Postcheque- en Girodienst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het voormalige hoofdkantoor van de PCGD in Den Haag

De Postcheque- en Girodienst (afgekort tot PCGD, ook bekend als Postgiro) was een Nederlandse financiële instelling die bestond tussen 1918 en 1977 en die deel uitmaakte van de PTT. In 1977 werden de Postgiro en Rijkspostspaarbank (RPS) één geheel en ze namen in 1979 de Gemeentegiro Amsterdam (GGA) over. Vervolgens werden in 1986 de Postgiro en de Rijkspostspaarbank geprivatiseerd en door de NMB overgenomen als Postbank, die vervolgens in 2009 door ING werd overgenomen.

Organisatie[bewerken]

De Postcheque- en Girodienst speelde een belangrijke rol binnen de ontwikkeling van het betalingsverkeer. In 1923 werd een grote mechaniseringsoperatie opgezet: doel hiervan was om de administratie van girorekeningen te centraliseren en met ponskaarten te mechaniseren. Dit project verliep met grote problemen; na ingrijpen door de minister van Waterstaat van Swaaij werd de PCGD zelfs gedwongen om een jaar de deuren te sluiten. Pas in september 1924 werd de PCGD weer geopend.

In de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw werd de PCGD beschouwd als een vrouwelijk bedrijf; er werden veel vrouwen ingezet die volgens de leiding efficiënter zouden werken.[1] De hoge aantallen vrouwen waren o.a. opvallend omdat de overheid indertijd actief beleid voerde om betaalde arbeid door vrouwen terug te dringen. Zo was in 1924 bij Koninklijk Besluit vastgelegd dat gehuwde vrouwelijke ambtenaren eervol ontslag zouden krijgen.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw was de PCGD een zeer vooruitstrevende organisatie in het gebruik van ICT; het was een van de eerste bedrijven in Nederland die een grote administratieve automatisering doorvoerde. Daarnaast was de PCGD de eerste volledig geautomatiseerde girodienst in de wereld.[2] Verder stond de Postcheque- en Girodienst bekend om de vroegtijdige invoering van de ponskaart in de vorm van de 80-kolommenkaart van IBM (ook wel Hollerithkaart geheten). De PCGD kreeg in boeken en artikelen algemene erkenning als één van de meest geslaagde implementaties van het IBM Systeem/360.

Betalingsverkeer[bewerken]

'Hoe werkt de postcheque en girodienst?' uit 1976

Het oorspronkelijke concept van de giro is een sociaal betaalsysteem waarin "iedereen" een rekening heeft, en men in principe elkaar betaalt in de vorm van een overmaking naar een bepaalde rekening. Door effectief gebruik van het netwerk van de posterijen en intensieve automatisering, was het in de jaren zeventig gebruikelijk met de giro in twee dagen te betalen. Het proces bestond uit het gebruik van een deel van de 80-kolommen als een instructie aan de PCGD die ondertekend werd door de betaler, en aan de giro verstuurd, en aldaar werd de kaart geponst en verwerkt, zodat aan het einde van een dag alle overmakingen die 's nachts binnen kwamen al afgeschreven en overgemaakt waren.

Het principe was dat de betaler betaalt, via de betaaldienst en niet via een cheque aan de ontvanger/leverancier. In het geval van een cheque incasseert de leverancier een cheque, en neemt geld op uit de rekening van de betaler. Het fundamentele verschil ligt hier in het feit dat het hele idee van een cheque die de betaler aan een leverancier uitschrijft, vele mogelijkheden tot fraude met zich meebrengt, waartegen dan weer beveiligingen nodig zijn. Wanneer het principe is dat de betaler instructie tot betaling geeft aan zijn (vertrouwde, en betrouwbare) betaaldienst, tot overmaken van een bepaald bedrag, wordt er althans in principe een belangrijke bron van fraude buiten spel gezet. Daarmee wil niet gezegd zijn dat bepaalde misbruiken of vergissingen niet mogelijk zijn, maar een duidelijk zwak concept in het betaalverkeer wordt zodoende wel uitgesloten.

Immers, een cheque wordt eerst geplaatst in handen van de tegenpartij in een transactie, die een maximale motivatie zou kunnen hebben om bijvoorbeeld het bedrag te verhogen voordat hij bij een bank wordt geïncasseerd. Zodoende is men dan gedwongen alsnog legale beschermingen in te stellen tegen falsificatie van cheques. In principe is het idee dat de rekeninghouder zijn/haar betaaldienst direct instrueert veiliger dan het idee van een cheque. Later werden de gegarandeerde betaalkaarten ingevoerd, waardoor dus ook de girokaarten de rol van een cheque konden vervullen en nog wel met het voordeel dat het door de giro gegarandeerd werd tot ƒ100. Met die ontwikkeling verviel dus het oorspronkelijke unieke eenrichtingsverkeer van het giroconcept, en in latere overnamen wordt de waarde van de giro dus duidelijk alleen nog gezien in het zeer hoge aantal rekeninghouders, terwijl op zichzelf bezien het hoge aantal rekeninghouders (2009 7,5 miljoen rekeninghouders in een bevolking van 16 miljoen), juist weer het gevolg was van het unieke giroconcept van betalingen binnen één systeem in plaats van vele aparte banken, die over en weer elkaar moeten betalen).

Enkele van de vernieuwingen die de giro invoerde waren onder andere vroegtijdige automatiseren van loonadministratie, en salarisbetalingen, en ook zeer voordelige (en snelle) buitenlandse betalingen. Verder waren de openingsuren van de postkantoren traditioneel langer dan bij banken, een voordeel dat later met meer automatisering, telefoon en internetbankieren minder belangrijk werd. Maar het centrale voordeel dat betalingen binnen de giro altijd hét snelst waren, samen met het voordeel van het postale netwerk was dé uitleg voor de dominante positie van de giro.

Na de privatisering van de giro werd de functie van inter-bankoverboekingen door een onafhankelijke organisatie overgenomen, geheten Equens. Met het toenemende elektronische geldverkeer werd het voordeel van de grotere snelheid van het girale betalen steeds minder belangrijk. Waar er in de jaren zeventig een verschil was van één of meerdere dagen tussen het girale betalen en het bancaire betalingsverkeer, werd dit tijdsverschil geleidelijk aan verminderd door automatisering.

Tijdlijn[bewerken]

Tijdlijn van de bedrijven die onderdeel waren van de APT/PTT en de opvolgers.
Vanaf 1881 1915 1918 1928 1977 1986 1989 1998 2002 2006 2009 2011 2016 heden
Telefonie APT PTT PTT Telecom KPN
Koeriersdiensten PTT Post TPG Post TNT Post TNT Express (FedEx)
Post(pakketten) PostNL
Spaarbank Rijkspostspaarbank (RPS) Postgiro/RPS Postbank ING
Bank Postcheque- en Girodienst

Externe link[bewerken]