Prediker (boek)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Prediker
Prediker van Gustave Doré
Auteur toegeschreven aan Salomo
Tijd 3e eeuw v.Chr.
Taal Hebreeuws
Categorie Wijsheid, Feestrol
Hoofdstukken 12
Andere naam Ecclesiastes
Vorige boek Spreuken
(in de Tenach Klaagliederen)
Volgende boek Hooglied
(in de Tenach Esther)

Prediker is een boek in de Hebreeuwse Bijbel. De Hebreeuwse naam luidt קֹהֶלֶת, Ḳohelet (of Koheles). In de Tenach maakt Prediker onderdeel uit van de Geschriften (Ketoeviem) en daarbinnen van de zogeheten feestrollen (Megillot). Prediker behoort tot de wijsheidsliteratuur.

Naam[bewerken | brontekst bewerken]

Prediker is genoemd naar het eerste vers van het boek. In het Hebreeuws wordt hier de term Ḳohelet gebruikt voor een persoon van wie de leer de inhoud van het boek vormt. Het woord wordt soms als een eigennaam gebruikt. Het is een ongebruikelijk vrouwelijk participium van het werkwoord קהל, ḳahal, "verzamelen" en zou kunnen worden vertaald als "de verzamelende". Hoewel het een vrouwelijk participium is, wordt het mannelijk verbogen. En omdat Ḳohelet ook de "zoon van David" wordt genoemd, verwijst Ḳohelet naar een mannelijk persoon.

In de Griekse Septuaginta wordt Ḳohelet vertaald met Ἐκκλησιαστής, èkklesiastés, "redenaar in de volksvergadering". Hiervan is de Latijnse titel in de Vulgaat afgeleid: Liber Ecclesiastes. In rooms-katholieke Bijbeluitgaven wordt het boek daarom ook wel Ecclesiastes genoemd. Hiëronymus van Stridon stelde als vertaling contionator of concionator, "volksredenaar" voor, omdat de spreker zich niet tot een enkele persoon richt maar tot het publiek als geheel. Maarten Luther sloot zich bij die traditie aan en vertaalde het als "Prediger". De meeste Nederlandse vertalingen volgen dit gebruik.

Auteur en datering[bewerken | brontekst bewerken]

Traditioneel wordt het het boek aan Salomo toegeschreven, omdat de auteur zich in het eerste vers "zoon van David" noemt en in 1:12 "koning van Israël in Jeruzalem". In dat geval zou het boek zijn geschreven in de periode waarin hij volgens de Bijbelse chronologie zou hebben geregeerd (±970-931 v.Chr.).

De wetenschappelijke consensus is dat het boek vrijwel zeker uit de periode na de Babylonische ballingschap stamt. Taalkundige kenmerken als Aramese invloeden en Perzische leenwoorden maken een datering voor de 5e eeuw v.Chr. uiterst onwaarschijnlijk. Het boek is geschreven in een jongere vorm van het Hebreeuws dan de boeken Ezra en Nehemia, wat erop kan duiden dat het in of na de 4e eeuw v.Chr. is geschreven. Het boek kan niet geschreven zijn na 170 v.Chr., want de auteur van Wijsheid van Jezus Sirach maakt er gebruik van en dat werk kan met vrij grote zekerheid worden gedateerd ergens tussen 190 en 170 v.Chr. Een datering rond de 3e of 4e eeuw v.Chr. is daarom gebruikelijk. Van die periode is bekend dat er wijsheidsleraren rondtrokken die leerlingen rond zich verzamelden. Mogelijk gaat het boek Prediker op een dergelijke wijsheidsleraar of verzameling van dergelijke geschriften terug.

Inhoud, thema, boodschap[bewerken | brontekst bewerken]

Een belangrijk thema van het boek is Vanitas.[bron?] In de NBV van 2004 vertaald met: "Lucht en leegte".[1] Oudere vertalingen, zoals de Statenvertaling en de NBG 1951 gaven "ijdelheid der ijdelheden", ijdel betekent hier dus "ijl" en niet "verwaand". Het gebruik van dit woord ijdel was een poging om het Hebreeuwse hevel te vertalen. Het heeft hier de betekenis "ijl". Het woord hevel komt maar weinig voor in de Hebreeuwse Bijbel: ongeveer zeventig maal, waarvan achtendertig keer in Prediker. Het is tevens de Hebreeuwse naam van Abel, letterlijk "damp" of "wind".[2] Dit slaat op de vluchtigheid van de wereld, in Prediker vaak gebruikt in combinatie met het woord "leegte".[bron?]

Prediker gebruikt het woord ijdel om aan te duiden dat de wereld onzinnig in elkaar steekt: de wereld tart alle redelijkheid.[bron?] De wijsheid slaagt er niet in om de wereld inzichtelijk te maken: hoe meer inzicht een mens nastreeft, hoe meer hij ervan overtuigd raakt dat de wereld absurd is. Toch zijn er bepaalde ervaringen die wel zinvol kunnen zijn. In liefde, werk en intellect kan de mens voldoening vinden, zodat zijn bestaan niet volledig zinloos is,[3] maar ook deze zaken brengen geen waar geluk.

Een veel gebruikte woordcombinatie is "onder de zon". De mens leeft maar in een beperkt deel van het universum.[bron?]

Het boek eindigt met een epiloog waarin wordt aanbevolen om God te vrezen en zijn geboden te onderhouden. Deze zijn de maatstaf waarmee God de handelingen van de mens zal beoordelen, de goede, de slechte en zelfs de verborgene.[4]

Invloed[bewerken | brontekst bewerken]

Uitdrukkingen in Prediker zoals "alles is ijdelheid" en "er is niets nieuws onder de zon" worden in brede kring gebezigd. Ook via de seculiere literatuur vonden de teksten uit Prediker een breder publiek:

  • In Titaantjes van Nescio wordt Prediker genoemd: "Bekker las uit Dante voor, de Prediker en 't Hooglied en 't boek Job kende-n-i uit z'n hoofd. 't Was heel indrukwekkend."
  • De titel van de roman The Sun Also Rises van Ernest Hemingway is gebaseerd op Prediker 1:5.
  • In het wielergedicht Mont Ventoux van Jan Kal wordt Prediker 1:8 aangehaald: "Alles is onuitsprekelijk vermoeiend".
  • Pete Seeger schreef het nummer "Turn! Turn! Turn!" (vooral bekend door de hitsingle van The Byrds) waarin hij Prediker 3:1-8 op muziek zette.

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Oude Testament (christelijke volgorde)
Thora:Genesis · Exodus · Leviticus · Numeri · Deuteronomium
Jozua · Rechters · Ruth · 1 en 2 Samuel · 1 en 2 Koningen · 1 en 2 Kronieken · Ezra · Nehemia · Tobit · Judit · Ester · 1 Makkabeeën · 2 Makkabeeën
Job · Psalmen · Spreuken · Prediker · Hooglied · Wijsheid (van Salomo) · (Wijsheid van Jezus) Sirach
Grote profeten:Jesaja · Jeremia · Klaagliederen · Baruch · Ezechiël · Daniël
Kleine profeten:Hosea · Joël · Amos · Obadja · Jona · Micha · Nahum · Habakuk · Sefanja · Haggai · Zacharia · Maleachi
De deuterocanonieke boeken zijn cursief weergegeven. In moderne uitgaven worden ze vaak na Maleachi geplaatst.


Oude Testament (joodse volgorde)
Torah:Genesis · Exodus · Leviticus · Numeri · Deuteronomium
Vroege profeten:Jozua · Rechters · 1 en 2 Samuel · 1 en 2 Koningen
Late profeten:Jesaja · Jeremia · Ezechiël
Kleine profeten:Hosea · Joël · Amos · Obadja · Jona · Micha · Nahum · Habakuk · Sefanja · Haggai · Zacharia · Maleachi
Poëzie:Psalmen · Job · Spreuken
Feestrollen:Ruth · Hooglied · Prediker · Klaagliederen · Ester
Historie:Daniël · Ezra · Nehemia · 1 en 2 Kronieken


Nieuwe Testament
Evangeliën:Matteüs · Marcus · Lucas · Johannes
Handelingen:Handelingen van de apostelen
Brieven van Paulus:Romeinen · 1 Korintiërs · 2 Korintiërs · Galaten · Efeziërs · Filippenzen · Kolossenzen · 1 Tessalonicenzen · 2 Tessalonicenzen · 1 Timoteüs · 2 Timoteüs · Titus · Filemon
Hebreeën
Katholieke brieven:Jakobus · 1 Petrus · 2 Petrus · 1 Johannes · 2 Johannes · 3 Johannes · Judas
Apocalyptiek:Openbaring van Johannes
Zie de categorie Book of Ecclesiastes van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.