Penseelbladige waterranonkel

Penseelbladige waterranonkel
Taxonomische indeling
Rijk:	Plantae (planten)
Stam:	Embryophyta (landplanten)
Klasse:	Spermatopsida (zaadplanten)
Clade:	Bedektzadigen
Clade:	'Nieuwe' tweezaadlobbigen
Orde:	Ranunculales
Familie:	Ranunculaceae (ranonkelfamilie)
Geslacht:	Ranunculus (boterbloem)
Soort
	Ranunculus penicillatus; (Dumort.) Bab. (1874)
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Penseelbladige waterranonkel op Wikispecies
Portaal	Biologie

Penseelbladige waterranonkel (Ranunculus penicillatus, synoniem: Ranunculus peltatus var. heterophyllus) is een plantensoort uit de ranonkelfamilie (Ranunculaceae). De plant is giftig.

Determinatie

Penseelbladige waterranonkel is een eenjarige of meerjarige waterplant. De kale, onderwater zittende, 10–500 cm lange stengels hebben luchtkamers en groeien rechtop of liggend. Er zijn vrij donkergroene drie- tot vijfspletig, halfronde drijvende bladeren met een wigvormige voet. De slippen zijn grof gekarteld. Ook kunnen de drijvende bladeren ontbreken. De draadachtige, lager geplaatste, ondergedoken bladeren zijn even lang of veel langer dan de stengelleden. Vaak zijn er overgangsbladeren met lobben die in draadvormige slippen uitlopen of die bij de middelste lob ontbreken. Buiten het water vormen de ondergedoken bladeren een soort penseel. De plant bloeit vanaf mei tot in augustus met witte, 1,2–4,5 cm grote bloemen, die boven het water uitsteken. De bloemstelen zijn 5–15 cm lang. De vijf groene, kale, afstaande kelkblaadjes zijn 3–7 mm lang. De vijf kroonbladen zijn aan de basis geel en bedekken elkaar aan de randen. Hun vorm is omgekeerd eirond met een afgeronde top en zijn 10–15(–20) mm lang. De honinggroef op de plaat van de kroonbladen is meestal meer lang dan breed en soms zijn ze halvemaanvormig. Er zijn 8–20(–40) meeldraden en er zijn ook honingklieren aanwezig. De bloembodem is duidelijk behaard. De bolvormige, kale of behaarde verzamelvrucht bestaat uit (15–)50–80, al of niet behaarde nootjes. Het aantal chromosomen is 2n = 16, 32,^[1] 24, 40 of 48.^[2]

Ecologie

Penseelbladige waterranonkel staat op zonnige plaatsen in ondiep tot vrij diep, stilstaand tot vrij snel stromend, zwak zuur tot circumneutraal, zacht, matig voedselarm tot voedselrijk, soms zelfs enigszins vervuild water boven een bodem van, soms licht organisch zand. Ze groeit in beken en gekanaliseerde rivieren, in plassen en poelen, in meren en vijvers, in sloten en kanalen, in zandafgravingen, afgesneden rivierarmen en in vennen met binnendringende meststoffen. Soms groeit de plant ook op droogvallende plaatsen.^[3]

Ondersoorten

Ranunculus penicillatus subsp. penicillatus
Ranunculus penicillatus subsp. pseudofluitans

Verspreiding

Het verspreidingsgebied van penseelbladige waterranonkel strekt zich uit over Europa, behalve de meest noordelijke delen. De plant komt ook voor in de kustgebieden van Noord-Afrika. De soort komt in Nederland her en der verspreid voor, de concentratie in Noord-Brabant is zeer waarschijnlijk te danken aan de hier actieve en bekwame floristen.^[3] De soort is inheems in België.