeken.[9] Haar overige deelnames en gastoptredens, waaronder Nationale Wetenschapsquiz, Verborgen verleden, De Kleine Lettertjes, De Kwis en Kiespijn, zijn opgenomen in het televisieoverzicht hieronder.

Onderwijs

[bewerken | brontekst bewerken]

In het studiejaar 2023/2024 was ze artist in residence bij de Universiteit van Sheffield, waar ze onderwijs gaf bij de afdeling Dutch Studies.[9][32] Ze werkte daar met studenten aan alledaags Nederlands en gaf workshops over columns en het vertellen van persoonlijke verhalen.[9] Haar onderzoek naar kleine woorden en uitroepen die een gesprek kleur geven, vormde een aanleiding voor het Boekenweekessay Hèhè.[33]

Persoonlijk

[bewerken | brontekst bewerken]

De partner van Cornelisse was zeventien jaar lang (tot aan haar overlijden) de al genoemde Chris Bajema, met wie ze tevens op het podium samenwerkte. Ze kregen samen een kind. Bajema had zelf daarnaast twee kinderen uit een eerdere relatie.[34]

Ziekte en overlijden

[bewerken | brontekst bewerken]

In februari 2021 was Cornelisse te gast in het televisieprogramma Jinek. Na de uitzending ontving zij een bericht van een kijker, een chirurg in ruste, die een verdikking in haar hals had opgemerkt en haar adviseerde deze te laten onderzoeken.[35] Cornelisse, die de verdikking zelf niet had opgemerkt, volgde dit advies. Uit het onderzoek bleek dat het waarschijnlijk om schildklierkanker ging, waarna besloten werd de klier deels te verwijderen.[36] Weefselonderzoek toonde aan dat het om een goedaardige afwijking ging. Zij verwerkte deze ervaringen in haar theatervoorstelling Aanstalten.[36]

Tijdens haar verblijf in Sheffield in het seizoen 2023/2024 voelde Cornelisse zich niet goed[37] en in 2024 werd bij haar alsnog kanker vastgesteld. Cornelisse maakte deze diagnose publiek zonder in details te treden over de aard van de kanker. Ze annuleerde vanwege haar behandeling de geplande theatertournee met Komma,[38] maar bleef andere beroepsmatige bezigheden zoveel mogelijk uitoefenen.[39]

In een eerder opgenomen aflevering van de tv-quiz De slimste mens die in september 2026 werd uitgezonden, vertelde Cornelisse dat zij chemotherapie had ondergaan, waarbij haar haar was uitgevallen, en dat zij zware medicijnen gebruikte.[40][41]

Op 30 september 2026 maakte theater DeLaMar bekend dat de in oktober geplande start van haar nieuwe theaterprogramma vanwege haar gezondheid werd geannuleerd.[42] Diezelfde dag overleed zij op vijftigjarige leeftijd in het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam aan de gevolgen van kanker.[4][43]

Theater

[bewerken | brontekst bewerken]

Televisie

[bewerken | brontekst bewerken]

Bibliografie, Bestseller 60

[bewerken | brontekst bewerken]
Een * in de kolom 'Aantal weken' geeft aan dat de bewuste titel tot de dag van vandaag nog in de lijst staat.
Boeken met noteringen in de Nederlandse Bestseller 60Jaar van
verschijnen		Datum van
binnenkomst		Hoogste
positie		Aantal
weken		Opmerkingen[44]
Taal is zeg maar echt mijn ding20096 mei 20091(1wk)124
Taal is zeg maar echt mijn ding. Pleeditie20108 december 2010531afsponsbaar omslag en een koordje om het boek op te hangen
En dan nog iets201215 februari 20121(9wk)36
De verwarde cavia201613 april 20161(1wk)43
Taal voor de leuk201831 oktober 2018226
Japan in honderd kleine stukjes202022 april 2020214
De verwarde cavia – Terug op kantoor202430 oktober 2024329
Hèhè – Over wat we zeggen zonder dat we het doorhebben202519 maart 20251(3wk)19Boekenweekessay over het boekenweek-thema 'Je moerstaal'
In het kort20255 november 2025419

Prijzen

[bewerken | brontekst bewerken]
[bewerken | brontekst bewerken]
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paulien_Cornelisse&oldid=72022900"