Raad van Vlaanderen (activisme)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Affiche uit 1917 waarop de Raad van Vlaanderen de onafhankelijkheid van Vlaanderen uitroept

De Raad van Vlaanderen was een soort officieus Vlaams parlement dat tijdens de Eerste Wereldoorlog (op 4 februari 1917) door activisten opgericht werd, op een in Brussel gehouden Vlaamsch Nationale Landdag en na moeizame onderhandelingen tussen verschillende activistische organisaties. De oprichting gebeurde vanuit kringen rond Jong-Vlaanderen, terwijl de Duitse bezetter het initiatief meteen inschakelde in zijn Flamenpolitik, zonder nochtans veel autonomie aan het initiatief te gunnen.

De Eerste Raad van Vlaanderen[bewerken]

De Raad van Vlaanderen werd gesticht op 4 februari 1917 en ontbonden begin januari 1918. Onder het voorzitterschap van Pieter Tack bestond hij aanvankelijk uit vijftig leden die, tegen het einde van 1917, gestegen was tot 81 leden.

De Raad onderhandelde met de Duitse bezetter (gouverneur-generaal Moritz von Bissing) over een toekomstig statuut voor Vlaanderen, voor de verwezenlijking van de op 31 december 1915 gedane toezegging van vernederlandsing van de Gentse universiteit, en voor de invulling van de op 21 maart 1917 afgekondigde federalisering ("Bestuurlijke Scheiding") van België.

De Raad riep op 22 december 1917, onverwacht en op voorstel van August Borms, de Vlaamse onafhankelijkheid uit. Veel betekenis had deze demarche niet want ze werd door de bezetter niet erkend. Ze doorkruiste namelijk geheime diplomatieke vredesonderhandelingen met koning Albert I van België, die volgden op de vredesoproep van paus Benedictus XV en Matthias Erzberger en de publicatie van de Veertien punten door de Amerikaanse president Woodrow Wilson. Dit waren onderhandelingen waarvoor rijkskanseliers Theobald von Bethmann Hollweg, Georg Michaelis, Georg von Hertling en Max van Baden zich sterk maakten. De Raad wilde een eigen onderhandelingspositie, maar dit mislukte: de Oberste Heeresleitung zag meer in een annexatie van Vlaanderen door Duitsland, waar Nederland als Duits protectoraat zich over zou mogen ontfermen.

De Raad van Vlaanderen was met deze onafhankelijkheidsverklaring te ver gegaan en op bevel van de bezetter werd hij ontbonden. De samenstelling van een nieuwe Raad werd toevertrouwd aan de Commissie van Gevolmachtigden.

De Tweede Raad van Vlaanderen[bewerken]

Na een zogenaamde volksraadpleging werd in maart 1918 een Tweede Raad van Vlaanderen opgericht, maar ook deze werd noch door de Duitsers, noch door de bevolking ernstig genomen en hield in september op te bestaan.

De bijeenkomsten van de Raad waren regelmatig bewogen, door de grote meningsverschillen tussen separatisten en federalisten. Op 16 augustus 1918 dwong de Raad de leden van de 'Commissie van gevolmachtigden' om ontslag te nemen. Dit betekende meteen het feitelijk einde van de Raad van Vlaanderen zelf. Het Bureau bleef nog wel in functie en enkele leden van de Raad kwamen in september onofficieel nog een paar maal bijeen, maar dit alles had geen enkele betekenis.

Commissie van Gevolmachtigden[bewerken]

Op 22 december 1917, nadat de Raad van Vlaanderen de onafhankelijkheid van Vlaanderen had uitgeroepen, werd beslist een uitvoerend orgaan aan te stellen onder de naam Commissie van Gevolmachtigden. Deze commissie bestond uit elf leden, met Pieter Tack als voorzitter. Aangezien men er een soort regering wilde van maken, kregen de leden een 'departement' toegewezen: Achiel Brijs (secretariaat), August Borms (Nationaal Verweer), Fernand Brulez (Post, Telegraaf, Telefoon), Josué De Decker (Wetenschappen en Kunsten), Florimond Heuvelmans (Rechtswezen), Karel Heynderickx (Binnenlandse Zaken), Alfons Jonckx (Buitenlandse Zaken), Leo Meert (Geldwezen), Emiel ver Hees (Nijverheid en Arbeid), Telesphorus Vernieuwe (Openbare Werken en Landbouw). Dit werd door de Duitse generaal-gouverneur bekrachtigd bij decreet van 18 januari 1918. Hun taak bestond erin de Raad te leiden en te vertegenwoordigen, onder de supervisie van de bezetter. In hoofdzaak was de commissie actief betreffende de ingevoerde bestuurlijke scheiding en betreffende de vernederlandsing van het onderwijs. De leden van de commissie waren met de problemen al vertrouwd, vanuit hun functies binnen de bestaande administratie.

De commissie kwam echter nauwelijks van de grond. De uitroeping van de onafhankelijkheid werd door de bezetter niet erkend. Hij wilde niet verder gaan dan een vorm van federalisme. Anderzijds werkte de Raad van Vlaanderen niet naar behoren. In een destructieve vlaag bracht de Tweede Raad op 16 augustus 1918 de commissie ten val. In september maakte de bezetter een einde aan de Raad van Vlaanderen zelf.

Commissie van Zaakgelastigden[bewerken]

In vervanging van de Commissie van gevolmachtigden, vormde de generaal-gouverneur op 26 september 1918 een Commissie van zaakgelastigden. Deze Commissie hing niet meer af van de verdwenen Raad en was in feite een verlengstuk van de bezettende overheid. De Commissie telde twaalf leden en vormde eveneens een soort pseudo-regering, waarbij elk lid een 'departement' toegewezen kreeg. Het ging om Josué De Decker (Voorzitter en Wetenschappen en Kunsten), Ernest Van den Berghe (Openbare Werken), August Borms (Nationaal Verweer), Fernand Brulez (Post, Telegraaf, Telefoon), Leo Meert (Geldwezen), Hendrik Mommaerts (Landbouw), Hector Plancquaert (Binnenlandse Zaken), Emiel ver Hees (Nijverheid en Arbeid) en vier leden zonder portefeuille: Alfons Depla, Achiel Brijs, Edward Joris en Adriaan Martens.

Tegen de tijd dat deze moeilijk tot stand gekomen Commissie in actie had moeten komen, was het al te laat. Dagelijkse bijeenkomsten konden hier niet aan verhelpen. Het einde kwam er op 9 november 1918. Tegen die tijd waren de leden al gevlucht naar Duitsland en Nederland of bereidden ze zich voor om dat te doen.

Leden[bewerken]

Stichtende leden[bewerken]

Bij de stichting op 4 februari 1917 telde de Raad 46 leden, waar in de volgende dagen vier leden werden toegevoegd:

Aanvullende leden[bewerken]

In de loop van 1917 steeg het aantal leden tot 81. Werden gecoöpteerd:

Op 22 december 1917 werd de Raad van Vlaanderen ontbonden.

Leden Tweede Raad[bewerken]

In de tweede Raad, opgericht in 1918, bleven de meeste leden van de eerste Raad lid, met uitzondering van 12 onder hen. Er kwamen 24 nieuwe leden bij:

Literatuur[bewerken]

  • Les archives du Conseil de Flandre, 1928.
  • A. J. FAIGNAERT, Verraad of zelfverdediging?, 1939.
  • H. J. ELIAS, 25 jaar Vlaamse Beweging, 1914-1939, 1969.
  • A.W. WILLEMSEN, Het Vlaams-nationalisme. De geschiedenis van de jaren 1914-1940, 1969.
  • Lode WILS, Flamenpolitiek en Aktivisme, Leuven, 1974.
  • Daniel VANACKER, Het aktivistisch avontuur, Gent, Academia Press, 1991.
  • Hendrik D. MOMMAERTS & Pieter VAN HEES, Raad van Vlaanderen (1917-1918), in: Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, Tielt, 1998.
  • Hendrik D. MOMMAERTS & Pieter VAN HEES, Commissie van Gevolmachtigden, in: Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, Tielt, 1998.
  • Hendrik D. MOMMAERTS & Pieter VAN HEES, Commissie van Zaakgelastigden, in: Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, Tielt, 1998.
  • Luc VANDEWEYER, BE-A0510/ I 530: Conglomeraatsarchief van de Raad van Vlaanderen, het Propagandabureau, Nationaal Verweer, de Nationalen Bond voor de Belgische Eenheid, Jacques Pirenne en Henri Pirenne, 1908-1939, Brussel, Rijksarchief, 2014. Zie: Het Archief van de Raad van Vlaanderen en verwante organismen

Zie ook[bewerken]

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Onafhankelijkheidsverklaring Vlaanderen op Wikisource