Pieter Menten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pieter Nicolaas Menten
Pieter Menten (1941); volgens zijn advocaat betreft dit een bedrieglijke truc-foto
Pieter Menten (1941); volgens zijn advocaat betreft dit een bedrieglijke truc-foto
Geboren 26 mei 1899
Rotterdam
Overleden 14 november 1987
Loosdrecht
Land/partij Flag of the German Reich (1935–1945).svg nazi-Duitsland
Onderdeel Flag of the Schutzstaffel.svg Schutzstaffel
Dienstjaren 1941 - 1945
Rang
SS-Hauptscharführer.svg
SS-Hauptscharführer
Eenheid Einsatzgruppe zur besonderen Verwendung
Slagen/oorlogen Tweede Wereldoorlog
Bloedbaden van Podhorodce en Urycz

Pieter Nicolaas Menten (Rotterdam, 26 mei 1899[1]Loosdrecht, 14 november 1987) was een Nederlandse ondernemer, kunstverzamelaar en veroordeelde oorlogsmisdadiger. Hij groeide op in een welgestelde Rotterdamse familie en vestigde zich in Lwów, destijds deel van Polen, als zakenman. In 1941, nadat Duitsland grote delen van Polen had veroverd, werd hij lid van de SS. In deze tijd woonde hij in Krakau aan de ul. Grottgera 12 en was eigenaar/curator van de rijstpellerij Oryza. Aanvankelijk hielp hij de bezetter als tolk, maar al snel nam hij deel aan het uitkiezen van Joodse families voor executie, aan kunstroof en andere activiteiten van de nazi's in Polen. Menten zou als lid van de Einsatzgruppe zur besonderen Verwendung (EGz.b.V.) in 1941 deelgenomen hebben aan massamoorden op de Joodse bevolking van de dorpjes Podhorodce en Urycz in Oost-Galicië, Polen. Hij werd veroordeeld voor medeplichtigheid aan de moorden in Podhorodce, waarbij op 7 juli 1941 tientallen Joden omkwamen.[2]

Na de oorlog[bewerken]

In 1949 moest Menten terechtstaan op beschuldiging van collaboratie, het roven van kunst, en omdat hij zich in vreemde krijgsdienst zou hebben begeven. Zijn advocaat L.G. (Rad) Kortenhorst, tegelijkertijd KVP-Kamerlid en voorzitter van de Tweede Kamer, wist Menten van de meeste beschuldigingen vrij te pleiten. Menten werd ten slotte veroordeeld tot acht maanden gevangenisstraf, hetgeen gelijkstond aan de lengte van zijn voorarrest.

Later leefde hij in weelde in Blaricum, waar hij relaties opbouwde met bekende Nederlanders. Hij zou de op vijf na rijkste Nederlander zijn, zonder dat duidelijk werd waar zijn geld vandaan kwam. In mei 1976 kwam de zaak-Menten aan het rollen door een paginagroot artikel[3] in De Telegraaf, waarin aandacht werd besteed aan kunstwerken die Menten wilde laten veilen. Journalist Hans Knoop, hoofdredacteur van het weekblad Accent, werd door een Israëlische journalist getipt dat Menten veel van de kunstwerken in 1943 als roofkunst uit Galicië via een treinwagon naar Nederland heeft laten brengen. Knoop verdiepte zich in Menten en hield niet op de zaak in het nieuws te brengen. Later besteedde ook het televisieprogramma TROS Aktua met regelmaat aandacht aan deze zaak, zodat de zaak-Menten landelijke bekendheid kreeg. Menten zou zich tussen 1941 en 1943 als tolk van de Duitsers met als rang SS-Hauptscharführer schuldig hebben gemaakt aan collaboratie, medeplichtigheid aan moord en diefstal. De door hem bij elkaar geroofde kunst zou Menten in 1943 in een drietal spoorwagons naar Nederland hebben laten transporteren. De publiciteit rond Menten leidde ertoe dat het OM Menten hiervoor wilde vervolgen.

Pieter Menten (mei 1977)

Een dag voordat hij in november 1976 zou worden gearresteerd, vluchtte Menten met zijn vrouw Meta Menten-Pauw (1926-2016) naar Zwitserland, waar hij vervolgens op 6 december alsnog werd gearresteerd in een hotel in Uster. Hij kon gevonden worden door het aanhoudend onderzoekswerk van journalist Knoop.[4] Na zijn arrestatie brandde zijn huis af en moest zijn vrouw Meta haar intrek nemen in het koetshuis aan de overkant van de straat. Op 22 december 1976 werd Menten door Zwitserland uitgeleverd. Hij werd in staat van beschuldiging gesteld en op 14 december 1977 tot 15 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Zijn advocaat mr. Leo van Heijningen wist hem na cassatie bij de Hoge Raad aanvankelijk vrij te krijgen, maar op 9 juli 1980 werd Menten door de rechtbank te Rotterdam tot tien jaar gevangenisstraf met aftrek van voorarrest en honderdduizend gulden boete veroordeeld wegens oorlogsmisdaden (medeplichtigheid aan de massamoord in Podhorodce). Hij zat twee derde van zijn straf uit en kwam in 1985 vrij. Menten overleed, dement geworden, op 88-jarige leeftijd in een bejaardenhuis te Loosdrecht.

Televisieserie[bewerken]

In het najaar van 2016 zond Omroep MAX een televisieserie uit over Menten, met in de hoofdrollen Guy Clemens als Hans Knoop, Noortje Herlaar als Betty Knoop, Aus Greidanus sr. als Pieter Menten, Arian Foppen als de jonge Pieter Menten en Carine Crutzen als Meta Menten-Pauw.[5]

Wetenswaardigheden[bewerken]

  • Minister van Justitie Van Agt stelde vanwege de vlucht van Menten vlak voor zijn arrestatie een commissie in die de affaire, later zaak-Menten genoemd, moest onderzoeken.
  • Menten heeft ook gewoond in Buitenplaats Cronenburgh