Protectoraat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een protectoraat is algemeen beschouwd een staat waarover een sterkere staat, de suzerein, beschikking heeft. Formeel zijn het aparte staten, maar de suzerein maakt in het protectoraat de dienst uit.

Protectoraten waren in de middeleeuwen een normale zaak, toen ook het feodalisme veel als bestuursvorm tegenkwam. Ze maakten deel uit van het leenstelsel, waarbij graafschappen en hertogdommen onder bescherming van koningen stonden. Met het groeiende staatsbewustzijn van landen als Frankrijk is deze feodale opvatting en versnippering verder uitgehold tot een sterkere macht van het centraal gezag, ten koste van de bevoegdheden van de protectoraten.

In principe kan een staat zelf om bescherming vragen aan een sterkere staat indien ze bedreigd wordt door een externe macht, al zijn daar in de praktijk niet veel voorbeelden van. Een mogelijk voorbeeld zou Slowakije kunnen zijn, dat Duitsland in 1939 als zijn beschermheer aannam, tegen invasies van Hongarije en Polen, al kan de vrijwilligheid worden betwijfeld. Tsjechië wordt in die periode wel eens als een protectoraat van Duitsland gezien, maar dat is verkeerd. Tsjechië heette toen Protectoraat Bohemen en Moravië, maar in feite was dit een zuivere annexatie, die de titel van protectoraat kreeg. Een ander voorbeeld is Egypte, dat van 1882, na het oproer van Ahmed Urabi, tot 1922 onder protectoraat van het Verenigd Koninkrijk stond.

Ook in het koloniale tijdperk werden vele protectoraten ingesteld. Hoewel de naam een minder sterke afhankelijkheid doet vermoeden, was de status van een protectoraat meestal vergelijkbaar met die van een kolonie. Het verschil is dat in een protectoraat onder controle van de suzerein de bestaande staat en zijn instituties en staatshoofd werden behouden, terwijl in een kolonie op het hoogste niveau vertegenwoordigers van de koloniale macht officieel de macht kregen. Alleen op meer lokaal niveau bleven de bestaande instituties behouden.

Tegenwoordig kan Monaco nog als protectoraat worden gezien met Frankrijk als de suzerein.