Persvrijheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Persvrijheid is de vrijheid van drukpers, het grondrecht om gevoelens en gedachten openbaar of kenbaar te maken. Een democratische samenleving kan alleen goed functioneren als de persvrijheid – als een van de voornaamste voorwaarden – goed geregeld is.

Nederlandse wetgeving[bewerken]

In Nederland is de persvrijheid vastgelegd in artikel 7 van de Nederlandse Grondwet:

Artikel 7

  1. Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
  2. De wet stelt regels omtrent radio en televisie. Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio- of televisie-uitzending.
  3. Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande leden genoemde middelen heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De wet kan het geven van vertoningen toegankelijk voor personen jonger dan zestien jaar regelen ter bescherming van de goede zeden.
  4. De voorgaande leden zijn niet van toepassing op het maken van handelsreclame.

Hoewel er dus nooit vooraf toestemming nodig is voor enige publicatie, moet de auteur er wel rekening mee houden dat hij achteraf kan worden aangeklaagd wanneer zijn publicatie bijvoorbeeld smadelijk, lasterlijk of discriminerend is, of aanzet tot haat. Dit is wat met het in artikel 7 van de grondwet genoemde "behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet" wordt bedoeld. Persvrijheid neemt dus niet de verantwoordelijkheid voor hetgeen gepubliceerd wordt weg.

Belgische wetgeving[bewerken]

In België bepaalt artikel 25 van de gecoördineerde Grondwet van 7 februari 1831: ‘De drukpers is vrij; de censuur kan nooit worden ingevoerd; geen borgstelling kan worden geëist van de schrijvers, uitgevers of drukkers. Wanneer de schrijver bekend is en zijn woonplaats in België heeft, kan de uitgever, de drukker of de verspreider niet worden vervolgd.’

Daarnaast wordt uitdrukkelijk de vrijheid van meningsuiting gestipuleerd in artikel 19: ‘De vrijheid van eredienst, de vrije openbare uitoefening ervan, alsmede de vrijheid om op elk gebied zijn mening te uiten, zijn gewaarborgd, behoudens bestraffing van de misdrijven die ter gelegenheid van het gebruikmaken van die vrijheden worden gepleegd.’

De ergernis omwille van de mediacensuur en de heffing van zegelrechten op onder meer dagbladpublicaties vóór 1830, droegen sterk bij aan het ontstaan van België.

Beknotting van de persvrijheid[bewerken]

Beknotting van de persvrijheid kan op vele manieren gebeuren. In veel landen vindt dit plaats door censuur vanuit de overheid waarbij controleurs bij kranten etc. toestemming moeten geven voordat artikelen geplaatst mogen worden. Dit was bijvoorbeeld het geval in de voormalige Sovjet-Unie waar alle voorgenomen publicaties door de KGB gekeurd moesten worden. Een veel subtielere manier om de persvrijheid te beknotten zoals die nog steeds veel voorkomt, is te zien als de gedrukte media, televisiekanalen etc. in handen zijn van de overheid. Formeel is er dan geen controle maar feitelijk wel omdat de hoofdredactie zich altijd zal schikken naar de wensen van de overheid, de geldverstrekker. Ook als er sprake is van belangenverstrengeling tussen overheid of bedrijfsleven enerzijds en media anderzijds kan er sprake zijn van informele inperking van de persvrijheid. Minder subtiele manieren om de persvrijheid te onderdrukken zijn mishandeling, ontvoering, bedreiging of zelfs moord op journalisten of redacteuren die onwelgevallige artikelen schrijven of willen schrijven.

De Nederlandse stichting Free Press Unlimited helpt mensen in ontwikkelingslanden om onafhankelijke mediaorganisaties op te zetten. Free Press Unlimited vindt het belangrijk om deze mensen te steunen omdat zij anders geen eigen stem hebben. Door onafhankelijke mediaorganisaties op te zetten kunnen de mensen in ontwikkelingslanden zelf bepalen wat ze uitzenden en zo komt de bevolking te weten wat de overheid niet wil zeggen.

Een veel gebruikte methode om de persvrijheid te beknotten is (dreigen met) aanspannen van rechtszaken wegens smaad en laster wanneer publicaties de overheid (of overheidsfunctionarissen) onwelgezind zijn. Dit komt nog regelmatig voor in veel landen in de wereld.

Een organisatie die waakt over persvrijheid is Verslaggevers Zonder Grenzen. Elk jaar publiceren zij een lijst van landen met de mate van persvrijheid in die landen. Volgens de lijst van 2010 hebben IJsland, Finland, Noorwegen, Nederland en Zweden de meeste persvrijheid. België staat op een gedeelde tiende plaats, samen met Luxemburg en Malta. Volgens de lijst is er in Eritrea de minste persvrijheid, gevolgd door Noord-Korea, Turkmenistan en Iran. Opvallend was dat een aantal arme landen (Ghana en Mali) toch betrekkelijk hoog scoorden.[1]

Een belangrijke testcase voor de persvrijheid was het proces van Scientology tegen Karin Spaink. Daarbij publiceerde de journaliste Karin Spaink interne documenten van Scientology, werd door de sekte aangeklaagd en ten slotte tot aan de Hoge Raad toe vrijgesproken, wegens het publieke belang dat met de publicatie gemoeid was.

Wereldwijde index persvrijheid[bewerken]

De internationale niet-gouvernementele organisatie Verslaggevers Zonder Grenzen publiceert jaarlijks een lijst van landen gerangschikt naar hun geschatte persvrijheid. Hieronder een overzicht van de resultaten.

Jaarlijkse rangschikking van landen naar persvrijheid
gepubliceerd door Verslaggevers Zonder Grenzen
Meeste vrijheid                                    Minste vrijheid
Rang Land Index
2006 2006 2005 2004 2003 2002
1 Vlag van Finland Finland 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50
1 Vlag van IJsland IJsland 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50
1 Vlag van Ierland Ierland 0,50 0,50 0,50 2,83 1,00
1 Vlag van Nederland Nederland 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50
5 Vlag van Tsjechië Tsjechië 0,75 1,00 3,50 2,50 11,25
6 Vlag van Estland Estland 2,00 1,50 2,00 2,50  
6 Vlag van Noorwegen Noorwegen 2,00 0,50 0,50 0,50 0,50
8 Vlag van Slovenië Slovenië 2,50 0,75 0,50 2,50  
8 Vlag van Zwitserland Zwitserland 2,50 0,50 0,50 2,50 4,25
10 Vlag van Hongarije Hongarije 3,00 2,00 6,00 3,33 6,50
10 Vlag van Letland Letland 3,00 2,50 1,00 2,25  
10 Vlag van Portugal Portugal 3,00 4,83 4,50 5,17 1,50
10 Vlag van Slovenië Slovenië 3,00 1,00 2,25 3,00 4,00
14 Vlag van België België 4,00 4,00 4,00 1,17 3,50
14 Vlag van Zweden Zweden 4,00 2,00 2,00 1,50 1,50
16 Vlag van Oostenrijk Oostenrijk 4,50 2,50 3,25 2,75 7,50
16 Vlag van Bolivia Bolivia 4,50 9,67 20,00 9,67 14,50
16 Vlag van Canada Canada 4,50 4,50 3,33 1,83 0,75
19 Vlag van Bosnië en Herzegovina Bosnië en Herzegovina 5,00 7,00 3,67 6,83 12,50
19 Vlag van Denemarken Denemarken 5,00 0,50 0,50 1,00 3,00
19 Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland 5,00 2,00 0,67 2,83  
19 Vlag van Trinidad en Tobago Trinidad en Tobago 5,00 2,00 2,00 1,00  
23 Vlag van Benin Benin 5,50 5,50 5,50 5,25 6,00
23 Vlag van Duitsland Duitsland 5,50 4,00 2,00 1,33 1,50
23 Vlag van Jamaica Jamaica 5,50 7,50 4,17 3,33  
26 Vlag van Namibië Namibië 6,00 5,50 10,00 11,00 8,00
27 Vlag van Litouwen Litouwen 6,50 4,50 3,00 2,83  
27 Vlag van Verenigd Koninkrijk Groot-Brittannië 6,50 5,17 6,00 4,25 6,00
29 Vlag van Costa Rica Costa Rica 6,67 8,50 7,63 3,83 4,25
30 Vlag van Cyprus Cyprus (Republiek Cyprus) 7,50 5,50 22,00 20,83  
31 Vlag van Zuid-Korea Zuid-Korea 7,75 7,50 11,13 9,17 10,50
32 Vlag van Griekenland Griekenland 8,00 4,00 7,00 6,00 5,00
32 Vlag van Mauritius Mauritius 8,00 7,50 10,50 7,25 9,50
34 Vlag van Ghana Ghana 8,50 15,00 13,50 8,75 23,00
35 Vlag van Australië Australië 9,00 6,50 9,50 9,25 3,50
35 Vlag van Bulgarije Bulgarije 9,00 10,25 8,00 6,50 9,75
35 Vlag van Frankrijk Frankrijk 9,00 6,25 3,50 4,17 3,25
35 Vlag van Mali Mali 9,00 8,00 12,83 11,00 12,50
39 Vlag van Panama Panama 9,50 15,00 14,50 9,75 15,50
40 Vlag van Italië Italië 9,90 8,67 9,00 9,75 11,00
41 Vlag van El Salvador El Salvador 10,00 5,75 6,00 6,83 8,75
41 Vlag van Spanje Spanje 10,00 8,33 9,00 7,67 7,75
43 Vlag van Taiwan Taiwan (Republiek China) 10,50 12,25 14,25 12,00 9,00
44 Vlag van Zuid-Afrika Zuid-Afrika 11,25 6,50 5,00 3,33 7,50
45 Vlag van Kaapverdië Kaapverdië 11,50 6,00 8,75 8,25 13,75
45 Vlag van Macedonië Macedonië 11,50 8,75 11,25 9,67  
45 Vlag van Mozambique Mozambique 11,50 10,50 16,25 14,00 23,50
45 Vlag van Servië en Montenegro Servië en Montenegro 11,50 14,83 20,13 21,33 20,75
49 Vlag van Chili Chili 11,63 11,75 10,00 6,83 6,50
50 Vlag van Israël Israël 12,00 10,00 8,00 8,00 30,00
  Vlag van Grenada Grenada     12,00    
51 Vlag van Japan Japan 12,50 8,00 10,00 8,00 7,50
52 Vlag van Dominicaanse Republiek Dominicaanse Republiek 12,75 12,25 6,75 17,00  
53 Vlag van Botswana Botswana 13,00 14,00 11,50 13,00  
53 Vlag van Kroatië Kroatië 13,00 12,83 11,83 16,50 8,75
53 Vlag van Tonga Tonga 13,00 14,50 38,17    
53 Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten (Amerikaans territorium) 13,00 9,50 4,00 6,00 4,75
57 Vlag van Uruguay Uruguay 13,75 9,75 10,00 4,00 6,00
58 Vlag van Fiji Fiji 14,00 14,00 16,00 11,50  
58 Hong Kong 14,00 8,25 7,50 11,00 4,83
58 Vlag van Polen Polen 14,00 12,50 6,83 6,17 7,75
58 Vlag van Roemenië Roemenië 14,00 16,17 17,83 11,50 13,25
62 Vlag van Centraal-Afrikaanse Republiek Centraal-Afrikaanse Republiek 14,50 19,75 32,50 32,75 21,50
62 Vlag van Noord-Cyprus Noord-Cyprus 14,50 12,50  
62 Vlag van Guinee-Bissau Guinee-Bissau 14,50 17,00 23,50 35,25 30,25
62 Vlag van Honduras Honduras 14,50 18,00 11,75 14,17  
66 Vlag van Madagaskar Madagaskar 15,00 24,50 18,50 8,17 22,75
66 Vlag van Togo Togo 15,00 23,75 19,50 27,50 31,50
68 Vlag van Ecuador Ecuador 15,25 21,75 16,50 7,67 5,50
69 Vlag van Nigeria Nigeria 15,50 15,25 11,67 6,50  
70 Vlag van Burkina Faso Burkina Faso 16,00 19,00 16,25 18,00 27,75
70 Kosovo 16,00 25,75      
70 Vlag van Lesotho Lesotho 16,00 19,50 29,50 17,75  
73 Vlag van Congo-Brazzaville Congo-Brazzaville 17,00 17,00 17,50 14,00 23,17
73 Vlag van Koeweit Koeweit 17,00 21,25 31,67 31,33 25,50
75 Vlag van Brazilië Brazilië 17,17 14,50 16,50 16,75 18,75
76 Vlag van Argentinië Argentinië 17,30 13,67 21,33 15,17 12,00
77 Vlag van Mauritanië Mauritanië 17,50 40,00 51,00 36,67 41,33
77 Vlag van Senegal Senegal 17,50 19,00 21,50 14,50 14,00
77 Vlag van Verenigde Arabische Emiraten Verenigde Arabische Emiraten 17,50 25,75 50,25 37,00  
80 Vlag van Albanië Albanië 18,00 14,17 11,50 6,50  
80 Vlag van Qatar Qatar 18,00 23,00 32,50 35,00  
82 Vlag van Paraguay Paraguay 18,25 15,50 10,50 7,17 8,50
Rang Land Index
2006 2006 2005 2004 2003 2002
83 Vlag van Oost-Timor Oost-Timor 18,50 13,50 13,50 5,50  
84 Vlag van Liberia Liberia 19,00 20,50 40,00 40,00 37,75
85 Vlag van Moldavië Moldavië 19,17 17,50 20,50 27,00  
86 Vlag van Mongolië Mongolië 19,25 12,50 19,00 18,25 24,50
87 Vlag van Haïti Haïti 19,50 33,50 42,13 31,00 36,50
88 Vlag van Tanzania Tanzania 19,82 17,50 14,50 16,50 21,25
89 Vlag van Georgië Georgië 21,00 25,17 27,50 17,33  
90 Vlag van Guatemala Guatemala 21,25 21,50 16,50 30,83 27,25
91 Vlag van Angola Angola 21,50 18,00 26,50 28,00 30,17
92 Vlag van Maleisië Maleisië 22,25 33,00 39,83 32,00 37,83
93 Vlag van Comoren Comoren 22,50 22,00 26,50 18,50 20,50
93 Vlag van Zambia Zambia 22,50 23,00 29,75 23,25 26,75
95 Vlag van Niger Niger 24,50 13,00 18,33 15,75 18,50
95 Vlag van Seychellen Seychellen 24,50 17,00 23,50 26,75 20,75
97 Vlag van Marokko Marokko 24,83 36,17 43,00 39,67 29,00
98 Vlag van Bhutan Bhutan 25,00 51,50 55,83 77,33 90,75
98 Vlag van Ivoorkust Ivoorkust 25,00 52,25 60,38 42,17 19,00
98 Vlag van Turkije Turkije 25,00 25,00 37,25 35,00 33,50
101 Vlag van Armenië Armenië 25,50 26,00 23,50 25,17  
101 Vlag van Malawi Malawi 25,50 22,75 31,00 21,00 27,67
103 Vlag van Indonesië Indonesië 26,00 26,00 37,75 34,25 20,00
103 Vlag van Sierra Leone Sierra Leone 26,00 39,50 24,50 23,50 24,50
105 Vlag van India India 26,50 27,00 38,50 39,00 26,50
105 Vlag van Oekraïne Oekraïne 26,50 32,50 51,00 40,00 40,00
107 Vlag van Libanon Libanon 27,00 28,25 24,38 32,50 19,67
108 Vlag van Cambodja Cambodja 27,25 23,00 36,50 19,50 24,25
109 Vlag van Guinee Guinee 27,50 26,00 24,50 33,17 26,00
109 Vlag van Jordanië Jordanië 27,50 24,00 39,13 37,00 33,50
111 Vlag van Bahrein Bahrein 28,00 38,75 52,50 35,17 23,00
112 Vlag van Kameroen Kameroen 28,25 20,50 27,00 30,50 28,83
112 Vlag van Peru Peru 28,25 33,33 40,00 10,25 9,50
114 Vlag van Gabon Gabon 28,50 26,00 37,50 31,25 20,50
115 Vlag van Venezuela Venezuela 29,00 23,00 24,63 27,83 25,00
116 Vlag van Oeganda Oeganda 29,83 19,25 24,00 25,75 17,00
117 Vlag van Tadzjikistan Tadzjikistan 30,00 33,00 27,75 34,50 28,25
118 Vlag van Kenia Kenia 30,25 30,00 22,25 18,50 24,75
119 Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten (overzeese gebieden) 31,50 48,50 36,00 41,00  
120 Vlag van Nigeria Nigeria 32,23 38,75 37,75 31,50 15,50
121 Vlag van Djibouti Djibouti 33,00 37,00 55,00 35,50 31,25
122 Vlag van Thailand Thailand 33,50 28,00 14,00 19,67 22,75
123 Vlag van Kirgizië Kirgizië 34,00 32,00 35,25 32,00 31,75
124 Vlag van Tsjaad Tsjaad 35,50 30,00 33,25 24,00 28,75
  Vlag van Brunei Brunei         38,00
125 Burundi 39,83        
126 Vlag van Algerije Algerije 40,00 40,33 43,50 33,00 31,00
127 Vlag van Swaziland Swaziland 40,50 35,00 31,00 37,50 29,00
128 Vlag van Kazachstan Kazachstan 41,00 36,17 44,17 42,50 42,00
128 Vlag van Rwanda Rwanda 41,00 38,00 37,25 34,25 37,50
130 Vlag van Afghanistan Afghanistan 44,25 39,17 28,25 40,17 35,50
131 Vlag van Colombia Colombia 44,75 40,17 47,38 49,17 40,83
132 Vlag van Mexico Mexico 45,83 45,50 27,83 17,67 24,75
133 Vlag van Egypte Egypte 46,25 52,00 43,50 34,25 34,50
134 Vlag van Palestina Palestina 46,75 42,50 43,17 39,25 27,00
135 Vlag van Azerbeidzjan Azerbeidzjan 47,00 51,00 49,67 34,50 34,50
135 Vlag van Israël Israël (bezette gebieden) 47,00   37,50 49,00  
137 Vlag van Bangladesh Bangladesh 48,00 61,25 62,50 46,50 43,75
137 Vlag van Equatoriaal-Guinea Equatoriaal-Guinea 48,00 44,00 46,25 44,75 42,75
139 Vlag van Soedan Soedan 48,13 44,00 44,25 45,75 36,00
140 Vlag van Zimbabwe Zimbabwe 50,00 64,25 67,50 45,50 48,25
141 Vlag van Sri Lanka Sri Lanka 50,75 33,25 36,50 24,83 15,75
142 Vlag van Congo-Kinshasa Congo-Kinshasa 51,00 57,33 51,50 38,50 40,75
142 Vlag van Filipijnen Filipijnen 51,00 50,00 36,63 35,25 29,00
144 Vlag van Maldiven Maldiven 51,25 58,50 69,17 47,50  
144 Vlag van Somalië Somalië 51,25 59,00 43,50 45,00  
146 Vlag van Singapore Singapore 51,50 50,67 57,00 47,33  
147 Vlag van Rusland Rusland 52,50 48,67 51,38 49,50 48,00
148 Vlag van Tunesië Tunesië 53,75 57,50 62,67 50,83 67,75
149 Vlag van Gambia Gambia 54,00 41,00 29,50 18,25 22,50
149 Vlag van Jemen Jemen 54,00 46,25 48,00 41,83 34,75
151 Vlag van Wit-Rusland Wit-Rusland 57,00 61,33 54,10 52,00 52,17
  Vlag van Oman Oman       57,75  
152 Vlag van Libië Libië 62,50 88,75 65,00 60,00 72,50
153 Vlag van Syrië Syrië 63,00 55,00 67,50 67,50 62,83
154 Vlag van Irak Irak 66,83 67,00 58,50 37,50 79,00
155 Vlag van Vietnam Vietnam 67,25 73,25 86,88 89,17 81,25
156 Vlag van Laos Laos 67,50 66,50 64,33 94,83 89,00
157 Vlag van Pakistan Pakistan 70,33 60,75 61,75 39,00 44,67
158 Vlag van Oezbekistan Oezbekistan 71,00 66,50 52,13 61,50 45,00
159 Vlag van Nepal Nepal 73,50 86,75 84,00 51,50 63,00
160 Vlag van Ethiopië Ethiopië 75,00 42,00 37,00 37,50 37,50
161 Vlag van Saoedi-Arabië Saoedi-Arabië 76,00 66,00 79,17 71,50 62,50
162 Vlag van Iran Iran 90,88 89,17 78,30 89,33 48,25
163 Vlag van China China (vasteland) 94,00 83,00 92,33 91,25 97,00
164 Vlag van Myanmar Myanmar 94,75 88,83 103,63 95,50 96,83
165 Vlag van Cuba Cuba 95,00 87,00 106,83 97,83 90,25
166 Vlag van Eritrea Eritrea 97,50 99,75 93,25 91,50 83,67
167 Vlag van Turkmenistan Turkmenistan 98,50 93,50 99,83 82,83 91,50
168 Vlag van Noord-Korea Noord-Korea 109,00 109,00 107,50 99,50 97,50

Dag van de Persvrijheid[bewerken]

In 1993 riepen de Verenigde Naties de datum 3 mei uit tot de jaarlijkse Internationale Dag van de Persvrijheid om de beginselen van de persvrijheid onder de aandacht van het publiek en regeringsleiders te brengen en deze wereldwijd te bevorderen. Nog veel journalisten worden immers om hun uitingen bedreigd, mishandeld, vermoord of in gevangenschap genomen. Het idee voor deze Internationale Dag van de Persvrijheid was afkomstig van de Algemene Conferentie van de UNESCO van 1991. Daar werd erkend dat een vrije, pluriforme en onafhankelijke pers een essentieel onderdeel is van elke democratische samenleving.

Zie ook[bewerken]