Schagen (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de gelijknamige gemeente, zie Schagen (gemeente).
Schagen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Schagen Wapen van Schagen
(Details) (Details)
Schagen (plaats)
Schagen (plaats)
Situering
Provincie Noord-Holland
Gemeente Schagen
Coördinaten 52° 47′ NB, 4° 48′ OL
Overig
Postcode 1741-1742
Netnummer 0224
Belangrijke verkeersaders N241 N245 N248 spoorlijn Den Helder - Amsterdam
Amsterdamse code 10511
Foto's
De Grote Kerk in Schagen
De Grote Kerk in Schagen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Schagen (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)), in het West-Fries Skagen, is een stad[1] gelegen in de gelijknamige gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Daarbinnen ligt het in de regio West-Friesland. De gemeente telt 46.143 inwoners (30 april 2017, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 19,32 km². De gemeente ligt in het noordwesten van West-Friesland, het grootste deel ligt nog net binnen de Westfriese Omringdijk, het gebied van de voormalige gemeente Zijpe ligt er buiten. De inwoners van Schagen worden vanouds "Schagenezen" genoemd.

Behalve als "Skagen" wordt ook vaak naar Schagen verwezen met de titel "Magnusveste", naar de legendarische ridder Magnus van Schagen, die aan de kruistochten zou hebben deelgenomen en de Haarlemmers en Keulenaren in 1219 zou hebben geholpen Damiate te veroveren.[2]

Geschiedenis[bewerken]

Sint-Christoforuskerk in Schagen voor de brand van 1895
Sint-Christoforuskerk in Schagen vanuit het oosten, met veemarkt op de voorgrond na de brand van 1895

De plaats Schagen werd rond 989 al genoemd, toen in documenten werd opgetekend dat graaf Dirk II en zijn vrouw zes in Schagen (villa Scagha) gelegen hoeven overdroegen aan de abdij van Egmond. Het is niet duidelijk of er toen al sprake was van een dorp. Wel zijn er aanwijzingen gevonden voor bewoning op de terpen in en rond Schagen in de 10e en 11e eeuw, maar die terpen waren te klein om meer dan één gezin te herbergen. In 1415 verleende Willem VI een stadsrecht aan Schagen. Dit was onderdeel van een grote bestuurlijke hervorming in West-Friesland, waarbij vrijwel het gehele West-Friese platteland in de een of andere vorm stadsrechten kreeg, naar model van het handvest dat Schellinkhout in 1402 had gekregen. De rechten werden in 1426 alweer afgenomen door Filips van Bourgondië, naar aanleiding van de opstelling van Schagen in de Hoekse en Kabeljauwse twisten (veel van de andere West-Friese 'plattelandssteden' ondergingen hetzelfde lot). In 1427 gaf Filips de Goede van Bourgondië Schagen in leen aan zijn oom Willem de Bastaard, een van de zeven bastaarden van Albrecht van Beieren en Maria van Bronckhorst. Willem verleende in 1427 een nieuw stadsrecht aan Schagen. Hij liet een slot bouwen en trok er in 1440 in. In 1456 kreeg Schagen van Filips van Bourgondië alle eerder verloren rechten weer terug. Willem liet vervolgens ook een kerk bouwen, die gereed kwam in 1460 en die gewijd was aan Sint-Christoforus en op 29 augustus 1895 door brand verwoest werd.[3] De vestiging van Willem de Bastaard en vooral deze kerk lijkt er de reden van te zijn dat Schagen tot een regionaal verzorgingscentrum uitgroeide.[4] In 1463 kreeg Schagen het recht op het houden van twee jaarmarkten en een weekmarkt.[5] In 1603 kreeg Schagen van de Staten van Holland het recht op een jaarlijkse paardenmarkt.

In het begin van de Gouden Eeuw kende Schagen in tegenstelling tot 'echte' steden als Alkmaar, Enkhuizen, Medemblik en Hoorn nauwelijks een bloei. Pas later kon de stad profiteren van de toegenomen welvaart, maar het haalde nooit de bloei die de genoemde steden doormaakten. Ook na de Gouden Eeuw bleef een doorgroei uit. Mede door de inpoldering van het omliggende gebied kon Schagen in de 19e eeuw economisch weer tot bloei komen. Met name de veemarkt speelde daarbij een belangrijke rol. Toen in 1865 de spoorweg tussen Alkmaar en Den Helder in gebruik werd genomen ontstond er een groot afzetgebied van en voor de plaatselijke nijverheid. Schagen had toen ongeveer 2060 inwoners.

In de loop van de 20e eeuw zakte de welvaart langzaam in. Vooral na de Tweede Wereldoorlog liep de agrarische sector sterk terug. Maar omdat Schagen niet alleen daarvan afhankelijk was, was de achteruitgang hier een mindere last dan voor veel andere agrarische gemeenten. Rond 1960 ging Schagen weer langzaam floreren; het inwonertal lag nog onder de 5.000 maar was stijgende. Met name in jaren zeventig groeide het aantal van inwoners sterk. Begin jaren negentig werd die groei minder maar bleef vrij sterk in vergelijking met omliggende plaatsen. In 2007 kende de plaats Schagen circa 19.000 inwoners.

Regenten[bewerken]

Slot Schagen
periode naam geboren overleden familie opmerkingen
1427-1465 Willem bastaard van Holland 1387 1473 1e heer van Schagen admiraal van Holland en kastelein van Medemblik
1465-1480 Aelbrecht 1432 1480 zoon 2e heer van Schagen
1480-1535 Josina 1467 1543 dochter 3e heer van Schagen
1535-1542 Jan 1485 1542 neef 4e heer van Schagen
1542-1548 Willem 1518 1548 zoon 5e heer van Schagen
1550-1618 Jan ca. 1544 1618 zoon 6e heer van Schagen, Borchharen en Barsingerhorn
1618-1638 Albrecht 1577 1638 zoon 7e heer van Schagen
1639-1658 Willem ca. 1618 1658 zoon 8e heer van Schagen, verkocht Schagen
1658-1676 George van Cats 1632 1676 gekocht 9e heer van Schagen en heer van Cats en Coulster
1676-1699 Floris ca. 1645 1699 gekocht 10e heer van Schagen, Schagerkogge, Burghorn en Wognum en
graaf van Warfusée neef van de 8e heer van Schagen
1700-1706 Diederik 1679 1706 zoon 11e heer van Schagen
1707-1734 Maria Isabella 1677 1733 zuster 12e heer van Schagen, gravin van Warfusée en Oultremont en
vrouwe van Schagen, Schagerkogge, Burghorn, Wognum en Warmond
getrouwd met Jean François Paul Emile d'Oultremont
1734-1762 Florentius d'Oultremont 1762 zoon 13e heer van Schagen
1763-1782 Louis d'Oultremont 1782 14e heer van Schagen
1784 Théodore d'Oultremont 15e en laatste heer van Schagen

Politiek en bestuur[bewerken]

Sinds 1 januari 2013 is de gemeente Schagen gefuseerd met de gemeenten Harenkarspel en Zijpe tot de nieuwe gemeente Schagen.

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van de oude gemeente Schagen bestond uit 17 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010
VVD 5 4 5 5
PvdA 5 4 5 3
Duurzaam Schagen 2 6 2 3
CDA 3 2 3 2
SP - 2 -
GroenLinks 1 1 - -
D66 - - - 2
Overigen 1 - - 2
Totaal 17 17 17 17

Economie en werk[bewerken]

Schagen en directe omgeving heeft ongeveer 16.200 arbeidsplaatsen (15 uur of meer per week). Het merendeel van de bedrijfsvestigingen bestaat uit bedrijven met minder dan 50 arbeidsplaatsen. Het grootste gedeelte hiervan nemen onderstaande organisaties voor hun rekening.

Bedrijven en overheidsinstellingen[bewerken]

In Schagen is een aantal hoofd- en regiokantoren gevestigd van grote dienstverlenende ondernemingen zoals de Vries & van de Wiel, Spaansen, RijnDijk Staalgroep, Rabobank, ING, ABN AMRO en WoonCompagnie. De grootste werkgevers in Schagen zijn Sociale Werkvoorziening Noorderkwartier N.V. en Quality Contacts B.V. Er zijn twee kantoren van regionale kranten (Schager Courant en Schagen op Zondag) alsook veel kleinere bedrijven gevestigd. In Schagen bevindt zich ook Dagbehandelingkliniek Mediance dat een afdeling is van het Gemini Ziekenhuis, die weer deel uitmaakt van de MCA Gemini Groep.

Bedrijventerreinen[bewerken]

Er zijn drie grote bedrijventerreinen in Schagen: Bedrijventerrein De Witte Paal, bedrijventerrein De Fok en bedrijventerrein De Lage Dijk. Op bedrijventerrein De Witte Paal zijn veel doe-het-zelfzaken en autodealers gevestigd. bedrijventerrein De Lage Dijk richt zich ook op watergebonden bedrijven en is deels gelegen aan de haven van Schagen. Bedrijventerrein De Fok bevat veel auto gerelateerde bedrijven.

Ondernemersverenigingen[bewerken]

– Industrie en Bedrijvengroep Schagen – Winkeliersvereniging Schagen – Vereniging Makadocenter Schagen – Stichting Evenementen Schagen

Winkels[bewerken]

Schagen heeft een uitgebreid winkelaanbod, de belangrijkste winkelstraten zijn de Gedempte Gracht, Nieuwe Laagzijde en de Nieuwstraat. Het winkelcentrum Makado is overdekt en heeft een parkeerdak boven de winkels. Ook heeft Schagen een kleinschalig winkelcentrum in de wijk Waldervaart.

Onderwijs[bewerken]

Schagen heeft een aantal basisscholen. Daarnaast zijn er voor het middelbaar onderwijs het Clusius College en het Regius College Schagen. Tevens is er een vestiging van het ROC Noord-Holland Noord met MBO opleidingen.

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Toren van het slot Schagen
Automuseum Schagen

Markante herkenningspunten van Schagen zijn de Grote Kerk aan de Markt, een zeldzaam protestants voorbeeld van neogotiek en de, eveneens neogotische, rooms-katholieke Christoforuskerk naar ontwerp van Alfred Tepe. In de Christoforuskerk hangt de oudste luidklok van Nederland, gegoten in 1478 en gewijd aan de missionaris Liudger. Bij het naderen van Schagen zijn de kerktorens reeds vanaf grote afstand te zien.

Verder zijn het herbouwde Slot Schagen (met authentieke slottorens), de Markt, het Regionaal Museum 1940-1945 Schagen, de museumboerderij Vreeburg, het Automuseum en de in 2005 geopende Recreatiehaven Schagen, interessant. Gedurende de zomermaanden is er de West-Friese Folklore. En dan is er nog de Schager Wiel, een natuurgebied rondom het meer 'De Wiel' en het aangrenzende zwembad De Wiel.

Feesten[bewerken]

Als grootste kern in een regio vol kleine dorpen en gehuchten is Schagen een belangrijk regionaal centrum. Niet alleen de markt op donderdag trekt een groot publiek; met name de vele feesten die door het jaar heen in de stad georganiseerd worden trekken bekijks.

De reeds genoemde Westfriese Folklore is er in de zomermaanden elke donderdag op de Schager Markt. Diverse oude ambachten worden tentoongesteld en nagespeeld in het centrum. Hoogtepunt is de grote optocht die in de morgen over het marktterrein trekt. Oude koetsen, heren en dames in diverse klederdrachten en uiteraard muziek maken deze optocht tot een populaire attractie die, zeker bij mooi weer, veel toeristen naar het Schagense lokt.

Een ander feest dat tot ver buiten Schagen bekend en berucht is, is de Paasveetentoonstelling Schagen. Dit oude feest draait om de jaarlijkse veetentoonstelling die op de woensdag tien dagen voor Pasen op het marktplein wordt gehouden. Nadat de "dikbillen" gekeurd waren dronken de boeren en slagers vanouds een borrel in een van de vele cafés die Schagen rijk is. Tegenwoordig blijft het niet bij een borrel; vanaf 12:00 uur wordt het drankverbod dat op Paasveemorgen van kracht is, opgeschort en stromen de kroegen vol. Uit alle dorpen rondom Schagen en vaak zelfs nog van verder weg komen mensen naar de markt om zich op dit grote lentefeest eens te bezatten. Hoewel er met duizenden bedronken mensen weleens incidenten voorkomen, blijft de Paasveetentoonstelling desondanks onverminderd populair.

Ook kent men Popweekend in Schagen, hier treden diverse artiesten op. Dit gebeurt op een tweetal podia op de Markt. Dit festijn vindt altijd plaats op het eerste weekend van augustus en trekt tienduizenden bezoekers.

Ook buiten de grote feesten om blijft Schagen een belangrijk regionaal uitgaanscentrum.

Verkeer en Vervoer[bewerken]

Schagen ligt aan de provinciale wegen N241, N245 en N248.

Schagen beschikt over één spoorwegstation: Station Schagen. Vanaf station Schagen is er een rechtstreekse verbinding met Den Helder, Alkmaar, Amsterdam, Utrecht en Nijmegen en (gedurende de Spits) met 's-Hertogenbosch, Eindhoven en Maastricht.

Bij het station is een klein opgezet busstation die het begin- en eindpunt van 3 reguliere, 2 scholieren-, 2 spits- en 4 buurtbuslijnen zijn.

Geografie[bewerken]

Ligging[bewerken]

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van ongeveer 20 km rond Schagen.

SchagenSchagen
Dot-yellow.svgDen Helder (19,1 km)
Small-city-symbol.svgDen Oever (22,0 km)
Plaats met 7994 inwoners (2006)Medemblik
(20,3 km)
Dot-yellow.svgLangedijk (14,3 km)
Dot-yellow.svgHeerhugowaard (13,6 km)
Dot-yellow.svgAlkmaar (17,7 km)
Small-city-symbol.svgBergen
(16,4 km)
Small-city-symbol.svgOpmeer (13,2 km)
Small-city-symbol.svgMiddenmeer (13,7 km)
Small-city-symbol.svgAnna Paulowna (8,4 km)
Dot-yellow.svgWinkel (11,0 km)
Small-city-symbol.svgSchagerbrug (3,2 km)
Small-city-symbol.svgTuitjenhorn (6,5 km)
Small-city-symbol.svgWarmenhuizen (8,3 km)
Small-city-symbol.svgPetten
(9,1 km)
Small-city-symbol.svgCallantsoog (8,9 km)
Small-city-symbol.svgJulianadorp 12,6 km)
   Aangrenzende gemeenten   
    Den Helder    
   Brosen windrose nl.svg  Hollands Kroon 
 Bergen   Langedijk   Heerhugowaard 

Wijken in Schagen[bewerken]

  • Centrum
  • Groeneweg
  • Grotewal (Industrieterrein)
  • Hoep-Noord
  • Hoep-Zuid
  • Lagedijk (Industrieterrein)
  • Muggenburg
  • Nes-Noord (nieuwbouw)
  • Waldervaart
  • Witte Paal (Industrieterrein)

Bekende Schagenezen[bewerken]

Geboren in Schagen[bewerken]

Bekende (oud-)inwoners van Schagen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Het stadsrecht dat Schagen in 1415 ontving, was er een uit een hele reeks van stadsrechtverleningen aan (combinaties van) West-Friese dorpen. Dit betrof in feite een zuiver juridische constructie, waarmee het gehele West-Friese platteland een of andere vorm van stadsrecht kreeg. De meeste van die 'steden' hebben zich nooit tot een werkelijke stad ontwikkeld. Schagen heeft echter wel een ontwikkeling doorgemaakt tot regionaal verzorgingscentrum met stedelijke allures (zie Bregman 1965) en wordt ook nu nog 'stad' genoemd.
  2. J.A. Mol, “Friese krijgers en de kruistochten”, Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis, jrg. 2001, nr. 4, p. 93
  3. Brand 1895, Kerk op de Markt Schagen
  4. Bregman 1965, p. 17
  5. Bregman 1965, p. 18

Literatuur[bewerken]

  • J. Bregman, Schagen door de eeuwen heen, 1965, druk: Meijer Wormerveer.

Externe link[bewerken]