Kretenzische Staat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Republiek Kreta)
Ga naar: navigatie, zoeken
Κρητική Πολιτεία
 Ottomaanse Rijk 1898 – 1913 Koninkrijk Griekenland 
Flag of Cretan State.svg Coat of arms of the Cretan State.svg
(Details) (Details)
Kaart
Map Greece expansion 1832-1947-nl.svg
Algemene gegevens
Hoofdstad Chania
Talen Grieks
Religie(s) Grieks-orthodoxe Kerk

De Kretenzische Staat[1] (Grieks: Κρητική Πολιτεία, Kritiki Politeia; Ottomaans Turks: كريد دولتى‎, Girit Devleti) was een autonome staat binnen het Ottomaanse Rijk die van 1898 tot 1913 bestond op het eiland Kreta.

Geschiedenis[bewerken]

Tijdens de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog (1821–29) was een opstand tegen het Ottomaanse Rijk op Kreta mislukt; het kon zich daardoor niet aansluiten bij de Eerste Helleense Republiek. Het eiland werd in 1830 aan de Egyptische onderkoning Mohammed Ali gegeven, maar keerde in 1840 terug onder rechtstreeks bestuur van de Ottomaanse sultan.[2] Het Arkadi-klooster, dat lange tijd als bolwerk van Kretenzische rebellen fungeerde, werd in 1866 door Ottomaanse troepen belegerd en veroverd, terwijl een deel van de rebellen zich uit wanhoop opblies; de opstand werd in 1869 helemaal neergeslagen. In 1879 dwongen de toenmalige grootmachten Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland en Italië het Ottomaanse Rijk tot het verdrag van Chalepa, waarbij de Kretenzers meer vrijheid kregen en de Griekse taal werd erkend.

In 1895 brak op Kreta een nieuwe anti-Ottomaanse opstand uit. Die leidde tot een korte Grieks-Turkse Oorlog (1896–97), die de Grieken militair verloren, maar dankzij tussenkomst van de grootmachten werd het alsnog een diplomatieke overwinning.[2] De Ottomaanse oorlogsverklaring aan Griekenland bracht het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië en Rusland namelijk tot interventie.

In maart 1897 beslisten de grootmachten om de orde te herstellen en het eiland te laten besturen door een voorlopig comité van vier admiraals die aanbleven tot de aankomst van prins George van Griekenland. Op 9 december 1898 werd Kreta officieel autonoom binnen het Ottomaanse Rijk. Er kwam een autonome Kretenzische Staat in 1898 met de Griekse prins George als gouverneur.[3]

De advocaat en politicus Eleftherios Venizelos begon een beweging om Kreta met Griekenland te verenigen en kwam daarmee in conflict met gouverneur George. In 1905 vormde Venizelos' rebellengroep een Revolutionaire Vergadering, riep de vereniging van Kreta met Griekenland uit en eiste het vertrek van de gouverneur, die echter werd gesteund door de vier admiraals en een groot deel van de bevolking. Er brak net geen burgeroorlog uit. Bij verkiezingen in 1906 verloren de pro-Venizelos-partijen nipt van de prinsgezinde partijen. Als compromis nam de prins ontslag als gouverneur, terwijl een deel van Venizelos' eisen werden ingewilligd door het Parlement van Kreta.[2] Prins George werd vervangen als αρμοστής / armostếs (gouverneur) door Alexandros Zaimis. Toen Zaimis in 1908 op vakantie was werd de aansluiting bij Griekenland uitgeroepen door de vier admiraals.[4] Dit werd echter pas officieel erkend in 1913 na de Balkanoorlogen.

Bij de Vrede van Londen stond sultan Mehmet V alle rechten op het eiland af. In december 1913 werd de Griekse vlag gehesen in de hoofdstad Chania, waarbij Eleftherios Venizelos en koning Constantijn aanwezig waren, en Kreta officieel verenigd werd met het Griekse vasteland. De moslimminderheid van Kreta bleef aanvankelijk op het eiland wonen maar verhuisde later naar Turkije in de volksuitwisseling die volgde na de Vrede van Lausanne in 1923.

Aan het einde van Ottomaanse Kreta was de liberale politicus Eleftherios Venizelos één van de belangrijkste staatsmannen van het moderne Griekenland.

Noten[bewerken]

  1. Het is in deze context niet geheel juist om het woord politeia te vertalen als "republiek" (zoals men nog wel eens doet bij Plato's dialoog). Zowel het Ottomaanse Rijk als het Koninkrijk Griekenland, uit wiens vorstenhuis de gouverneur prins George kwam, waren monarchieën. In het Nieuwgrieks wordt de term "republiek" vertaald als δημοκρατία ‎(dimokratía, "democratie"). Ook het Ottomaanse woord devlet betekent "staat".
  2. a b c Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "Kreta. §1. Geschiedenis". Microsoft Corporation/Het Spectrum.
  3. J. Marcopoulos, The Selection of Prince George of Greece as High Commissioner in Crete, in Balkan Studies 10 (1969), pp. 335-350. Vgl. CRETE'S NEW GOVERNOR. Selection of Prince George of Greece Approved by the Powers, in The New York Times (10 november 1898), p. 7.
  4. T.P. Ion, The Cretan Question, in The American Journal of International Law 4 (1910), pp. 276-284.