Portret van een man ten voeten uit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Ritratto virile a figura intera
(Portret van een man ten voeten uit)
Moretto da Brescia 006.jpg
Museum National Gallery
Locatie Londen
Kunstenaar Moretto da Brescia
Jaar 1526
Type Olieverf op linnen
Afmetingen 201 × 92,2 cm
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Portret van een man ten voeten uit (Nederlands: Ritratto virile a figura intera) is een schilderij van de Italiaanse renaissance-schilder Moretto da Brescia uit 1526, 201 x 92,2 centimeter groot. Het wordt beschouwd als het eerste echte portret in de Westerse kunstgeschiedenis waarop een figuur levensgroot en ten voeten uit wordt weergegeven. Sinds 1876 bevindt het schilderij zich in de collectie van de National Gallery te Londen, waar het te zien is in de centrale hal.

Afbeelding[bewerken]

Portret van een man ten voeten uit toont een man van ongeveer dertig jaar, rechtop staand, in ontspannen houding. Met zijn linkerhand houdt hij een zwaard vast dat neervalt op zijn heupen. Zijn voorkomen doet denken aan de keizerlijke Zwitserse huurlingen die toentertijd actief waren in de opstanden rondom Brescia: kort haar, een baard en een baret met een medaillon van Sint Christoffel, gemaakt uit Bresciaanse wol, die inwoners van Brescia in die tijd verplicht moesten dragen om de plaatselijke nijverheid te stimuleren.[1] De Spaanse pofbroek en het wambuis duiden erop dat hij van gegoede komaf is. De korte cape geeft zijn silhouet een breder volume en strekt zich tot over de beeldranden heen. De schoenen hebben brede toppen, zoals dat toen in de mode was.[2]

De man is gepositioneerd in een architectonische omgeving, waarschijnlijk in de loggia van een villa, tegen de achtergrond van een landschap met een versterkt dorpje. Hij leunt tegen een zuil die symbool staat voor vastberadenheid. Kunsthistorica Erika Langmuir wijst daarbij echter op het merkwaardige contrast met de weifelend afgebeelde man, die in haar ogen niet lijkt te kunnen kiezen "of hij een held of een dichter wil zijn".[3]

Stijl[bewerken]

Lange tijd, tot diep in de negentiende eeuw, werd Titiaan door Westerse kunsthistorici beschouwd als de eerste kunstenaar die profane portretten schilderde ten voeten uit. Titiaans eerste portretten in die stijl dateren echter uit de vroege jaren 1530 (zijn Portret van Karel V met hond, de eerste in deze stijl, wordt gedateerd op 1532).[4] De aankoop van Moretto's Portret van een man ten voeten uit, met de ondubbelzinnige datering MCXXXVI (1526) in de marmeren trede rechtsonder, maakte echter duidelijk dat Moretto hem wat dat betreft al voor moet zijn geweest. Moretto loopt daarmee niet alleen vooruit op Titiaan, maar ook op beroemde portrettenseries van zijn leerling Giovanni Battista Moroni, en latere Italiaanse kunstschilders als Caravaggio. Lange verticale lijnvoeringen zijn inherent aan dit type schilderijen.

Moretto's portret is geschilderd in de Venetiaanse renaissance-stijl, die ook bij Titiaan en anderen uit hun omgeving kan worden herkend. Het toont de kunstenaar op de toppen van zijn kunnen, waarbij hij licht en schaduw doelbewust en tot in de kleinste details afwisselt om diverse aspecten in het werk te accentueren. Bijzonder is dat de achtergrond lichter is dan de voorgrond: het landschap valt als een vlaag van licht het schilderij binnen. De melancholische blik van de in gedachten verzonken persoon, zoals die eerder in profane werken nauwelijks voorkwam, is kenmerkend. Ook de ongedwongen houding, enigszins hangend tegen de zuil, in een soort van curve, met het licht gebogen been en de armen los langs het lichaam, zijn typerend voor de renaissancestijl uit de betreffende periode.

Herkomst[bewerken]

De afgebeelde man behoort waarschijnlijk tot de adellijke Bresciaanse familie Fenaroli Avogadro. Het portret is afkomstig uit de collectie van de Avogrado's, in wiens paleizen het eeuwenlang heeft gehangen. Genealogisch onderzoek wijst erop dat het waarschijnlijk Gerolamo II Avogadro moet zijn geweest.[1] In 1876 werd het portret van de familie gekocht door de Milanese verzamelaar Giuseppe Basilini, die het enkele maanden later met drie andere werken uit de Avogadro-verzameling weer doorverkocht aan de National Gallery, tezamen voor 5000 pond. De National Gallery was al eerder gewezen op het belang van de kunstverzameling van de Avogadro's, met name door schrijver-schilder Charles Lock Eastlake. Het museum heeft nog diverse andere werken van Moretto in haar bezit, waarvan er diverse ook in haar centrale hal hangen. Het hier besproken werk hangt er naast Moroni's Ridder met de gewonde voet, waarop waarschijnlijk de zoon van Gerolamo II staat afgebeeld.[5]

Het schilderij werd in 1970-1971 uitgebreid gerestaureerd, waarbij met name de kleuren om contouren werden opgehaald.

Galerij[bewerken]

Literatuur en bron[bewerken]

  • Langmuir, Erika. The National Gallery: museumgids. Snoeck, Ducaju en zoon, Gent, 1995, ISBN 9-789053-492017

Externe links[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. a b Cf. Langmuir, blz. 137.
  2. Op werken van Moretto's leerling Giovanni Battista Moroni van dertig jaar later is te zien dat de mode veranderd was en dat er toen smalle schoenen werden verkozen. Cf. Langmuir, blz. 138.
  3. Cf. Langmuir, blz. 138.
  4. Ook een aantal lengteportretten van bijvoorbeeld Hans Holbein de Jonge en andere Duitse en Vlaamse kunstschilders dateren uit de jaren 1530.
  5. Cf. Langmuir, blz. 139.