Naar inhoud springen

Petronella Moens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Petronella Moens
Portret van Petronella Moens omstreeks 1820/1824 door Margaretha Cornelia Boellaard
Portret van Petronella Moens omstreeks 1820/1824 door Margaretha Cornelia Boellaard
Algemene informatie
Pseudoniem(en) Pietje de Potentaat[1]Bewerken op Wikidata
Geboortedatum 16 november 1762
Geboorteplaats Kubaard
Overlijdensdatum 3 januari 1843
Overlijdensplaats Utrecht
Beroep dichteres en schrijfster
Werk
Bekende werken Album amicorum van Petronella Moens (1762-1843), letterkundigeBewerken op Wikidata
Werken in collectie KB nationale bibliotheek van Nederland, Nationaal Museum Paleis het Loo[2]Bewerken op Wikidata
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Borstbeeld van Petronella Moens in Aardenburg

Petronella Moens (Kubaard, 16 november 1762 – Utrecht, 3 januari 1843) was een criticus, dichteres en romanschrijfster.

Leven en werk

[bewerken | brontekst bewerken]

Moens werd geboren te Kubaard als telg uit het geslacht Moens en derde kind van de predikant Petrus Moens en Maria Lycklama à Nijeholt. Zij groeide op in Aardenburg (Zeeuws-Vlaanderen). Haar moeder stierf in 1766 in het kraambed bij de geboorte van haar zusje Baukje. Toen Petronella in dat jaar bij familie in IJzendijke logeerde, kreeg ze kinderpokken. Als gevolg hiervan werd ze slechtziend.[3] Desondanks schreef ze tientallen gedichten en boeken.

In 1785 ontving zij een gouden medaille van het "Amsteldamsch Dicht- en Letterlievend Genootschap Wij streven naar de volmaaktheid" voor haar gedicht De waare christen. Aan het eind van haar leven had ze een lijst van tien onderscheidingen op haar naam staan.[4]

Moens was (honorair) lid van acht veelal patriottische dichtgenootschappen, waaronder de Goudse rederijkerskamer, genaamd De Goudsbloemen.[5] Ze schreef patriottische teksten voor de bundel "Liederen voor het vaderland" en richtte een patriottisch tijdschrift op "De Vriendin van 't Vaderland".[6]

Een deel van haar werk richtte zich tot een publiek van kinderen, zoals uit de titels blijkt, maar zij mengde zich ook in debatten over politieke kwesties als de slavenhandel, waartegen zij zich al vanaf het eind van de 18e eeuw verzette.[7] In een lange brief aan de redactie van de Vaderlandsche Letteroefeningen in 1809 koos zij nadrukkelijk partij voor vrouwen, wier eer zij vond aangetast door een recensie in het tijdschrift De Schouwburg.[8]

Tussen 1786 en 1840 verzamelde Moens bijdragen van familie, vrienden en literaire collega's in haar 'vriendenrol', een album amicorum. In het Album amicorum van Petronella Moens zijn bijdragen te vinden van onder anderen Aagje Deken, Betje Wolff, Hendrik Tollens en Willem Bilderdijk.

Moens was abolitioniste. Ze wijdde een gedicht aan de eerste Franse afschaffing van de slavenhandel in 1794. Na de bombardementen op Algiers in 1816 uitte ze de lof voor de actie tegen de Barbarijse handel in christelijke slaven.

In Aardenburg staat van haar een borstbeeld bij de Baafskerk. Het is gemaakt door de beeldhouwster Ineke Ekkers. Op 1 februari 2000 is de Stichting Petronella Moens, De Vriendin van ’t Vaderland opgericht.

Vernoemingen

[bewerken | brontekst bewerken]

In haar geboortedorp Kubaard is een straat naar haar vernoemd.

In Leiden is een Petronella Moensweg en een Petronella Moenspad.

In Amersfoort is een Petronella Moenslaan.

Bibliografie

[bewerken | brontekst bewerken]
Brief van Moens aan Beets
  • Vaderlandsche dichtproeven van Petronella Moens, en Adriana van Overstraten (1786) Digitale versie)
  • De lente, in drie zangen (1788) Digitale versie)
  • Johanna Gray, treurspel (1789) Digitale versie)
  • Stichtelijke gedichten van R. Dreszelaar, gebooren Ooremans, en Petronella Moens (1789) Digitale versie)
  • Hugo de Groot in zeven zangen (1790) Digitale versie)
  • Dichtkundige en prosaïsche mengelwerken (1790) Digitale versie)
  • De gebroeders de Witten (1791) Digitale versie)
  • Liederen voor het vaderland, door Petronella Moens en Bernardus Bosch (1792) Digitale versie)
  • Johan van Oldenbarneveld (1792) Digitale versie)
  • De nieuwe constitutie van Frankrijk, Petronella Moens en Bernardus Bosch (1792) Digitale versie)
  • De geschiedenis der menschheid (1793) Digitale versie)
  • Mengelingen, Petronella Moens en Bern. Bosch (1793) Digitale versie)
  • Johanna Gray en Dolsey en Amelia, Petronella Moens en Adriana van Overstraten (1793) Digitale versie)
  • Nuttige, zeedelijke, natuurkundige en godsdienstige uitspanningen, door Petronella Moens en Bernardus Bosch (1795) Digitale versie)
  • Tafereel van de rampen des oorlogs en de zaligheden van den vrede (1797) Digitale versie)
  • De volks-verlichting. Part of: Proeven, Eerste proeven van het genootschap, ter bevordering van waaren godsdient[!], deugd, kunst en wetenschap, 1798 (ca. 1798) Digitale versie)
  • Vruchten der eenzaamheid (1798) Digitale versie)
  • De vriendin van 't vaderland, red. Petronella Moens (1798-1799). Nr.1 (1798) - nr.52 (1799) Digitale versie)
  • De woeste aanval en schandelyke aftogt der Britten en Russen, (op en van den Bataafschen grond in 1799). In twee zangen ( ca. 1799) Digitale versie)
  • Bespiegelingen over Europa in de agttiende eeuw in vier zangen, (1802) Digitale versie)
  • Rijkdom, middelbare stand en armoede, in drie bespiegelingen. De auteurs zijn A. Loosjes Pz. en Petronella Moens (1803) Digitale versie)
  • Semida en Cidli, of De hope der opstanding, A. Loosjes Pz.; waar agter gezangen, hier bij behoorende van Petronella Moens (1804) Digitale versie)
  • Letter-kransje voor lieve en brave kinderen, (1806) Digitale versie)
  • De kleine Suse Bronkhorst (1808) Digitale versie)
  • De twaalf maanden des jaars (1810)
  • Carolina van Eldenberg, of Beproefde huwelijkstrouw (1811-1812)
  • Bij de verlossing van mijn dierbaar vaderland, dichtstuk (1813) Digitale versie)
  • De kleine Willem, of Het huisgezin van den heer Lausbach (1814) Digitale versie)
  • Karel van Rozenburg, of De zegepraal der deugdzame liefde. Eene oorspronkelijke roman (1814)
  • Bij het intrekken van Napoleon Buonaparte in Parijs (1815} Digitale versie)
  • De dankbare Willem, of Het huisgezin van den heer Lausbach, (1815) Digitale versie)
  • Mengelwerk, bestaande in bespiegelingen, dichtstukken, zedelijke verhalen en brieven (1815) Digitale versie)
  • Aan de vrolijke bloesemknopjes der menschelijke maatschappij door hare liefhebbende vriendin Petronella Moens (1816) Digitale versie)
  • Aardenburg, of de onbekende Vollkspanting in Zuid-Amerika, (1817) Digitale versie)
  • Herfstbloempje voor de lieve jeugd (1818) Digitale versie)
  • Bloempjes der vreugde voor de lieve kindsheid (1818) Digitale versie)
  • Mengelpoëzy (1819) Digitale versie)
  • Winter-looveren (1820) Digitale versie)
  • De jonge Sofia (1820) Digitale versie)
  • Frederik Bornstein (1821-1822)
  • Tafereelen uit de Nederlandsche geschiedenis. Dichterlijk geschetst voor de jeugd (1823) Digitale versie)
  • Mevrouw Veltman en hare voedsterlingen : een geschenkje voor kinderen uit den beschaafden stand (1824) Digitale versie)
  • Herman en Susanna, of Tafereel van een gelukkig burger huisgezin (1825) Digitale versie)
  • Nieuw Nederlandsch A-B boek (1825) Digitale versie)
  • Klein geschenk aan de lieve Nederlandsche jeugd van hare heilwenschende vriendin Petronella Moens, (1825) Digitale versie)
  • Nieuw geschenk aan de lieve jeugd (ca. 1825) Digitale versie)
  • Gedichtjes en nuttige gesprekken voor kinderen (1826) Digitale versie)
  • Letter-looveren, gestrooid voor mijne jonge landgenooten (1826) Digitale versie)
  • De koophandel, beschouwd als een voornaam middel van volksbeschaving (1826) Digitale versie)
  • Dagboek voor mijne vrouwelijke landgenooten (1826-1831)
  • Waarheid en verdichting door Petronella Moens en W.H. Warnsinck Bz (1828) Digitale versie)
  • Vruchten van geheugen en verbeelding, of Tafereelen uit het menschelijk leven (1828) Digitale versie)
  • Merkwaardige bijbelsche tafereelen om de meer gevorderde jeugd Gods wijsheid en liefde in het bestuur der menschelijke lotgevallen te doen opmerken (1828) Digitale versie)
  • De dankbare Vriezen aan geheel Nederland. Dichtstuk (1828) Digitale versie)
  • Legaat aan mijne vrouwelijke landgenooten (1829) Digitale versie)
  • Blikken op het verledene, en bij het uiteinde van het jaar 1830 door J.H. van der Schaaff en P. Moens (1830?) Digitale versie)
  • Uitboezeming aan mijn geliefd vaderland en de Noord-Nederlanders (1830) Digitale versie)
  • Mevrouw Leliëndal en hare kinderen, of Geschenk aan mijne jeugdige vriendinnen (1830) Digitale versie)
  • Vijf verhalen ten geschenke aan mijne leesgrage landgenooten in uren van uitspanning (1831) Digitale versie)
  • De roemvolle dood van J. C. J. van Speyk. Dichtstuk (1831) Digitale versie)
  • Geschenk van Petronella Moens, aan hare landgenooten in verhalen (1831) Digitale versie)
  • Gelegenheidsgedichtjes voor de lieve vaderlandsche jeugd (1832) Digitale versie)
  • Eene week in de lente op het land (1833) Digitale versie)
  • Willem en Ada, of Het ongenoegzame van de natuurlijke godsdienst. Een geschenk voor mijne jonge landgenooten (1833) Digitale versie)
  • Gedichtjes voor de vrolijk ontluikende jeugd (1833) Digitale versie)
  • Zestal brieven over, vooral in dezen tijd, belangrijke godsdienstige onderwerpen (1834) Digitale versie)
  • Een zestal godsdienstige overdenkingen. Ter bemoediging mijner lijdende natuurgenooten (1835) Digitale versie)
  • Kleine vertellingen voor kinderen (1835) Digitale versie)
  • Zestal verhalen voor het ontluikend geslacht (1836) Digitale versie)
  • Vreugde-zang bij het tweede eeuwfeest van Utrechts Hoogeschool (1837) Digitale versie)
  • Klein geschenk voor zoete en gehoorzame kinderen, door hunne liefhebbende vriendin Petronella Moens (1838) Digitale versie)
  • Geschenk voor lieve kleinen, in den morgenstond des levens (1838) Digitale versie)
  • Gelegenheids-gedichtjes voor de Nederlandsche jeugd, 1839
  • Nieuw geschenk aan de lieve jeugd, van hare heilbrengende vriendin (1840) Digitale versie)
  • Mevrouw van Rozenburg, eene ware kindervriendin, en hare kweekelingen (ca. 1840) Digitale versie)
  • Eenige gedichtjes voor kinderen, als klein geschenk (1841) Digitale versie)
  • Verhalen en gedichtjes voor de lieve jeugd (1841) Digitale versie)
  • Tafereelen uit de Nederlandsche geschiedenis (ca. 1845) Digitale versie)
  • De predikants weduwe en hare kweekelingen. Een verhaal voor de jeugd (1857) Digitale versie)
  • Versjes voor kinderen (185-?) Digitale versie)
  • Bijbelsche tafereelen (187-?) Digitale versie)
  • De twee Delphische hymnen met muzieknoten (1930) Digitale versie)
  • Aardenburg of de onbekende volksplanting in Zuid-Amerika, 2001, heruitgave, met inleiding van Ans Veltman-van den Bos en Jan de Vet
[bewerken | brontekst bewerken]
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Petronella_Moens&oldid=69941612"