Poort Waerachtig

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Poort Waerachtig in 2011

De Poort Waerachtig is een poort in Maastricht gelegen in de wijk Jekerkwartier, tussen de Begijnenstraat en de Sint Pieterskade. Oorspronkelijk heette de poort Begijnenpoort,[1] maar in de volksmond werd het al spoedig Poort Waerachtig, later Waarachtig.[2] De poort heeft drie doorgangen: links en rechts een voor voetgangers, en in het midden een bredere en hogere voor het verkeer. Zij bevindt zich tussen de twee laat-middeleeuwse rondelen Haet ende Nijt en De Vijf Koppen. De neogotische poort is aangelegd in 1887-'88 als doorbraak in de ommuring van de 'Nieuwstad', om toegang te krijgen tot het nieuw aangelegde Villapark. Daartoe werd in de jaren 1884-1885 een dam gelegd in de open verbinding van de Jeker met het Kanaal Luik-Maastricht. Hierdoor ontstond rechts (oostelijk) daarvan een zwaaigat voor de scheepvaart, in wat toen de Zwanenvijver werd genoemd, aan de voet van het rondeel De Vijf Koppen. De dam verbond het nieuwe plantsoen in de oostelijke Kommen (in 1903 Mgr. Nolenspark genoemd) met de Begijnenstraat en de verdere binnenstad. Zij werd aan de oostzijde uitgevoerd als kade ('loskade bij de Zwanenvijver') en kreeg in 1903 de naam Sint Pieterskade. De Jeker werd met drie sifons onder de dam doorgevoerd, maar deze bleken in later jaren het wateraanbod bij hoge waterstand niet aan te kunnen.

De poort is dus geen originele stadspoort in de ommuring van de stad, zoals vaak ten onrechte wordt verondersteld. De ontwerper is waarschijnlijk de Maastrichtse geschiedkundige jonkheer Victor de Stuers. De poort had oorspronkelijk kantelen met schietgaten, die echter ondersteboven werden aangebracht door de aannemer: het schietgat boven in plaats van beneden. Ze waren ook niet goed verankerd, stortten in februari 1936 naar beneden en werden niet meer herbouwd.[3]

Aan de veldzijde (buitenzijde) van de poort staat links boven de voetgangersdoorgang een reliëf van een stadsengel met het Maastrichtse stadswapen, ontworpen en uitgevoerd door de beeldhouwer Frans van de Laar en aan de andere kant (rechts) een vers van De Stuers:
"In achttienhonderdachtentachtig / Is deze poort gebouwd Waerachtig. / Vreest God, eert den Koning, doet uw plicht / De Heer bescherme de stad Maastricht."

Het neerstortten van de kantelen leidde tot de volgende spotdicht:
"In het jaar zes en dertig na negentienhonderd / zijn de kantelen naar onderen gedonderd. / Vrees niet, betaal Uw belasting, doet Uw plicht. / De Gemeentewerken beschermen Maastricht."