Putten (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Putten
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Putten (Gelderland)
Putten
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Putten Putten
Coördinaten 52° 15′ NB, 5° 37′ OL
Algemeen
Inwoners
(2021-01-01)
24.365[1]
Overig
Postcode 3880 - 3882
Netnummer 0341
Woonplaatscode 3580
Belangrijke verkeersaders N303 N798 spoorlijn Amersfoort-Zwolle
Detailkaart
Kaart van Putten
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Razziamonument
Gedenksteen bij de kerk

Putten (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een plaats op de grens van de Veluwe en de Gelderse Vallei, in de Nederlandse provincie Gelderland en hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Putten. De plaats met omliggende kleinere buurtschappen, die voor de postadressen alle onder de woonplaats Putten vallen, telt 24.365 inwoners.[1]

Het centrum van Putten heeft een gevarieerd winkel- en horecagebied, met op woensdagochtend een weekmarkt.

Landschap[bewerken | brontekst bewerken]

Ten oosten en noordoosten van de plaats Putten ligt de Veluwe, het grootste natuurgebied van Nederland. Putten wordt in het zuiden en westen omringd door akkerland, dat onderdeel vormt van de noordoostelijke hoek van de Gelderse Vallei.

Puttens dialect[bewerken | brontekst bewerken]

Het Puttense dialect valt onder het West-Veluws. Er is een boek over het Puttense dialect uitgegeven met de titel "Putters Praoten moe je niet laoten. Er staat onder meer een lijst met dialectwoorden en de vertalingen ervan in. Het Puttens (ook wel 'Putters' genaamd) is net als in andere 'dialectdorpen' veelal verdrongen door het Nederlands, maar wordt door met name de ouderen onder de Puttense bevolking nog wel gesproken.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

In de akte uit 855 van de Friese edelman Folckerus wordt voor het eerst de naam Putten vermeld. In deze akte worden goederen en landerijen overgedragen aan het klooster van Werden (bij Essen in Duitsland) en Putten wordt in vico qui dicetur Puthem (als buurtschap of dorp) genoemd. Putten is, nadat de kerk is gesticht, een verzameling buurtschappen die tezamen een kerkdorp vormen, een situatie die tot aan de tiende eeuw voortduurt. Dit kerkdorp omvat een groot gebied, dat zich uitstrekt tot Nijkerk en Voorthuizen. Pas in 1416 worden Nijkerk en Voorthuizen verzelfstandigd.

Putten is dan voornamelijk agrarisch gebied, waarbij de meeste boerderijen behoren tot het bezit van de abij van Werden en het Stift Elten. In 1559 draagt het klooster Werden zijn bezittingen over aan het klooster Abdinckhof in Paderborn, waarmee laatstgenoemd klooster verreweg de grootste grondeigenaar wordt. Tot 1803 worden deze bezittingen door "de Kelnarij" (een rentmeester of kellenaar) bestuurd. Aan deze periode herinneren in Putten nog onder meer de Kelnarijstraat, de Abdinckhofstraat en de Paderbornstraat. De Kelnarij is in 1940 afgebroken en in 1982, ten behoeve van de aanleg van een begraafplaats, ook de Schootmanshof, de centrale hof van de abdij Werden tot 1559.

Aan het einde van de zestiende eeuw wordt Putten bereikt door de Reformatie. Tot 1608 is er een rooms-katholiek pastoor die vanuit de Sint-Pancratiuskerk werkt. Slechts een kleine katholieke kern blijft over, het grootste deel van de bevolking wordt protestants.

Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog wordt eind september 1944 door de ondergrondse in Putten vanuit een hinderlaag een aanslag op een auto met daarin een aantal officieren van de Wehrmacht gepleegd. Als represaille wordt een razzia uitgevoerd door de Wehrmacht en de SS. De bewoners werden weggevoerd, waarbij vrouwen en mannen van elkaar werden gescheiden. Een deel van het centrum van het dorp werd platgebrand.

Zie Razzia van Putten voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Na de oorlog is Putten nog steeds grotendeels agrarisch gebied, maar in de tweede helft van de twintigste eeuw wordt het toerisme en recreatie een belangrijke inkomstenbron. Daarnaast is in Putten beperkte industrie.

Bedrijfsleven[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeente Putten heeft drie grote bedrijventerreinen: Keizerswoert, Hoge Eng en Ambachtstraat. Bij het station ligt het oudste industrieterrein, de Keizerswoert, waar een aantal grote bedrijven is gevestigd. Aan de zuidkant van Putten, tussen de Van Geenstraat en de Hoge Engweg, bevindt zich het nieuwere bedrijventerrein de Hoge Eng. Het bedrijventerrein Ambachtstraat ligt tussen verschillende woonwijken. De bedoeling is dat dit gehele terrein in de loop der jaren de bestemming wonen krijgt.

Markten[bewerken | brontekst bewerken]

  • Elke woensdagochtend is er een algemene warenmarkt op het Marktplein (het plein tussen de Oude Kerk en het gemeentehuis).
  • Elke tweede woensdag van oktober vindt traditiegetrouw de zogenaamde Ossenmarkt plaats. Dit is van oudsher een veemarkt, waar boeren hun rundvee kochten en verkochten er met de handjeklap-methode. Tegenwoordig is er nog slechts een enkel stuk vee te vinden op de Ossenmarkt en is de markt veranderd in een braderie die jaarlijks veel bezoekers trekt.

Musea[bewerken | brontekst bewerken]

  • Historisch Museum De Tien Malen.
  • Museumboerderij Mariahoeve.

Cultuur[bewerken | brontekst bewerken]

Puttense traditie[bewerken | brontekst bewerken]

  • Elke avond van maandag t/m zaterdag luidt om 21:00 uur traditiegetrouw de papklok. Dit was in vroeger tijden het teken voor de landarbeiders dat hun werkdag erop zat. Dan konden ze naar huis om een bord warme pap te eten en vervolgens naar bed te gaan.

Monumenten[bewerken | brontekst bewerken]

In Putten bevindt zich een aantal monumenten, zie:

Bekende Puttenaren[bewerken | brontekst bewerken]

Radioactieve besmetting[bewerken | brontekst bewerken]

Polygoonjournaal van 19 januari 1958 over de radioactieve besmetting (01:13)

In januari 1958 kwam Putten in het nieuws doordat zich er een geval van radioactieve besmetting voordeed.[2] Bij de behandeling in het ziekenhuis was bij een kind van een Puttense familie een naaldkop met radium in de neus achtergebleven. Thuis braakte het kind die uit, het braaksel werd in de kachel gegooid en de as kwam later in de tuin terecht. Het hele gezin, het huis en de tuin raakten besmet. Deskundigen van de marine kwamen er aan te pas om de buurt te ontsmetten.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]