Satellietgrondstation NSO

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Nationale Sigint Organisatie (NSO) heeft een satellietgrondstation in Burum en twee radio-afluisterstations in Eemnes en Eibergen (Kamp Holterhoek). Het station in Zoutkamp is sinds 2008 gesloten. Het afzonderlijke analysecentrum in Amsterdam is eveneens gesloten en vervangen door de faciliteiten van de MIVD en AIVD in Den Haag. Per 15 juni 2014 is de NSO opgegaan in de nieuwe Joint Sigint Cyber Unit (JSCU).

Grondstation Burum[bewerken]

Het NSO-grondstation bij Burum (2012)

Op een terrein grenzend aan het Stratos-satellietgrondstation nabij het Friese Burum ('It Grutte Ear') richtte het ministerie van Defensie een satellietgrondstation in. Defensie was sinds 2003 al op zoek naar een locatie waarop de nieuwe schotels kunnen worden gebouwd voor de NSO. De uitbreiding in Zoutkamp ging niet door nadat omwonenden met succes de toestemming tot uitbreiding ongedaan hebben gemaakt via de Raad van State. De gemeente Kollumerland heeft begin 2005 bouwvergunning verleend voor de bouw van 13 nieuwe schotelantennes in Burum. Eind 2005 werd begonnen met de sloop van twee bestaande schotels op het Stratos station en de bouw van twee grote (doorsnee 18m) en dertien kleinere schotels (negen met een doorsnee van 11m en vier van 4m). Zeven schotels onderscheppen gegevens van Intelsat en acht de gegevens van Inmarsat. Daarboven zijn er volgens de bouwtekeningen nog twee mobiele opstelplaatsen en een reservepositie voor het hoofdgebouw van de NSO. Het NSO-terrein heeft een met een hekwerk afgescheiden gedeelte van het terrein met een eigen toegang over de weg. Het terrein is bereikbaar via het (openbare) wegennet.

Het Stratos-station is al verbonden met het Netherlands Armed Forces Integrated Network (NAFIN); het Nederlandse leger is een cliënt van Stratos. Deze symbiose tussen Stratos en de NSO heeft ertoe geleid dat zowel de NSO als Stratos de gegevens van Intelsat en Inmarsat onderscheppen. Volgens minister van Defensie Kamp was er in 2005 geen relatie tussen NSO en Stratos (tot 2006 Xantic geheten).

In 2005 werd voorzien dat (eventuele) uitbreiding in de toekomst van de interceptiecapaciteit van de NSO zou plaatsvinden in Burum. Met de sluiting van het SVIC in Amsterdam is deze uitbreiding actueel geworden. De groei van de interceptiecapaciteit is noodzakelijk om de informatiepositie van de AIVD en MIVD te versterken ten behoeve van onder andere terrorismebestrijding en het tegengaan van de verspreiding van massavernietigingswapens. De behoefte aan interceptiecapaciteit is eveneens toegenomen in het kader van de voorbereiding en de uitvoering van crisisbeheersingsoperaties.

In 2009 wilde Worldmax haar draadloze WiMAXnetwerk op de frequentie tussen 3,50 GHz en 3,58 GHz landelijk uitrollen, maar kreeg in november van de Nederlandse overheid te horen dat dat boven de lijn Amsterdam-Zwolle niet was toegestaan, aangezien dan de frequentie van het satellietstation in Burum gestoord zou kunnen worden. Worldmax diende daarop een schadeclaim van 100 miljoen euro in.[1]

Begin 2017 waren het de telecommunicatieproviders Ericsson, Huawei en KPN die de overheid opriepen om de 3,5 GHz-frequentie voor heel Nederland vrij te geven, zodat deze gebruikt kan gaan worden voor de invoering van 5G, dat elders in Europa ook via de 3,5GHz-frequentie zal worden ingevoerd.[2]

Grondstation Eibergen (Kamp Holterhoek)[bewerken]

Vanaf 2006 is de NSO ook belast met de interceptie van hoogfrequent radioverkeer. Op het defensieterrein bij de Noachweg in Kamp Holterhoek bij Eibergen staan twee zestig meter hoge masten en antennedraden. Dit antennepark is enige jaren geleden nog uitgebreid. In eerste instantie wilde het ministerie van Defensie op een terrein tussen de Noachweg, de Kranenweg en de Meeldijk nog eens zes antennemasten plaatsen. Drie masten zouden 95 meter, de drie andere 75 meter hoog worden. Tussen de zes masten zouden in een cirkelvorm antennedraden worden gespannen. Defensie zou ter compensatie het terrein ‘groen aankleden’ en een kikkerpoel aanleggen. Omwonenden noemden het een ‘ijzeren gedrocht’ van 300 meter breed en 95 meter hoog.[3]

Volgens Defensie waren nieuwe antennes bij Kamp Holterhoek hard nodig om ‘de vijand’ af te luisteren en een herhaling van ‘Srebrenica’ te voorkomen. Volgens een nieuw plan is er nu een woud van zeer gevoelige voelsprieten van elk ongeveer 12 meter hoog geplaatst. Defensie heeft nu een antenneveld van vier cirkels. Elke cirkel telt twaalf antennes die waarschijnlijk niet hoger zijn dan 12 tot 15 meter. De 52 antennes zijn zogeheten 'stand alone' exemplaren en dat betekent dat ze eruitzien als min of meer onopvallende sprieten. Eind 2003 werd het afluisterveld opgeleverd.

In Eibergen was het 898 Verbindingsbataljon gelegerd, dat in 1988 werd omgevormd tot de 102 EOV-compagnie.

Grondstation Eemnes[bewerken]

Sinds 1968 bevindt zich ten oosten van het dorp Eemnes aan de Volkersweg het Radio Ontvangst Station van de Marine. De faciliteit was in beheer bij de Marine Inlichtingen Dienst (MARID), gevolgd door haar opvolgers Militaire Inlichtingen Dienst (MID) en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Sinds 2006 is het station in beheer bij de NSO. Achter het terrein ligt het antenneveld, bestaande uit een ronde antenne met twaalf masten. Het grondstation heeft een glasvezelverbinding met vliegbasis Soesterberg.

Vanaf de jaren vijftig werd er op diverse locaties in Nederland geluisterd naar Warschaupact-zenders en civiele omroepuitzendingen van de Sovjet-Unie, zoals naar de Nederlandstalige radiouitzendingen van Radio Moskou, speciaal met het oog op eventueel daarin verborgen boodschappen. Ook kon men de posities van Oost-Europese militaire zenders bepalen om te proberen inzicht te krijgen in de troepenbewegingen van het Warschaupact. Dit uitluisteren was een taak van de Bijzondere Radio Dienst (BRD), onderdeel van de PTT maar werkte voor zowel civiele als militaire inlichtingendiensten, en gebeurde vanuit diverse posten in Nederland. In 1976 werd de BRD opgenomen in de Radio Controle Dienst (RCD). Een van deze posten was de 'Post Alfa' welke sinds ca. 1952 gevestigd was in het peilgebouw op het terrein van het Munitiemagazijn Amstelveen. De post in Amstelveen werd in 1968 gesloten waarna de apparatuur werd verhuisd naar het station Echo in Eemnes. De reden voor de verplaatsing was de aanwezigheid van hoogspanningsmasten in Amstelveen die de ontvangst stoorden.

Grondstation Zoutkamp[bewerken]

De NSO had twee actieve schotels in Zoutkamp (Noord-Groningen) voor het onderscheppen van satellietcommunicatie. De schotels staan op een grasveldje tussen een busgarage, een grote garnalenfabriek van de firma Heiploeg en een paar huizen. De opgevangen informatie werd tot voor kort geanalyseerd door het voormalige Strategisch Verbindingsinlichtingen Centrum (SVIC) op de marinebasis Kattenburg in Amsterdam. Deze activiteiten zijn nu ondergebracht bij de MIVD in Den Haag. Het satellietgrondstation in Zoutkamp richtte zich op internationale telefoongesprekken die lopen via de commerciële Intelsat satellieten.

Defensie mocht de afluisterschotels in Zoutkamp niet onbeperkt uitbreiden. De Raad van State had in 2004 in een voorlopige voorziening bezwaren van omwonenden tegen de uitbreiding van de satelliet afluisterschotels in Zoutkamp deels gegrond verklaard. De toestemming die Defensie eerder kreeg om het aantal schotels onbeperkt uit te breiden, was door de Raad van State geblokkeerd. Defensie mocht aan de bestaande twee schotels wel nieuwe toevoegen. In de periode 2003–2005 zouden er drie grote en drie kleine schotels worden bijgebouwd, maar dit plan is nooit uitgevoerd. Een woordvoerder van Defensie liet in 2003 weten dat Zoutkamp uiteindelijk over 20 schotels moest kunnen beschikken. Uit een TNO onderzoek in opdracht van Defensie bleek eerder dat het terrein geschikt is voor de plaatsing van maximaal 14 schotelantennes van 11 meter en 8 schotelantennes van 3 meter. Het in Zoutkamp gelegen grondstation voor satellietinterceptie is met ingang van 1 januari 2008 buiten gebruik gesteld. De sluiting hangt samen met de bouw van een nieuw station in Burum. Dit station is vanaf eind 2006 gefaseerd in gebruik genomen. In de loop van 2007 is een deel van de capaciteit van de locatie Zoutkamp overgedragen naar Burum. Na het afbreken van de afgeschreven antennes wordt het terrein voor verkoop aan de Dienst der Domeinen overgedragen. Per 1-1-2008 zijn de activiteiten van de NSO in Zoutkamp gestaakt. Het terrein is in 2009 verkocht.

Grondstation Marnewaard?[bewerken]

In de pers was enige tijd sprake van het gerucht van de bouw van een satellietgrondstation in de Marnewaard, enkele kilometers buiten Zoutkamp gelegen. De desbetreffende bouwvergunning van de gemeente De Marne betrof echter een satellietsysteem voor militaire verbindingen dat geen relatie heeft met de NSO-installatie. Eind 2006 werd het MilSatCom-systeem in de Willem van Nassaukazerne in gebruik genomen. Met dit systeem is Defensie voortaan minder afhankelijk van derden en het systeem biedt bovendien meer bescherming tegen spionage.

Het systeem bestaat uit vier vaste en een aantal mobiele satellietschotels en stelt Defensie in staat om te allen tijde met Nederlandse troepen in oorlogsgebieden te communiceren. MilSatCom kan eventueel worden uitgebreid met vier extra schotels en heeft ruim veertig miljoen euro gekost.

Externe links[bewerken]

Burum
Zoutkamp
Eibergen
Marnewaard