Philips Vingboons

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Cromhouthuizen, nu het Bijbels Museum
Ontwerptekening Rokin 145-147
Landhuis Pijnenburg (1647) bij Lage Vuursche

Philips Vingboons of Philiphus Vinckebooms (Amsterdam, circa 1607 – begraven aldaar, 2 oktober 1678)[1] was een Nederlandse architect die behoorde tot de school van Jacob van Campen, het Hollands classicisme. Vingboons was vooral actief in zijn geboortestad Amsterdam en waarschijnlijk een van de eerste architecten, die van zijn werk kon leven.

Leven en werk[bewerken]

Hij was een van de tien kinderen van de Mechelse schilder David Vinckboons die zich in Amsterdam had gevestigd. Hij is opgegroeid in de Sint Antoniesbreestraat, achter het Trippenhuis. Bijna de hele familie tekende, schilderde of graveerde. Johannes Vingboons was een belangrijk cartograaf.

Philips Vingboons wordt wel de uitvinder van de Amsterdamse halsgevel genoemd. De oudste halsgevel van Amsterdam, Herengracht 168 uit 1638, is door hem ontworpen. Kloveniersburgwal 95 uit 1642, één van de fraaist geproportioneerde stadspaleizen in classicistische stijl in Amsterdam. Philips Vingboons was op het hoogtepunt van de macht en rijkdom van Amsterdam, halverwege de 17e eeuw, de belangrijkste architect van Amsterdam; hij leidde ook de uitvoering. Vingboons ontwierp vooral woonhuizen omdat hij vanwege zijn katholieke geloof niet in aanmerking kwam voor opdrachten van de overheid.[2]

In 1648 en 1674 verschijnen boeken met ontwerptekeningen van Philips Vingboons ("Afbeeldsels"), waardoor we een goed beeld van het werk van deze voor Amsterdam zo belangrijke architect hebben. Zijn broer, Justus Vingboons, was ook architect, maar is veel minder bekend.

De zogenaamde Vingboonsgevel is in de periode van het Hollands Classicisme (1640-1665) op grote schaal nagebootst. Op eenvoudiger huizen verschijnt een pilaster-halsgevel, eenvoudig uitgevoerd in baksteen met enkele sobere ornamenten. Dit type wordt wel een Vingboons-imitatie genoemd.

Bouwwerken[bewerken]

  • Herengracht 168 (1638), de frontons boven de vensters zijn in de 18e eeuw, bij het vergroten van de ramen, verwijderd
  • Singel 282-286 (1639), het grote fronton boven het midden is verwijderd
  • Keizersgracht 319 (1639), ingang met poortje in middentravee in de 18e eeuw gesloopt, ingang verplaatst naar rechtertravee
  • Singel 548 (1639/42), huis-Huydecoper. In 1943 getroffen door een neergestorte bommenwerper. Delen van de gevel liggen thans opgeslagen in depot.
  • Oude Turfmarkt 145-147 (1641/43), de voorgevel van het rechterhuis is in de 19e eeuw vernieuwd.
  • Kloveniersburgwal 95 (het Poppenhuis, 1642), let op de fraaie Korinthische orde naar Vignola; de ingang in de middentravee is in de 19e eeuw verdwenen
  • Huurhuizen van het Sint Pietersgasthuis, Oude Turfmarkt (1643/45), in de 19e eeuw in gebruik door De Nederlandsche Bank, nu het Allard Pierson Museum: de meeste van de negen huurhuizen zijn in de 19e eeuw gesloopt, maar drie huizen staan er nog, zoals Oude Turfmarkt 129, echter zonder topgevels
  • Rokin 95 (1646), topgevel aan insnijdend dak verwijderd
  • Kloveniersburgwal 77 (het Huis Bambeeck ook genaamd "De Star of De Ster", 1650), merk op dat deze gevel een pilaster in het midden heeft, ongebruikelijk in de klassieke architectuur. De eerste Joodse advocaat in Nederland, Jonas Daniël Meijer woonde hier in de 18e eeuw.
  • Oudezijds Voorburgwal 316 (de Ladder Jacobs, 1655)
  • Buitenplaats Gansenhoef (ca. 1655) langs de Vecht bij Maarssen
  • Buitenplaats Het Nijenhuis bij Diepenheim in Overijssel (1655), het middelste gedeelte is nog goed herkenbaar, in de 19e en 20e eeuw zijn op alle hoeken torens gebouwd
  • Herengracht 364-370 (de Cromhouthuizen, 1660/62), de stoep van Herengracht 364 is opgeheven
  • Singel 460 (Neurenberg / Odeon, 1662), de stoep is opgeheven (de ingang is naar de begane grond verplaatst)
  • Herengracht 450 (Huis Deutz, 1663), dak verhoogd en gewijzigd in 1922; de hier toegepaste stijl loopt vooruit op de zogenaamde strakke stijl van Adriaan Dortsman
  • Herengracht 386 (1663/65), de stoep is opgeheven (de ingang is naar de begane grond verplaatst)
  • Keizersgracht 577 (1664/65), het grote fronton is verwijderd
  • Herengracht 412 (1664/67), de ingang is hier altijd op de begane grond geweest
  • Herengracht 466 (1669), verbouwd in 1858 (onder andere vensters veranderd), ingang opgeheven en verplaatst naar in stijl bijgetrokken hoekhuis in 1904
  • Vechtvliet bij Breukelen (circa 1670)
  • Wevershuizen Noortsche Bos in de Weteringbuurt (1670/71), een groot deel van de 211 woningen bestaat nog, bijvoorbeeld 3de Weteringdwarsstraat 33 en Weteringstraat 19
  • Schuilkerk Sint Johannes en Ursula, Begijnhof (1671/72)
  • Nieuwe Toren (1649) in Kampen
  • De bovenste poort van Kasteel Bentheim in Bad Bentheim

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten

  1. Biografische gegevens bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie.. Volgens de informatie van het RKD is zijn geboortejaar 1607 of 1608 (hij was in 1645 37 jaar oud).
  2. Vingboons woonde eerst op de Groenburgwal, toen de (Sint Antonies)Breestraat. Hij liet zijn kind dopen in een schuilkerk in de Kalverstraaat, niet ver van de Munttoren, daar waar nu Vroom & Dreesman gevestigd is. Vingboons woonde aan het einde van zijn leven op de Raamgracht in een pand dat hij in 1670 kocht.

Literatuur

  • De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is overgenomen van de website van het Bureau Monumentenzorg Amsterdam, http://www.bma.amsterdam.nl
  • Koen Ottenheym, Philips Vingboons (1607-1678), architect, Zutphen, 1989, ISBN 9060116267
  • Jacobine E. Huisken, Friso Lammertse, Het kunstbedrijf van de familie Vingboons. Schilders, architecten en kaartmakers in de gouden eeuw, Maarssen, 1989, ISBN 9061790735
  • Jacqueline Heijenbrok, Guido Steenmeijer, Een stadswandeling langs de huizen van Philips en Justus Vingboons, Den Haag/Amsterdam, 1989, ISBN 9061790778
  • Pieter van der Aa, De gronden, afbeeldingen en beschryvingen der aldervoornaamste en aldernieuwste gebouwen uyt alle die door Philippus Vingboons etc, 1715 [1]