Portaal:In het nieuws/Wetenschap & Technologie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen


Newspaper Cover.svg Wetenschaps- en technologienieuws

• 23 juni – Winnaars Spinoza- en Stevinpremie 2019 bekend

De NWO-Spinozapremie wordt dit jaar uitgereikt aan Bas van Bavel (Faculteitshoogleraar Transities van Economie en Samenleving, Universiteit Utrecht), Ronald Hanson (Hoogleraar Quantumfysica, TU Delft), Amina Helmi (Hoogleraar Dynamica, structuur en vorming van de Melkweg, Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen) en Yvette van Kooyk (Hoogleraar en afdelingshoofd Moleculaire Celbiologie en Immunologie, Amsterdam UMC). Gezondheidspsycholoog Andrea Evers en microbioloog Jack Pronk ontvangen de NWO-Stevinpremie. De Spinoza- en de Stevinpremies zijn de hoogste onderscheidingen in de Nederlandse wetenschap. Iedere laureaat krijgt 2,5 miljoen euro, te besteden aan wetenschappelijk onderzoek en activiteiten met betrekking tot kennisbenutting.


• 19 juni – Teylers Museum vindt bij toeval eerste setje röntgenfoto's

Eerste röntgenfoto door Wilhelm Röntgen van de hand van zijn vrouw Anna Bertha Ludwig

In de nalatenschap van Nobelprijswinnaar Hendrik Lorentz heeft het Teylers Museum in Haarlem bij toeval een enveloppe gevonden met daarin een set van de oudste röntgenfoto's ter wereld. De uiterst zeldzame foto's zijn eind december 1895 nog door Wilhelm Röntgen hemzelf afgedrukt. Lorentz kreeg ze door Röntgen toegestuurd, als bewijs voor zijn ontdekking van de ’X-stralen’. Voor zover bekend is er verder alleen in Londen nog een complete set aanwezig. (Persbericht Teylers museum)


• 26 mei – Boerhaave Europees museum van 2019

European Museum of the Year Award

Het Rijksmuseum Boerhaave in Leiden heeft de European Museum of the Year Award (EMYA) gewonnen. Boerhaave krijgt deze onderscheiding, die elk jaar door The European Museum Forum wordt uitgereikt, voor de vernieuwde manier waarop de laatste technologieën en persoonlijke verhalen van wetenschappers worden gebruikt om de wetenschap en geneeskunde ten toon te stellen aan het museumpubliek. De prijs voor het Europese museum van het jaar wordt sinds 1977 toegekend, de laatste Nederlandse winnaar was het Rijksmuseum Amsterdam in 2015. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 6 mei – Uitsterven soorten bedreiging leefbaarheid aarde

In een vandaag gepubliceerd rapport luiden onderzoekers de noodklok over de staat van de biodiversiteit. Door menselijke handelen neemt het aantal dier- en plantensoorten zo snel af dat dit een bedreiging vormt voor de menselijke samenleving op aarde. Als gevolg van destructief landgebruik, klimaatverandering, overbevissing, vervuiling en invasieve soorten wordt, van de naar schatting acht miljoen soorten, een miljoen ervan direct met uitsterven bedreigt. Daarnaast gaat die afname tegenwoordig veel sneler dan wat in het verleden plaatsvond.


• 11 april – Allereerste foto van zwart gat

Allereerste foto van zwart gat

Een internationaal team van astronomen is erin geslaagd om een 'foto' te maken van een zwart gat. De foto laat een lege ruimte zien omgegeven door lichtstralen die door zeer sterke zwaartekracht naar het zwarte gat worden afgebogen. Het zwarte gat dat is gefotografeerd bevindt zich in het centrum van het sterrenstelsel Messier 87, dat op een afstand van zo'n 55 miljoen lichtjaar van de aarde bevindt.


• 3 april – Uniek scheepswrak gevonden in de Noordzee

In de Noordzee bij Terschelling zijn bergers bij het opruimen van containers, die in januari van de MSC Zoe overboord sloegen, op een 16e eeuws scheepswrak gestuit. Het schip was geladen met koperen platen die waarschijnlijk voor de Antwerpse haven waren bedoeld. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 20 maart – Eerste vrouwelijke winnaar Abelprijs

Karen Uhlenbeck (1982)

De Amerikaanse Karen Uhlenbeck is de eerste vrouw die de prestigieuze Abelprijs heeft gewonnen. Uhlenbeck ontvangt de prijs voor "haar baanbrekende prestaties in geometrische partiële differentiaalvergelijkingen, ijktheorie en integreerbare systemen, de fundamentele impact van haar werk op analyse, geometrie en wiskundige fysica". Haar theorieën hebben onder andere meer inzicht gegeven in de natuurkundige wereld van de elementaire deeltjes. Deze prijs, vernoemd naar de Noorse wiskunde Niels Henrik Abel en jaarlijks wordt uitgereikt, wordt beschouwd als de 'Nobelprijs voor wiskunde'. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 1 maart – Laserpionier Zjores Alfjerov overleden

Zjores Ivanovitsj Alferov

De Russische Nobellaureaat Zjores Ivanovitsj Alferov is op 88-jarige leeftijd overleden. Hij was een pionier op het gebied van de lasertechnologie en dan met name halfgeleiderslasers. Zijn werk legde de basis voor de diodelaser, die onder meer wordt toegepast in cd-spelers en voor de overdacht van informatie via glasvezels. In 2000 ontving Alfjorov hiervoor de Nobelprijs, samen met de Duitse natuurkundige Herbert Kroemer. De andere helft van de prijs ging naar Jack Kilby, uitvinder van de geïntegreerde schakeling.


In het nieuws

In het nieuws - Wetenschap en Technologie brengt op regelmatige basis het voornaamste nieuws over wetenschap en technologie. Het meest recente nieuws staat eveneens op het portaal:Wetenschap & Technologie vermeld.

Actuele onderwerpen

Opwarming van de Aarde - Cassini-Huygens - CERN - Gaia - Higgsboson - Large Hadron Collider - Mars Science Laboratory - Nobelprijs

Wetenschaps- en technologienieuws van voorgaande jaren

2004 - 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 - 2016 - 2017 - 2018

Lijst van Nederlandstalig wetenschapsnieuws

Lijst van Engelstalig wetenschapsnieuws

Eerder in het nieuws

• 28 januari – Van Engelshoven presenteert Wetenschapsbrief

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap trekt 108 miljoen euro uit voor vernieuwd, wetenschappelijk onderzoek. Dit staat in de wetenschapsbrief die vandaag naar de Tweede Kamer werd gestuurd. Hierin beschrijft ze hoe haar ministerie de 25 miljoen euro extra per jaar vanaf 2020 gaat besteden aan fundamentele en toegepast wetenschap.
Een deel daarvan, 30 miljoen euro, gaat naar de bouw van de Square Kilometre Array (SKA), wat de grootste en gevoeligste radiotelescoop ter wereld moet worden. Elf landen, waaronder Nederland, doen mee aan dit project. Met deze telescoop moeten beelden gemaakt worden van de eerste sterren en sterrenstelsel uit de vroegste tijd van het heelal.


• 3 januari – Chang'e 4 geland op de achterkant van de maan

Ruimtelander met rover

De onbemande Chinese ruimtelander Chang'e 4 is volgens plan geland op de achterkant van de maan. Het is daarmee de eerste succesvolle landing op dat gedeelte van de maan. Omdat de achterzijde nooit vanaf de Aarde te zien is, is er zeer weinig bekend over dat deel van de maan. Deze Chinese ruimtemissie moet daarin verandering in brengen; zowel de lander als de rover is uitgerust met diverse wetenschappelijke instrumenten. Om met de maanlander te communiceren maakt China gebruik van de maansatelliet Queqiao, die als tussenstation zal functioneren. Nog de eerste dag van de landing zond de maanlander de eerste beelden terug naar de aarde.Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 13 december – Voyager 2 heeft ons zonnestelsel verlaten

Voyager 2

De Amerikaanse ruimtesonde Voyager 2 heeft op 5 november definitief ons zonnestelsel verlaten. De in augustus 1977 gelanceerde ruimtesonde, die zich op bijna 18 miljard kilometer afstand van de aarde bevindt, doet het nog steeds. Via metingen van zonnewind-deeltjes en kosmische stralling afkomstig uit de interstellaire ruimte kon NASA definief vaststellen dat, in navolging van Voyager 1 in 2012, ook de Voyager 2 nu buiten ons het zonnestelsel bevindt.Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 27 november – Ruimterobot InSight geland op Mars

Concept van de InSight-lander

InSight, de ruimterobot van NASA, is gisteravond veilig geland op de planeet Mars. Het heeft inmiddels ook al de eerste foto van Mars naar Aarde verzonden. In de komende twee jaar gaat de robot de bodem van Mars onderzoeken, onder meer met een seismometer die trillingen in de grond meet. Met de meetgegevens verkrijgen wetenschappers inzage naar de inwendige structuur van Mars. Ook wordt er gezocht of op de planeet water onder het oppervlak aanwezig is.Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 16 november – Kilogram opnieuw gedefinieerd

Het internationale prototype van de kilogram, in gebruik tot 20 mei 2019

Tijdens een wetenschappelijk congres in Versailles wordt de kilogram geherdefinieerd. Vanaf 20 mei 2019 is de door het Bureau international des poids et mesures (BIPM) bewaarde cilinder, van een platina-iridiumlegering, niet langer de standaardmaat. De constante van Planck, de fundamentele constante van de kwantumfysica, zal het stokje overnemen. Gelijktijdig met de kilogram veranderen ook de SI-basiseenheden kelvin (temperatuur), ampère (stroom) en mol (hoeveelheid stof) van definitie. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 11 november – Elektriciteitsverbinding met Denemarken

In de Groningse Eemshaven is het eerste gedeelte van de onderzeese COBRA-kabel aan land gekomen. Deze 325 kilometer lange HVDC-elektriciteitsverbinding met het Deense Endrup heeft een capaciteit van 700 MW. Pas vanaf 2019 is de verbinding gereed en kan er stroom uitgewisseld worden met Denemarken.


• 3 oktober – Nobelprijs naar drie laserwetenschappers

De Nobelprijs voor Natuurkunde 2018 gaat naar drie fysici, namelijk de Amerikaan Arthur Ashkin, de Fransman Gérard Mourou en de Canadese Donna Strickland. Ze wordt hiermee de derde vrouw die deze Nobelprijs in de wacht sleept. Ashkin slaagde als eerste erin om kleine deeltjes, zoals virussen, te vangen tussen laserstralen. Mourou en Strickland bouwden de sterkste laserstraal die geen schade aanricht. Deze wordt gebruikt in de behandeling van bepaalde oogaandoeningen.
De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde gaat naar twee immunologen, de Amerikaan James Allison en de Japanner Tasuku Honjo voor het ontwikkelden een nieuwe immuuntherapie tegen kanker. De Nobelprijs voor Scheikunde wordt dit jaar toegekend aan een Amerikaanse, en deels aan een Amerikaan en een Brit. De Amerikaanse Frances Arnold krijgt de Nobelprijs voor haar onderzoek naar de gestuurde evolutie van enzymen; de Amerikaan George Smith en de Brit Gregory Winter voor hun werk op het gebied van bacteriofagen.


• 12 augustus – NASA lanceert zonnesonde

Planeet Mars

Met een dag uitstel heeft NASA vanaf Cape Canaveral Air Force Station met een Amerikaanse Delta IV Heavy-raket de Parker Solar Probe gelanceerd. Deze ruimtesonde zal de komende zeven jaar het oppervlak en de corona van de Zon van nabij observeren, en onderzoek doen naar de zonnewind. In die zeven jaar tijd zal deze 24 maal langs de Zon vliegen, en wel op steeds kleinere afstand. Pas in december 2024 zal de dichtste nadering plaatsvinden, op een afstand van 'slechts' 6,2 miljoen kilometer. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 6 augustus – Laureaten Fieldsmedaille bekend

De Fieldsmedaille, een onderscheiding die om de vier jaar aan jonge wiskundigen wordt uitgereikt, is toegekend aan vier wetenschappers, namelijk Caucher Birkar, Alessio Figalli, Peter Scholze en Akshay Venkates. De medailles worden uitgereikt tijdens de openingsceremonie van het vierjaarlijkse Internationaal Wiskundecongres, dat dit jaar in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro plaatsvond.


• 26 juli – Vloeibaar water gevonden op Mars

Planeet Mars

Naast bevroren water hebben Italiaanse wetenschappers nu ook het bewijs gevonden dat op de planeet Mars vloeibaar, stromend water voorkomt. Dit water bevindt zich onder de ijskap op de zuidpool. De ontdekking werd gedaan met hulp van de Mars Express, een Europese satelliet die sinds 2003 in een baan rondom Mars draait.


• 4 juli – Dodelijk gif gestolen uit Leids museum

Rijksmuseum Boerhaave

Uit een depotgebouw van het Rijksmuseum Boerhaave te Leiden is bij een inbraak een potje gestolen met curare. Dit dodelijke gif wordt door inheemse indianenstammen in Zuid-Amerika bij de jacht gebruikt op de punten van (blaas)pijltjes. Tijdens de inbraak namen dieven de kluis mee waarin het gifpotje was opgeborgen. (Leidsch dagblad)


• 15 juni – Winnaars Spinoza- en Stevinpremie 2018 bekend

De Spinozapremie, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland, wordt dit jaar uitgereikt aan biochemicus Anna Achmanova, fysicus Marileen Dogterom, psycholoog Carsten de Dreu en biochemicus John van der Oost. Deze 'Nederlandse Nobelprijs' wordt jaarlijks door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) uitgekeerd voor Nederlands toponderzoek. Dit jaar wordt ook voor het eerst de Stevinpremie uitgekeerd, een prijs voor toegepast onderzoek op het raakvlak van wetenschap en samenleving. Deze gaat naar historicus Beatrice de Graaf en viroloog Marion Koopmans. Alle zes bekroonde wetenschappers krijgen 2,5 miljoen euro om aan hun onderzoek te besteden.


• 14 juni – Snellere stijging zeespiegel door afsmelten zuidpoolijs

Antarctica

Uit onderzoek van een internationaal team blijkt dat het ijsverlies bij Antarctica de afgelopen 10 jaar is verdrievoudigd. Het gevolg is dat de invloed van de zuidpool op de stijging van de zeespiegel groter is dan werd gedacht. Het afsmelten van Antarctica heeft ervoor gezorgt dat de zeespiegel met 8 millimeter is toegenomen. Hierdoor is Antarctica Groenland aan het inhalen als grootste bijdrager aan de stijging. De oorzaak is dat het oceaanwater onder de ijsplaten steeds warmer wordt, onder andere door de uitstoot van broeikasgassen. (Nature, Mass balance of the Antarctic Ice Sheet from 1992 to 2017)


• 15 mei – Sterke afname van aantal insecten

Uit onderzoek, uitgevoerd in twee Nederlandse natuurgebieden, blijkt dat in de afgelopen 20 jaar het aantal insecten sterk is afgenomen. Zo nam het aantal nachtvlinders met 54 procent af en het aantal loopkevers met 72 procent. Volgens Natuurmonumenten wordt de daling veroorzaakt door de intensieve landbouw, en dan met name door het hoge gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Wel geven ze de kanttekening dat aanvullend onderzoek nodig is om een volledig beeld van de situatie te krijgen. (RTV Drenthe)


• 2 april – Ruimtestation Tiangong 1 neergestort in Stille Oceaan

Delen van de Chinese ruimtelaboratoriummodule Tiangong 1 (bijgenaamd het "Hemels Paleis") zijn neergestort in het zuiden van de Stille Oceaan. Tiangong-1 werd in 2011 gelanceerd in een baan om de Aarde, als onderdeel van China's project om een groter en permanent bemand ruimtestation te vestigen (dat halverwege de jaren 20 klaar moet zijn). De Tiangong 1-module was ongeveer 9 meter lang en woog zo'n 8,5 ton. In september 2016 maakte China bekend dat men contact met het ruimtestation had verloren en de Tiangong 1 op drift was geraakt. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 14 maart – Astrofysicus Stephen Hawking (76) overleden

Stephen Hawking

De Britse natuurkundige en kosmoloog Stephen Hawking is op 76-jarige leeftijd overleden. Hawking, vooral bekend door zijn werk op het gebied van zwarte gaten, wordt beschouwd als een van de grootste wetenschappers van deze tijd. Sinds zijn twintigste leed Hawking aan de slopende ziekte amyotrofe laterale sclerose (ALS), waardoor hij in een rolstoel zat. Na een longontsteking kon hij alleen nog communiceren met een spraakcomputer, die hij met zijn ogen bediende. Grote bekendheid kreeg hij na de publicatie van zijn boek A Brief History of Time, in het Nederlands Het Heelal, waarin hij de stand van zaken in de kosmologie beschreef. Hij schreef het met zijn spraakcomputer. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 14 februari – Leids museum bezit oudste stukje mens

Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden blijkt het oudste stukje van de moderne mens in bezit te hebben: een fragment van een menselijke schedel van 13.000 jaar oud. Hoewel de schedel reeds in 2013 uit de Noordzee werd opgevist hebben archeologen nu pas de leeftijd kunnen vaststellen. Bovendien werd bekendgemaakt dat het museum ook het oudste stukje kunst in huis heeft, een versierd bot van bizon. Het bot, een middenvoetsbeen met zigzagversiering, werd in 2005 uit de Noordzee opgedoken.Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png


• 25 januari – China kloont twee aapjes

Chinese wetenschappers zijn erin geslaagd om twee java-aapjes (Macaca fascicularis) te klonen. De aapjes, genaamd Zhong Zhong en Hua Hua, werden enkele weken geleden geboren. De techniek die hiervoor is toegepast staat bekend als nucleaire transfer (ofwel therapeutisch klonen). Hoewel deze techniek ook gebruikt werd om schaap Dolly te klonen, is het voor het eerst dat een primaat uit een niet-embryonale cel gekloond is. Tegenstanders, en dan vooral die uit de westerse wereld, zijn bezorgd dat door deze doorbraak het klonen van mensen een stapje dichterbij is gekomen. Wikinews waves Left.pngWikinieuwsWikinews waves Right.png