Reichsverweser

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Reichsverweser is een titel uit de Duitse geschiedenis. Een Reichsverweser vervangt een vorst tijdens diens afwezigheid, of na diens dood. Een ander woord is Regent. De Duitse uitdrukking komt uit het Oudhoogduits: firwesan, iemand vertegenwoordigen. In het Duits wordt de term soms gebruikt voor regenten uit andere landen, vooral bepaalde gevallen in de Zweedse geschiedenis en voor het Hongaarse staatshoofd van 1920-1944.

Met betrekking tot de Duitse geschiedenis denkt men in eerste instantie aan de Reichsverweser aartshertog Johan van Oostenrijk. Deze oom van de toenmalige Oostenrijkse keizer werd op 28 juni 1848 gekozen tot voorlopig staatshoofd van het revolutionaire Duitse Rijk. De Bondsdag, het orgaan van de Duitse Bond, beëindigde zijn activiteiten ten gunste van Johan (12 juli).

Johan benoemde een rijksoverheid en tekende de rijkswetten. Johan diende in die functie ook na het einde van de Nationale Vergadering van Frankfurt in mei 1849. Op 20 december 1849 droeg hij zijn bevoegdheden over aan een federale commissie, wiens leden door Oostenrijk en Pruisen waren benoemd. Ook achteraf werd de rijksoverheid nooit illegaal of illegitiem verklaard, vanwege het officieel besluit van de Bondsdag.

De term Reichsverweser kwam ook voor tijdens de Novemberrevolutie van 1918. Rijkskanselier Max von Baden (de regeringsleider) verkondigde de afdanking van de keizer. Max droeg zijn ambt over aan de sociaal-democraat Friedrich Ebert (tegen de bepaling van de grondwet, want alleen de keizer kon een rijkskanselier benoemen). Max werd gevraagd of hij voor een overgangstijd Reichsverweser wilde worden. In die overgangstijd kon men een besluit nemen of Duitsland een monarchie of een republiek moest zijn. Max weigerde echter omdat volgens hem de revolutie dit niet meer toeliet. Daardoor was er geen staatshoofd zodat de revolutionairen dit gat moesten opvullen.