Roemeens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Roemeens (limba română)
Gesproken in Roemenië, Moldavië, Vojvodina, Canada, Verenigde Staten, Rusland, Oekraïne, Israël, Servië, Hongarije, Transnistrië en de Balkan
Sprekers 24 miljoen moedertaalsprekers, 4 miljoen tweede taal
Rang 36 (moedertaal)
Taalfamilie

Indo-Europees

Dialecten
Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in

Vlag van Roemenië Roemenië
Vlag van Moldavië Moldavië
Flag of Vojvodina.svg Vojvodina (Servië)
Vlag van Europa Europese Unie
Flag of Transnistria (state).svg Transnistrië

Taalorganisatie Academia Română
Taalcodes
ISO 639-1 ro
ISO 639-2 rum/ron
ISO 639-3 ron
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Roemeens (in de taal zelf: limba română, of româna) is een Romaanse taal die gesproken wordt in Roemenië, Moldavië en Vojvodina. Het Roemeens is de belangrijkste vertegenwoordiger van het Balkanromaans, dat verder de talen van verschillende groepen Vlachen op de Balkan omvat. Deze worden echter ook als dialecten van het Roemeens beschouwd. Ongeveer 25 miljoen mensen hebben het Roemeens als moedertaal. Het Roemeens wordt gebruikt in een aantal organisaties, waaronder de Latijnse Unie.

Verspreiding[bewerken]

Door historische ontwikkelingen wonen niet alle Roemeens sprekende gemeenschappen binnen het huidige Roemenië. Onder andere door het wegvallen van de Turkse invloed in de 19e en 20e eeuw gingen de grootmachten Groot-Brittannië, Rusland, Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk-Hongarije zich intensief met de regio bemoeien. Dit leidde tussen de wereldoorlogen tot Groot-Roemenië dat later weer landsdelen verloor aan omliggende landen. Daarnaast is er door vluchtelingen van het communistische regime tot 1989 een Roemeense diaspora ontstaan en is er na de oorlog sprake van grootschalige arbeidsmigratie naar name Italië en Spanje maar ook buiten Europa naar de Verenigde Staten en Canada.[1]

In Roemenië zelf spreken ruim 17 miljoen mensen (90,6%) de Roemeense taal. Moldavië, een van oudsher door Roemenen bevolkt gebied dat dat tot 1991 onderdeel van de Sovjet-Unie was, heeft 2,5 miljoen Roemeens sprekenden. Zelf geven 2 miljoen hiervan aan dat zij Moldavisch spreken, hoewel dit taalkundig op hetzelfde neerkomt. Door russificatie is het aantal Roemeenstaligen er dalend. In het deel van de Oekraïne dat vroeger bij Moldavië hoorde vindt men 0,4 mln Roemeenstaligen (cijfers 2012).[1]

Grotere Roemeenstalige gemeenschappen vind men verder in Servië (0,3 mln), Bulgarije (0,1 mln) en Macedonië (0,01 mln). Roemeense dialecten of Balkanromaanse talen vindt men in Bulgarije (0,2 mln Aroemeens), Griekenland (0,3 mln Aroemeens en Megleno-Roemeens) en in Kroatië (0,01 mln Istro-Roemeens). Hongarije heeft 0,01 mln Roemeens sprekenden in de grensregio en zo'n 0,1 mln in het zuiden van het land. In veel van deze landen wordt het Roemeens vaak niet als officiële taal erkend en of zijn de statistieken vervormd (cijfers 2012).[1]

Cijfers over arbeidsmigranten die ver van huis de Roemeense taal spreken gaan richting 3 mln maar zijn niet volledig. Volgens de volkstelling van 2011 is sprake van 727.000 Roemenen die langer dan twee jaar in het buitenland werken. De onderzoekers geven zelf al aan dat het aantal niet geregistreerden vele malen groter is.[2] De minister van buitenlandse zaken Adrian Cioroianu zei in 2007 dat 10% van de Roemeense bevolking zich in het buitenland bevond. In 2008 zonden 2,8 mln Roemenen regelmatig geld naar hun land.[3]

Het Balkanromaans ten noorden van de Donau heet ook wel Daco-Romaans. Het omvat verschillende dialecten, waarbij het Moldavisch (dat aan weerszijden van de Proet wordt gesproken) door de Moldavische autoriteiten wordt opgevat als afzonderlijke taal. Vanuit taalkundig oogpunt is het echter niet meer dan een taalvariant.

Alfabet[bewerken]

Tegenwoordig wordt het Roemeens in het Latijnse alfabet geschreven, maar tot 1859 werd er het cyrillische alfabet voor gebruikt. In de Moldavische SSR werd eveneens het cyrillische alfabet gebruikt. Het Roemeens maakt gebruik van drie verschillende diakritische tekens op enkele letters (ă, â, î, ș en ț) die deels (ș en ț) in geen enkele andere schrijftaal bekend zijn (de ă wordt verder alleen in het Vietnamees gebruikt).

Karakter[bewerken]

Het Roemeens bevat 10 tot 15% woorden van Slavische oorsprong, maar het Romaanse karakter overheerst. In het oude Roemeens was het Slavische element naar verhouding wat sterker, maar sinds de 19e eeuw heeft men er bewust naar gestreefd neologismen te vormen van woordstammen ontleend aan andere Romaanse talen (vooral het Frans). Kenmerkende eigenschappen waardoor het Roemeens zich van de andere Romaanse talen onderscheidt zijn:

  • het behoud van twee naamvallen:
    1. één die nominatief en accusatief omvat
    2. en één die genitief en datief omvat (aangegeven met de uitgangen -lui (mannelijk enkelvoud), -ei (vrouwelijk enkelvoud) en -lor (meervoud))
  • behoud van het onzijdige geslacht
  • het bepalend lidwoord wordt achter het zelfstandig naamwoord geplakt (om= mens, omul = de mens)
  • de vervanging van de infinitief door een "opdat"-constructie, naar het voorbeeld van "ik wil dat ik zing" in plaats van "ik wil zingen"; deze eigenaardigheid komt ook voor in andere talen van het Balkan-gebied, die niet verwant zijn aan het Roemeens: Albanees, Bulgaars en Nieuw-Grieks.

Neacșu's brief (1521) is het oudst bewaard gebleven document in de Roemeense taal.

Zie ook[bewerken]

Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Roemeense uitgave van Wikipedia.
Wikibooks Wikibooks heeft meer over dit onderwerp: Cursus Roemeens (in opbouw).
Icoontje WikiWoordenboek Zoek Roemeens op in het WikiWoordenboek.