Poly- en perfluoralkylstoffen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Poly- en perfluoralkylstoffen (vaak afgekort als PFAS) is een verzamelnaam voor meer dan 6000 stoffen waarin onder andere een combinatie van fluorverbindingen en alkylgroepen voorkomen. Stoffen die tot deze groep behoren zijn onder andere perfluoroctaanzuur (PFOA, of C8) en perfluoroctaansulfonaat (PFOS). PFAS bevinden zich in alledaagse producten zoals kleding, anti-aanbakpannen en in AFFF-blusschuim.[1] Een bron van PFAS zijn afvalstoffen die ontstaan bij de toepassing van de GenX-techniek. Deze bevinden zich in het afvalwater dat wordt geloosd. Een product van de GenX-techniek is teflon (polytetrafluoretheen), dat toegepast wordt als antiaanbaklaag in pannen.[2]

Ingenieurs- en adviesbureau Sweco publiceerde maandag 25 november 2019 een zogenaamde hittekaart van 396 sterk verontreinigde locaties in Nederland.[3] Het bureau pleit voor beperking van de productie.

In 2019 zijn door de introductie van het Tijdelijk Handelingskader voor PFAS veel infrastructurele, bagger- en bouwprojecten uitsluitend in Nederland in het nauw geraakt. De maatschappelijke en economische impact van de PFAS-regelgeving toont overeenkomsten met de Nederlandse stikstofcrisis. Eerder werden moestuinbezitters rond de fabriek van DuPont/Chemours getroffen door beperkingen opgelegd door het RIVM.[4] De beperkingen waren een reactie op de door Rijkswaterstaat aangetoonde verontreiniging door lekkages van PFAS-stoffen bij het bedrijf.[5]

Nederland[bewerken]

Tijdelijk Handelingskader PFAS in Nederland[bewerken]

Op 8 juli 2019 introduceerde staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat een Tijdelijk Handelingskader PFAS.[6] In dit kader wordt voorgeschreven dat één kilo droge grond maximaal 0,1 microgram PFAS mag bevatten. Grond waarvan wordt vermoed dat deze verontreinigd is, moet worden onderzocht. Deze eis heeft vele actieve infrastructurele, bagger- en bouwprojecten geraakt, mede omdat onduidelijk is welke gebieden precies verontreinigd zijn en de stoffen veelvuldig worden toegepast in producten. De regelgeving trof niet alleen projecten die nog een vergunning moesten krijgen, maar ook projecten die al bezig waren en bouwers die vooruit aan het plannen zijn. De veroorzaakte schade werd geschat op 800 tot 900 miljoen euro. Het kabinet kondigde op 29 oktober aan het besluit van de staatssecretaris weer te versoepelen per 1 december.[7] Het RIVM hanteert trouwens ruim 30x soepeler normen dan de staatssecretaris, waardoor er wel politieke ruimte aanwezig is.[8][9] Ook Nederlandse gemeenten wachten niet op de staatssecretaris en gaan zelfstandig ruimere normen hanteren.[10]

Productie[bewerken]

Minister Cora van Nieuwenhuizen heeft in mei 2019 nog vergunning verleend aan de fabriek van Chemours in Dordrecht om jaarlijks 5 kilo GenX[11] en 2 kilo PFOA te blijven lozen in de rivier de Merwede.[12][13][14][15][16] De Tweede Kamer ging mee met de vergunningverlening door steun van de SGP aan de regering.[17][18]Chemours zette de productie van DuPont voort.[19][20][21]

Ook de gemeente Helmond deed in 2017 ervaring op met de problematiek. Een leverancier Custom Powders van Chemours heeft de gemeente sterk verontreinigd. Zodoende had de gemeente haar PFAS-verontreiniging goed in kaart gebracht en kon ze in 2019 als eerste gemeentelijk beleid afkondigen.[22]

Normering[bewerken]

De vergunningverlening door de minister om jaarlijks 7 kilo te lozen in de Merwede staat in contrast met het beleid van haar staatssecretaris Van Veldhoven:

Als je het kunt meten moet je het verbieden.

Haar norm lag zodoende 500.000 keer lager dan die van met PFAS vervuilde grond.[23] Gelet op de tegenstellingen over de normering nemen enkele gemeenten met Helmond als eerste het voortouw en ontwikkelen eigen tijdelijke normen.[24] Deskundigen pleiten in november 2019 dan ook voor een 50 tot 100 keer soepeler norm.[25] Gemeentes ontwikkelden hun eigen normering. Zo ligt die in de Achterhoek sinds 9 november 2019 30x hoger dan die van de landelijke overheid.[26] De provincie Noord-Holland bepaalde de norm als eerste provincie op 1,5 microgram per kilo droge grond.[27]

Op 28 november lekte uit dat het kabinet de norm zou optrekken naar 0,8 microgram per kilo droge grond. Dit is een achtvoudige verhoging, maar is volgens velen nog veel te laag.[28][29]

België[bewerken]

In België staat het PFAS-probleem nog niet op de politieke agenda. In de Vlaamse media wordt enkel bericht over voorbereidende studies van OVAM voor een normering.[30]

Verenigde Staten[bewerken]

Uitfaseren van een aantal verbindingen[bewerken]

In de Verenigde Staten hebben overheid en industrie tien jaar geleden afgesproken tot uitfasering te komen van een aantal van deze fluor-koolstof-verbindingen.[31] Het doel was in 2015 deze productie volledig te hebben stopgezet. Er worden aldaar nog duizenden rechtszaken gevoerd over eerdere lekkages en gebruik van dit soort stoffen. DuPont trof in 2017 een schikking van 671 miljoen dollar.[32]

Verfilming van de toxicologische problemen[bewerken]

In november 2019 verscheen de film Dark Waters, die een beeld geeft van de toxicologische problemen van de PFAS.