Priester Hendrik

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Het beeld van Priester Hendrik te Rijnsaterwoude
Het beeld van Priester Hendrik te Steinkirchen
Plaquette te Rijnsaterwoude

Priester Hendrik (Heinricus Sacerdos) was een pastoor te Jacobswoude en deskundige op het gebied van landontginning ten tijde van de Grote Ontginning die tussen 1000 en 1300 plaatsvond in het Hollands/Utrechtse veengebied. De kenmerkende langgerekte ontginningspercelen aldaar zijn toen ontstaan. In Zuid-Holland herinneren plaatsnamen als Nieuwkoop en Boskoop nog aan de middeleeuwse contracten (cope) die met de landeigenaar, de bisschop van Utrecht, werden afgesloten om het gebied te mogen ontginnen.

Altes Land[bewerken | brontekst bewerken]

Nadat hij had bijgedragen aan de veenontginningen in Holland vertrok Hendrik in 1113 met een groep van vijf Hollanders naar het gebied dat later bekend werd als Altes Land, een gebied tussen Hamburg en Bremen. Op uitnodiging van Frederik I, bisschop van het Aartsbisdom Bremen, gingen ze er de woeste gronden in de veenmoerassen aan de monding van de Elbe ontginnen. Voor deze ontginning sloot de Hollandse priester voor de ontginners een cope met de aartsbisschop.

Het was de eerste landontginning elders die op Hollandse wijze plaatsvond. De landschappelijke indeling van Altes Land vertoont opvallende gelijkenis met de veenweidegebieden in de Hollands-Utrechtse laagvlakte.

Standbeeld[bewerken | brontekst bewerken]

Een standbeeld van priester Hendrik werd op initiatief van de historicus professor Henk van der Linden ontworpen door de Duitse beeldhouwer Carsten Eggers. Het origineel van het beeld werd in 1993 geplaatst voor de Evangelisch-Lutherse St. Martini-et-Nicolai-Kirche in het Duitse dorp Steinkirchen (Kreis Stade). Een kopie ervan staat sinds 2001 op het plein voor de Woudse Dom in Rijnsaterwoude. Van der Linden was gedurende werkzaamheden aan zijn proefschrift over de cope op de priester gestuit.

Voor het beeld in Rijstaterswoude meldt een bronzen plaat in het plaveisel:

"PRIESTER HENDRIK uit Jacobswoude.
Sloot in 1113, vergezeld van vijf streek-
genoten, met aartsbisschop Frederik I van
Bremen en Hamburg een ontginnings-
overeenkomst (cope), die leidde tot de
stichting van tientallen "Holländerdörfer"
in Noordwest-Duitsland. Hij was daarmee
de eerste die de Hollandse waterbouwkun-
de en inwonervrijheid metterdaad naar
den vreemde uitdroeg. Het Holländerdorf
Steinkirchen bij Hamburg eerde hem in
1993 met een gedenkteken. Dit evenbeeld
verrees in 2001. Beeldhouwer: Carsten
Eggers uit Nottensdorf bij Steinkirchen".