Pièce touchée

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Bij een bordspel als schaken of dammen geldt over het algemeen de regel dat de spelers de stukken niet mogen aanraken, behalve om een zet te doen. Dit heet de Pièce-touchée-regel, ook wel bekend als toucher est jouer of aanraken-is-zetten.

Als een speler die aan zet is, opzettelijk een stuk aanraakt dan is hij verplicht om met dat stuk een zet te doen. Dat geldt bij schaken ook als hij een stuk van de tegenstander heeft aangeraakt, zetten met een stuk van de tegenstander betekent dat het stuk geslagen wordt.

Is het niet mogelijk om met het aangeraakte stuk een reglementaire zet te doen, dan heeft het aanraken geen gevolgen.

Meer dan één stuk[bewerken]

Wat is de regel als een speler meer dan één stuk aanraakt? Intuïtief ligt het voor de hand dat er dan gezet moet worden met het stuk dat het eerst werd aangeraakt. Dat is inderdaad het geval, en hoewel de pièce-touchéeregel er niets over zegt, volgt het toch uit de regels:

Stel dat een speler bij het schaken eerst een toren aanraakt, en er is een reglementaire zet met die toren mogelijk. Hij is nu dus verplicht met de toren te zetten. Elke andere zet is onreglementair. De speler doet echter geen zet maar raakt een loper aan. Met de loper is op dit moment geen reglementaire zet mogelijk, en wel doordat de speler verplicht is met de toren te zetten. Het aanraken van de loper heeft daardoor geen gevolgen.

Zijn er bij schaken twee stukken aangeraakt en is er een zet mogelijk waarbij beide aangeraakte stukken betrokken zijn (bij schaken is dat dus slaan of rokeren), dan moet natuurlijk met beide stukken gezet worden. Deze regel geldt niet bij dammen.

Promoveert er een pion, dan mag de speler ongestraft tussen de voorraad ongebruikte stukken graaien om er een dame of ander stuk uit te halen. Zijn keus is definitief als het gekozen stuk op het bord staat.

Zetten en loslaten[bewerken]

Als een speler een reglementaire zet uitvoert, dan is zijn zet voltooid op het moment dat hij het stuk loslaat. De zet kan dan niet meer worden teruggenomen.

Als een speler een onreglementaire zet uitvoert, dan moet die zet worden teruggenomen en moet een andere zet worden gedaan. Dit is geen uitzondering op de pièce-touchéeregel: er moet zo mogelijk worden gezet met het aangeraakte stuk.

Anders is het als een speler een onreglementaire zet uitvoert die reglementair kan worden gemaakt door nog iets anders te doen. Dat is bij schaken het geval als hij een gedeeltelijke rokade uitvoert (hij verplaatst alleen de koning) en als hij een pion op de achterste rij zet zonder een nieuw stuk te kiezen. Bij dammen kan het voorkomen dat een speler een enkel stuk slaat terwijl er nog meer stukken geslagen kunnen worden of dat hij stukken slaat zonder de geslagen stukken van het bord te nemen. In dat geval kan de onvolledige zet niet meer worden teruggenomen.

Bij snelschaak gelden andere regels: een onreglementaire zet leidt hier tot verlies van de partij.

Uitzondering[bewerken]

De pièce-touchéeregel is bij schaken niet van toepassing als een speler een stuk onopzettelijk aanraakt, door een onhandige beweging. Bij dammen is in deze situatie de pièce-touchéeregel wel van toepassing.

Verder kan het voorkomen dat een speler een slordig neergezet stuk recht wil zetten. In dat geval moet de speler zich vooraf verontschuldigen (de internationale bewoording is "J'adoube", maar hij mag ook iets anders zeggen) en dan hoeft hij niet met het aangeraakte stuk te zetten.

Het gebeurt weleens dat een speler een stuk aanraakt, met de bedoeling ermee te zetten, terwijl hij zich op hetzelfde moment realiseert dat hij een fout begaat. In dat geval is de pièce-touchéeregel dus van toepassing. De Joegoslavische speler Milan Matulović loste dat probleem eens op door haastig "J'adoube" te zeggen; dit werd als valsspelen beschouwd.

Blinden spelen op de tast en het spreekt vanzelf dat zij de stukken ongestraft mogen aanraken. (Dit moet niet worden verward met blindschaken, waarbij men uit het hoofd speelt.) Als een blinde een stuk verplaatst, geldt het stuk als aangeraakt en is de pièce-touchéeregel van toepassing. Door blinden kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een apart bord, naast het wedstrijdbord, waarop de schijven gevoeld kunnen worden.

Strafkaart[bewerken]

De pièce-touchée-regel lijkt wel een beetje op de strafkaart van bridge. Een speler die per ongeluk een kaart laat zien, is verplicht die kaart te spelen zodra dat reglementair mogelijk is. Er zijn echter verschillen. Door een kaart te laten zien, verraadt men wat men in de hand heeft, zodat de loop van het spel beïnvloed wordt. Dat is met het aanraken van een schaakstuk niet het geval. Verder blijft een strafkaart liggen totdat ermee gespeeld kan worden, desnoods in een latere slag. Een aangeraakt schaakstuk dat niet zetten kan, hoeft niet te zetten, ook niet als het in een latere zet wel mogelijk is.

Externe link[bewerken]