Perfluoroctaanzuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Perfluoroctaanzuur
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van perfluoroctaanzuur
Structuurformule van perfluoroctaanzuur
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
C8HF15O2
IUPAC-naam 2,2,3,3,4,4,5,5,6,6,7,7,8,8,8- pentadecafluoroctaanzuur
Andere namen PFOA
Molmassa 414,068388 g/mol
SMILES
C(=O)(C(C(C(C(C(C(C(F)(F)F)(F)F)(F)F)(F)F)(F)F)(F)F)(F)F)O
InChI
1S/C8HF15O2/c9-2(10,1(24)25)3(11,12)4(13,14)5(15,16)6(17,18)7(19,20)8(21,22)23/h(H,24,25)
CAS-nummer 335-67-1
EG-nummer 206-397-9
PubChem 9554
Beschrijving kleurloze vloeistof
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Corrosief Schadelijk
Gevaar
H-zinnen H302 - H314
EUH-zinnen geen
P-zinnen P280 - P305+P351+P338 - P310
Carcinogeen ja (carcinogeen klasse 2)
EG-Index-nummer 206-397-9
VN-nummer 3261
MAC-waarde 5 µg/m³
LD50 (ratten) 189 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast
Kleur kleurloos
Dichtheid 1,8 g/cm³
Smeltpunt 54,3 °C
Kookpunt 190 °C
Oplosbaarheid in water 3,4 g/l
Slecht oplosbaar in water
log(Pow) 6,3
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Perfluoroctaanzuur of decapentafluoroctaanzuur, vaak afgekort als C8 of PFOA (van het Engelse perfluorooctanoic acid) is een hulpstof in de bereiding van teflon. In zuivere toestand is het een kleurloze vaste stof.

Perfluoroctaanzuur is corrosief en wordt als verontreiniging in het drinkwater aangetroffen[bron?]. Het kan ontstaan uit kunstmest[bron?]. De stof blijft lang in het menselijk lichaam aanwezig.[1]

Het belangrijkste gebruik van de stof is voor de productie van fluorhoudende polymeren zoals polytetrafluorethyleen (PTFE, beter bekend onder de merknaam teflon). De stof komt daardoor in kleine hoeveelheden voor op met teflon gecoate producten, indien de teflonlaag met behulp van perfluoroctaanzuur is geproduceerd. Ook wordt perfluoroctaanzuur gebruikt in bakpapier, pizzadozen, tapijten, tapijtenreinigers, vloerwas en textiel. Dit vanwege de zeer goede olie- en waterwerende werking van de stof.

Risico's[bewerken]

Perfluoroctaanzuur is bij de mens verdacht kankerverwekkend (verdacht carcinogeen, klasse 2) en heeft invloed op het voortplantingssysteem (reprotoxisch)[2]. Bovendien breekt de stof in het milieu vrijwel niet af (zeer persistent) en verlaat de stof na inname maar langzaam het menselijk lichaam. Perfluoroctaanzuur is daarom door het Europese Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) geplaatst op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen[3]. Deze lijst bevat stoffen die in de toekomst in de Europese Unie (EU) niet meer geproduceerd of geïmporteerd mogen worden zonder vergunning (autorisatie) van de Europese Commissie. Duitsland en Noorwegen hebben een voorstel ingediend dat, indien overgenomen door de Europese Commissie, ertoe zou leiden dat in de EU de stof ook niet meer in producten voor mag komen (restrictie)[4].

Rechtszaken[bewerken]

PFOA werd tot het begin van de eenentwintigste eeuw veel gebruikt maar is in de westerse wereld steeds meer onder vuur komen te liggen. In de VS kwam in de jaren 90 van de twintigste eeuw naar voren dat perfluoroctaanzuur rond fabrieken in grote hoeveelheden was geloosd en daardoor in bepaalde gebieden het drinkwater bedreigde. Een van de meest onderzochte lozingen betreft die rond de DuPont fabriek in Parkersburg. De firma DuPont trof in 2005 een schikking met het Amerikaanse milieuagentschap EPA, voor een recordbedrag van $ 16,5 mln[5]. In een civiele zaak, aangespannen door een boer die zijn vee had zien sterven nadat het met PFOA verontreinigd water had gedronken, werd al in 2004 een schikking bereikt. Deze was veel omvangrijker en leidde onder meer tot het vormen van een onderzoekscomité dat op kosten van DuPont jarenlang onderzoek kon doen naar de effecten die de stof heeft op de gezondheid[6][7].

Uitfasering[bewerken]

Alhoewel het EPA het gebruik van PFOA niet verbood, bereikte het wel een akkoord met alle grote producenten van PFOA om de stof uiterlijk 2015 uitgefaseerd te hebben in de VS[8]. In de VS en de EU wordt PFOA nu vrijwel niet meer geproduceerd, maar ze kan nog wel aangetroffen worden in geïmporteerde producten omdat met name in Azië nog grootschalige productie plaatsvindt. De EU heeft daarom een voorstel ingediend om PFOA wereldwijd te verbieden via het Verdrag van Stockholm[9].

Nederland[bewerken]

In Nederland is in 2015 na een publicatie van de website FTM.nl discussie ontstaan over de vraag of het gebruik van perfluoroctaanzuur door de toenmalige DuPont-fabriek in Dordrecht niet tot gevaar heeft geleid[10]. Deze fabriek is sinds 2015 onderdeel van het van DuPont afgesplitste Chemours. Naar aanleiding van de berichtgeving vroeg staatssecretaris Mansveld (Milieu) aan het RIVM om hier onderzoek naar te doen. Het RIVM rapporteerde in maart 2016 dat in een gebied direct rond de fabriek langdurige blootstelling aan PFOA had plaatsgevonden en dat hierbij "gezondheidseffecten, zoals op de lever, niet uit te sluiten [zijn]".[11]

Naar aanleiding hiervan besloten het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de provincie Zuid-Holland en de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht en Barendrecht om aanvullend onderzoek te gaan doen, waaronder een steekproef onder omwonenden om de berekende concentratie PFOA in het bloed te controleren en metingen in drinkwater.[12]