Saswitha

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jan Rijks
Plaats uw zelfgemaakte foto hier
Algemene informatie
Volledige naam Jan Rijks
Pseudoniem(en) Saswitha
Geboren 1901, Sint Annaparochie
Overleden 1 juli 1988
Land Vlag van Nederland Nederland
Beroep Yogi
Werk
Genre Spiritualiteit
Stroming New age
Invloeden Protestantisme
Oosterse filosofie
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Yoga

Saswitha (Sint Annaparochie, september 1901 - 1 juli 1988), geboren als Jan Rijks, was een Nederlands yogaleraar. Saswitha, die langdurig in Indonesië heeft gewoond, en Rama Polderman, die er was geboren en getogen, gelden als de twee personen die yoga in Nederland hebben geïntroduceerd.[1]

Jeugdjaren[bewerken]

Jan Rijks stamde uit een predikantengeslacht: zowel zijn vader als beide grootvaders waren predikant. Tot 1911 woonde het gezin Rijks in verschillende gemeentes in Nederland. Hierna werd zijn vader uitgezonden naar het toenmalig Nederlands-Indië door het Departement van Eredienst. Eerst vertrokken ze naar Sonder in de regio Minahasa, een christelijk gebied op de noordelijke uitloper van het eiland Celebes. Sonder was de hoofdplaats van de Tontemboan-stam. Zijn vader werd tweemaal overgeplaatst, naar de eilanden Seram en Ambon, waarna het gezin weer terugkeerde naar de regio Minahasa, naar Airmadidi in het gebied van de Tonsea-stam.[2]

Jan Rijks had veel belangstelling voor godsdienstige en levensbeschouwelijke onderwerpen. Zijn ouders gaven hem veel vrijheid. Hij las veel en maakte kennis met de lokale riten, feesten, begrafenissen en krijgsdansen, met adatrecht, natuurgeneeswijzen en animisme.

Op twaalfjarige leeftijd ontmoette hij een gevluchte Afghaan. Van hem leerde hij yoga en kreeg hij te horen over de Indische mythologie en de verlichte Boeddha. Jan Rijks hielp en verving zijn vader zo nu en dan bij het dagelijks werk.

Opleiding[bewerken]

Huidig Manado, Celebes

In Nederlands-Indië kreeg Rijks het lagere schoolonderwijs grotendeels thuis van zijn moeder en het laatste jaar volgde hij aan de Europees-Hollandse school in Manado. Daarna ging hij naar de bestuurschool waarop (ook) inlandse kinderen van aanzienlijke afkomst zaten. De voertaal van het gezin thuis was Nederlands, maar hij leerde ook Tontemboaans en Pasar Maleis (een voorganger van het huidige Indonesisch).

Na de Eerste Wereldoorlog keerde het gezin terug naar Nederland en volgde hij het gymnasium. In lijn met de familietraditie wilde hij predikant worden, maar hij werd ongeschikt verklaard voor het geestelijk leiderschap.

Zijn vader had bij de terugkeer moeite met de Nederlandse gewoonten en gedragingen en toen hij een beroep kreeg om predikant te worden van een kerkelijke gemeente in Croix-Wasquehal in Noord-Frankrijk, nam hij dit aan. Zijn zoon ging ook mee en hielp als pastoraal werker bij de wederopbouw. In de naburige stad Rijsel (Lille) studeerde Jan Rijks een paar maanden filosofie. Uit afkeer van christelijke controverses en westers materialisme keerde hij vervolgens naar Nederlands-Indië terug.

Nadere vorming[bewerken]

Mevlevi's, ook wel Dansende Derwisjes

In Nederlands Indië vervulde Jan Rijks verschillende baantjes. Hij werkte onder andere bij een verzekeringsbedrijf en op koffie-, thee- en rubberplantages. Hij ging als genezer werken en richtte een sanatorium op. Avontuurlijkheid en levensbeschouwelijke belangstelling brachten hem ertoe veel te reizen, behalve in Indonesië ook naar Ceylon, Ethiopië, Egypte, Birma en India. Hij verdiepte zich in vele culturele en godsdienstige gebruiken.

Theravada-monniken

In Egypte begon hij aan een Islam-studie aan de Al-Azhar Universiteit. Hij brak ook deze studie voortijdig af omdat de godsdienst en het onderwijs hem niet aanspraken. In Birma bezocht hij een Theravada-boeddhistisch klooster.

De oerkeizer Fuxi

In India bestudeerde hij het hindoeïsme, het boedddhisme. Hij verdiepte zich in de Bhagavad gita, de Upanishads en de I Tjing[3]. Hij sluit zich een tijdje aan bij de Brahmanen. Op grond van deze ervaringen schrijft hij Tapas: op zoek naar het innerlijk van de mens. Hij verdiept zich ook in Chinese feesten en gebruiken en in zen.

Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Japanse tank net na de oorlog

Net voor de Tweede Wereldoorlog, in 1938, gaat hij de naam Saswitha ("levend water")[4] gebruiken. Toen de oorlog uitbrak trad hij in dienst bij de medische staf van het leger en stond hij soldaten van verschillende religieuze achtergrond bij met geestelijke hulp. De ervaringen die hij hier opdeed met betrekking tot de dood en het stervensproces zouden later in 1974 de inspiratiebron vormen voor zijn boek Dood gaan, dood zijn.

Saswitha werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Japanners gevangengenomen en hij zou uiteindelijk drieënhalf jaar worden geïnterneerd in verschillende kampen, waaronder als laatste het interneringskamp van Cimahi op West-Java. Zijn kampervaringen inspireerden hem tot wat wel als zijn belangrijkste boek wordt beschouwd: Swabhawat, de korte weg tot wijsheid.

Swabhawat[bewerken]

Na het einde van de oorlog kon hij als Nederlander niet meer in Indonesië blijven en hij keerde in 1946 terug naar Nederland. Hierbij verloor hij al zijn bezittingen. De Nederlandse cultuur bleek echter niet open te staan voor Oosterse geneeswijzen en het lukte hem niet een Oosters-geneeskundige praktijk op te richten. Teleurgesteld reageerde hij dat Nederlanders liever een pilletje slikken dan moeizaam te willen werken aan verandering van zichzelf, terwijl hij ervan overtuigd was dat veel ziektes verklaard kunnen worden door verkeerde leefgewoontes.[2]

Hij besloot daarom een school voor Oosterse geesteswetenschap, psychische begeleiding en magnetiseren op te zetten en in 1948 voltooide hij de eerste versie van Swabhawat, dat toen de vorm had van een leerboek voor algemene wijsbegeerte. De publicatie van zijn hoofdwerk, Swabhawat, de korte weg tot wijsheid, voltooide hij uiteindelijk in 1971.[2]

Swabhawat zou ontleend zijn aan de Stanza's van Dzyan.[3] Swabhawat zou vertaald kunnen worden als het veranderlijke van het onveranderlijke.[5]

Volgens Cohen, de schrijver van de inleiding, zou het boek het beste opgevat kunnen worden als een denktraining. In het boek gaat Saswitha in op het eenzijdige dualistische denken, dat al onze problemen en conflicten zou veroorzaken. De oplossing zou er uit bestaan, het dualistische denken te overwinnen.[3]

Ter ondersteuning van de religieus-filosofische benadering van yoga en de alternatieve geneeswijzen richtte hij later in 1965 de Stichting Yoga Welfare Fonds op, met als doel beginnende yogaleraren en onvermogende alternatieve genezers te ondersteunen.[2]

Yogascholen[bewerken]

योग

Yoga

In 1953 introduceerde hij een eigen yogasysteem - op enig moment Saswitha-yoga genoemd - dat is gebaseerd op hatha yoga. Zijn aanpassingen hadden als uitgangspunt dat Westerlingen doorgaans stijver zijn dan Oosterlingen, en er ook een jachtiger levensstijl op na houden. Hij legde de nadruk op bewegingsvormen, waarbij balspelen en een yogaplank werden gebruikt. De Saswitha's yogastijl is naast hatha yoga, gebaseerd op een dynamisch yogasysteem dat enkele eeuwen geleden is ontworpen in Tibet en dat aangepast was aan het koude klimaat van dat land.[6]

In 1969 werd de beroepsvereniging Saswitha Yoga Vereniging van Yogaleerkrachten opgericht, waarvan Saswitha adviseur werd. In 1976 werd de Saswitha Stichting voor Yoga en Wijsbegeerte opgericht. Er werd hierbij gekozen voor een meer verzelfstandigde vorm van de opleiding, waarbij hij zelf toetrad als directeur met onderwijs als verantwoordelijkheidsgebied. Saswitha gaf de stichting toestemming zijn naam te gebruiken zolang de Kleine Swabhawat als basis van de opleiding diende.

Scheuring[bewerken]

Deel uit de
Tao Te Ching

Een jaar later, in 1977 werd de opleiding van Scheveningen naar Rotterdam verplaatst. Bij de vereniging en stichting ontstond er gaandeweg steeds minder interesse voor de religieus-filosofische benadering. In 1983 kwam het tot een conflict met de stichting. Saswitha en enkele andere leerkrachten vertrokken. De overgebleven leraar hervormde de stichting van een Swabhawat-georiënteerde naar een marktgeoriënteerde yogalerarenopleiding. Hij voerde een doelgroepenbeleid in waarbij hij zich richtte op onder andere het bedrijfsleven, zwangere vrouwen, gehandicapten en ouderen, en werkte hij met specialisaties voor yogaleraren.[7] De Saswitha Opleiding voor Yoga en Wijsbegeerte bestaat nog steeds. Van de Swabhawat-filosofie zijn nog enkele elementen behouden gebleven.[7]

In 1984 richtte Saswitha samen met zijn vrouw het Swabhawat Yoga Instituut op, dat echter geen duurzaam bestaan was beschoren. Saswitha overleed op 1 juli 1988. Hiermee eindigde de Swabhawat-yogaopleiding, hoewel zijn vrouw nog enige tijd verderging met het geven van lessen.[2]

Bibliografie[bewerken]

  • 1955: 'Hoofdstuk: Boeddhisme' in: Kwee Swan Liat, Jan Kruisheer et al, Tot welk doel zijn wij op aarde: beschouwd uit het standpunt van zeven geloofsrichtingen en levensbeschouwingen, 's-Gravenhage: Boucher
  • 1971: Swabhawat, de korte weg tot wijsheid, Wetenschappelijke Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 90-214-2757-5
  • 1974: Dood gaan, dood zijn, Wetenschappelijke Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 90-214-2789-3
  • 1976: Tapas: op zoek naar het innerlijk van de mens, Wetenschappelijke Uitgeverij, Amsterdam, ISBN 90-214-2925-X

Externe links[bewerken]