Saros-cyclus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zonsverduistering
Maansverduistering

De Saros-cyclus beschrijft de regelmaat van zowel zons- als maansverduisteringen.[1]

Berekening[bewerken]

223 synodische maanden duren vrijwel exact even lang als 18 jaar. Om de achttien jaar nemen zon, maan en aarde vrijwel dezelfde posities ten opzichte van elkaar in, en dat betekent op zijn beurt weer dat zons- en maansverduisteringen zich om de achttien jaar herhalen. Deze periode van achttien jaar, preciezer 6585,3 dagen (= 18 jaar + 10 of 11 dagen [afhankelijk van of er vier of vijf schrikkeljaren in deze periode zitten] + 8 uur), heet Saros.

Als de verhouding tussen de duur van jaar en maand exact gelijk zou zijn aan de ideale verhouding 223/18, zouden de verduisteringen zich onbeperkt herhalen. Maar omdat de werkelijke jaar/maand-verhouding iets van die ideale verhouding afwijkt, treden er kleine verschuivingen op, waardoor de reeks verduisteringen uiteindelijk afbreekt. Bovendien verandert de baan van de maan voortdurend. De Saros-periode van 18 jaar is in dit laatste opzicht relatief zeer gunstig, omdat de twee overheersende effecten, een periodieke verandering in de excentriciteit van de maanbaan (periode bijna 6 jaar) en een draaiing van het baanvlak van de maan (periode ruim 18 jaar), na verloop van 18 jaar een geheel aantal cycli hebben doorgemaakt en dus weer tot hun waarde van 18 jaar eerder zijn teruggekeerd.

Een reeks bij elkaar horende verduisteringen heet een Saros-cyclus en beslaat een tijdvak van 1226 tot 1550 jaar. In dit tijdvak vindt 69 tot 87 keer een eclips plaats, waarvan 40 tot 60 centraal zijn (dat wil zeggen - totaal of ringvormig, óf ringvormig totaal).

De "+ 8 uur" van de saros zorgt ervoor dat steeds na driemaal de sarosperiode de zons- en maansverduisteringen weer te zien zijn op dezelfde plaats op aarde als 3 x 18 jaar = 54 jaar geleden. Zo was in februari 1961 in Nederland een bijna totale zonsverduistering te zien en op 20 maart 2015 (= 1961 + 54) was ná driemaal de sarosperiode de zonsverduistering uit dezelfde saros-reeks wéér bijna totaal te zien, ook wéér in Nederland (3 x 11 dagen is één maand later).

De saros was al aan de Babyloniërs bekend, met name als een beschrijving van maansverduisteringen, maar hij kan ook zonsverduisteringen voorspellen. In Griekenland ontdekten Meton en Euctemon de Saros in 432 v.Chr.

Volgorde[bewerken]

  • Iedere saros-serie begint met een aantal gedeeltelijke verduisteringen aan één van beide polen en eindigt met een aantal gedeeltelijke verduisteringen aan de tegenover liggende pool. Telkens 18 jaar en 10 of 11 dagen later vindt er een verduistering plaats die richting de andere pool opschuift. Vaak wordt het patroon, dat verduisteringen in het begin van de serie langer duren dan voorgangers in de serie en aan het einde van de serie weer korter, redelijk gevolgd. Er zijn echter weinig series die dit patroon zuiver volgen.
  • Er zijn verschillende typenvolgordes mogelijk, maar het komt weinig voor dat na een typeverandering een type dat geweest is weer terugkomt in de serie, uitgezonderd gedeeltelijke verduisteringen. In de tabel op deze pagina is alleen serie 137 zo'n uitzondering. In de geregistreerde series 0 tot en met 180 is alleen serie 0 ook zo'n uitzondering. Maar dat was in een tijd (-2955 tot -1675) dat de baanbewegingen van zon en maan grote verschillen vertoonden met de baanbewegingen van tegenwoordig tot zeker in 8000 AD.
  • Duizenden jaren geleden kwam het ook wel eens voor dat na verloop van tijd de verduisteringen, ook wel eclipsen genoemd, weer "terug schoven" naar de pool waarvandaan zij begonnen waren; dit kwam doordat de aardbaan toen elliptischer was dan tegenwoordig. Hetzelfde is ook het geval met maansverduisteringen in die periode. Omdat de aardbaan geleidelijk aan steeds "ronder" zal gaan worden in de loop van de komende duizenden jaren, kunnen "heen en weer" gaande saros-reeksen daarom nooit meer voorkomen, maar alléén maar "voortuitgaande" saros-series.
  • Op ieder moment zijn er zo'n 40 series tegelijk actief. De totale verduisteringen van 1891, 1909, 1927, 1945, 1963, 1981, 1999, 2017, 2035 en 2053 bijvoorbeeld horen allemaal tot saros 145.[2] De gedeeltelijke eclips van 19 april 2004 (61.6ZB 44.3OL) hoort bij saros 119, een serie die begon op 15 mei 850 en die bezig is op zijn eind te lopen.[3] Op 1 juli 2011 begon er daarentegen een nieuwe saros-serie, nummer 156.[4]

Tabel[bewerken]

Geschiedenis[bewerken]

Deze reeksen zijn allemaal afgelopen.

Heden[bewerken]

Deze reeksen zijn allemaal actief in het jaar 2016 en zullen dat allemaal blijven tot minstens in het jaar 2054.

Serienr Eerste Laatste Lengte Aantal Typenvolgorde Aantallenvolgorde
117 24 juni 792 3 augustus 2054 1262 j + 40 d 71 P,A,H,T,P 8P + 23A + 5H + 28T + 7P
118 24 mei 803 15 juli 2083 1280 j + 52 d 72 P,T,H,A,P 8P + 40T + 2H + 15A + 7P
119 15 mei 850 24 juni 2112 1262 j + 40 d 71 P,T,H,A,P 8P + 2T + 1H + 51A + 9P
120 27 mei 933 7 juli 2195 1262 j + 41 d 71 P,A,H,T,P 7P + 25A + 4H + 26T + 9P
121 25 april 944 7 juni 2206 1262 j + 43 d 71 P,T,H,A,P 7P + 42T + 2H + 11A + 9P
122 17 april 991 17 mei 2235 1244 j + 30 d 70 P,T,H,A,P 8P + 3T + 2H + 37A + 20P
123 29 april 1074 31 mei 2318 1244 j + 32 d 70 P,A,H,T,P 6P + 27A + 3H + 14T + 20P
124 6 maart 1049 11 mei 2347 1298 j + 66 d 73 P,T,H,P 9P + 43T + 1H + 20P
125 4 februari 1060 9 april 2358 1298 j + 65 d 73 P,T,H,A,P 12P + 4T + 2H + 34A + 21P
126 10 maart 1179 3 mei 2459 1280 j + 54 d 72 P,A,H,T,P 8P + 28A + 3H + 10T + 23P
127 10 oktober 991 21 maart 2452 1460 j + 163 d 82 P,T,P 20P + 42T + 20P
128 29 augustus 984 1 november 2282 1298 j + 64 d 73 P,T,H,A,P 24P + 4T + 4H + 32A + 9P
129 3 oktober 1103 21 februari 2528 1424 j + 141 d 80 P,A,H,T,P 20P + 29A + 3H + 9T + 19P
130 20 augustus 1096 25 oktober 2394 1298 j + 66 d 73 P,T,P 21P + 43T + 9P
131 1 augustus 1125 2 september 2369 1244 j + 32 d 70 P,T,H,A,P 22P + 6T + 5H + 30A + 7P
132 13 augustus 1208 25 september 2470 1262 j + 43 d 71 P,A,H,T,P 20P + 33A + 2H + 7T + 9P
133 13 juli 1219 5 september 2499 1280 j + 54 d 72 P,A,H,T,P 12P + 6A + 1H + 46T + 7P
134 22 juni 1248 6 augustus 2510 1262 j + 45 d 71 P,T,H,A,P 10P + 8T + 16H + 30A + 7P
135 5 juli 1331 17 augustus 2593 1262 j + 43 d 71 P,A,H,T,P 10P + 45A + 2H + 6T + 8P
136 14 juni 1360 30 juli 2622 1262 j + 46 d 71 P,A,H,T,P 8P + 6A + 6H + 44T + 7P
137 25 mei 1389 28 juni 2633 1244 j + 34 d 70 P,T,H,A,H,A,P 8P + 10T + 6H + 4A + 3H + 32A + 7P
138 6 juni 1472 11 juli 2716 1244 j + 35 d 70 P,A,H,T,P 7P + 50A + 1H + 3T + 9P
139 17 mei 1501 3 juli 2763 1262 j + 47 d 71 P,H,T,P 7P + 12H + 43T + 9P
140 16 april 1512 1 juni 2774 1262 j + 46 d 71 P,T,H,A,P 8P + 11T + 4H + 32A + 16P
141 19 mei 1613 13 juni 2857 1244 j + 25 d 70 P,A,P 7P + 41A + 22P
142 17 april 1624 5 juni 2904 1280 j + 49 d 72 P,H,T,P 8P + 1H + 43T + 20P
143 7 maart 1617 23 april 2897 1280 j + 47 d 72 P,T,H,A,P 10P + 12T + 4H + 26A + 20P
144 11 april 1736 5 mei 2980 1244 j + 24 d 70 P,A,P 8P + 39A + 23P
145 4 januari 1639 17 april 3009 1370 j + 104 d 77 P,A,H,T,P 14P + 1A + 1H + 41T + 20P
146 19 september 1541 29 december 2893 1352 j + 101 d 76 P,T,H,A,P 22P + 13T + 4H + 24A + 13P
147 12 oktober 1624 24 februari 3049 1424 j + 135 d 80 P,A,P 21P + 40A + 19P
148 21 september 1653 12 december 2987 1334 j + 82 d 75 P,A,H,T,P 20P + 2A + 1H + 40T + 12P
149 21 augustus 1664 28 september 2926 1262 j + 38 d 71 P,T,H,A,P 21P + 17T + 3H + 23A + 7P
150 24 augustus 1729 29 september 2991 1262 j + 36 d 71 P,A,P 22P + 40A + 9P
151 14 augustus 1776 1 oktober 3056 1280 j + 48 d 72 P,A,H,T,P 18P + 6A + 1H + 39T + 8P
152 26 juli 1805 20 augustus 3049 1244 j + 25 d 70 P,T,H,A,P 9P + 30T + 3H + 22A + 6P
153 28 juli 1870 22 augustus 3114 1244 j + 25 d 70 P,A,P 13P + 49A + 8P
154 19 juli 1917 25 augustus 3179 1262 j + 37 d 71 P,A,H,T,P 7P + 17A + 3H + 36T + 8P
155 17 juni 1928 24 juli 3190 1262 j + 37 d 71 P,T,H,A,P 8P + 33T + 3H + 20A + 7P
156 1 juli 2011 14 juli 3237 1226 j + 13 d 69 P,A,P 8P + 52A + 9P

Toekomst[bewerken]

Deze reeksen zullen allemaal nog starten in het 3e millennium.

Verre toekomst[bewerken]

Deze reeksen zullen allemaal starten in het 4e millennium of nog later.

Legenda
Afkorting Betekenis
T Totale zonsverduistering
A Ringvormige zonsverduistering
H Hybride zonsverduistering
P Gedeeltelijke zonsverduistering