Scheepsramp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De ramp met de Amoco Cadiz op 16 maart 1978
De Titanic tijdens een proefvaart

Een scheepsramp is een groot ongeluk, waarbij ten minste één schip betrokken is. In de periode 1989-2007 gingen jaarlijks gemiddeld 209 schepen groter dan 100 gt verloren waarbij elk jaar gemiddeld 644 mensen om het leven kwamen.[1]

Volgens de Raad voor de Scheepvaart is een scheepsramp:

"Een voorval, overkomen aan een schip, ten gevolge waarvan schade van betekenis aan dat schip of zaken aan boord daarvan, of letsel aan een of meer van de opvarenden, of schade aan een ander schip of de zaken aan boord daarvan, dan wel letsel aan een of meer van de opvarenden daarvan is veroorzaakt."

Bovenstaande definitie houdt in dat bij een ongeluk aan boord van een schip waarbij slechts een persoon ernstig letsel oploopt, ook sprake is van een scheepsramp. De ondergang van een schip als zodanig heet schipbreuk.

De meest besproken en beroemde scheepsramp is zonder twijfel de ondergang van de Titanic. Naar aantal slachtoffers had van de tien ergste scheepsrampen slechts één niet plaats tijdens of als gevolg van een oorlog. Veel rampen binnen de civiele scheepvaart zijn milieurampen, veroorzaakt door tankers die hun lading verliezen na beschadiging door aanvaringen of het scheuren van de romp ten gevolge van slecht weer.

In de civiele scheepvaart zijn de meeste rampen het gevolg van menselijk falen. Daartoe behoren onder meer:

  • stuur- en navigatiefouten
  • gebrekkige communicatie onder de bemanning en tussen schepen (vaak veroorzaakt door taalverschillen van internationaal samengestelde bemanningen)
  • alcoholgebruik
  • (over)vermoeidheid
  • blind vertrouwen op de automatische piloot

In mindere – maar niet te overziene – mate spelen weersomstandigheden een rol. Meestal worden rampen veroorzaakt door een combinatie van factoren. Een slecht gebouwd schip, bemand door onbekwaam personeel in slecht weer, is een levensgevaarlijke cocktail.

Rampen, vooral met tankers, worden vaak verergerd doordat de lading in zee terechtkomt. Daarom wordt nu gepleit om dit soort schepen dubbelwandig uit te voeren.

De grootste scheepsrampen naar aantallen slachtoffers[bewerken]

Hoewel de ramp met de Titanic een van de grootste scheepsrampen ooit was, valt het dodental van 1522 in het niet bij de slachtoffers die vielen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Doelgerichte bombardementen met jachtvliegtuigen en torpedo's uit onderzeeërs maakten in korte tijd tienduizenden slachtoffers, niet alleen onder troepen, maar ook onder de grote scharen vluchtelingen.

Het officiële dodental verschilt vaak van de conclusies die door anderen, zoals de media, worden getrokken. Hierdoor kunnen soms grote verschillen ontstaan.

datum schip vlag locatie slachtoffers opmerkingen
30 januari 1945 Wilhelm Gustloff Duits 43 kilometer ten noorden van Leba (tegenwoordig Polen) ca. 9400 Het Duitse stoomschip met vooral geëvacueerde vluchtelingen uit Oost-Pruisen en gewonde Duitse soldaten wordt getorpedeerd door de Russische S-13.
16 april 1945 Goya Duits Kap Rozewie (Rixhöft, tegenwoordig Polen) > 7000 Het Duitse stoomschip met vluchtende troepen en havenarbeiders uit Danzig wordt getorpedeerd door de Russische onderzeeër L-3 in de Oostzee.
18 september 1944 Junyo Maru Japans voor de kust van Sumatra 5620 Het Japanse stoomschip wordt getorpedeerd door de Britse onderzeeër Tradewind. Aan boord zijn 2300 Nederlandse, Britse, Amerikaanse en Australische krijgsgevangenen en 4200 Javaanse slaven.
29 juni 1944 Toyama Maru Japans richting Okinawa (Japan) ca. 5400 Van de meer dan 6000 manschappen van de Japanse 44ste gemengde brigade overleefden slechts ca. 600 man de aanval met torpedo's door de Amerikaanse onderzeeër USS Sturgeon.
3 mei 1945 Cap Arcona Duits Neustadt in Holstein (Duitsland) > 5000 Duits stoomschip met aan boord ten minste 2300 overlevenden van concentratiekampen wordt door Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van de Britse Royal Air Force tot zinken gebracht.
7 november 1941 Armenia Sovjet-Russisch Zwarte Zee > 5000 Door Duitse vliegtuigen wordt dit passagiersschip met 5000 tot 7000 mensen aan boord aangevallen. Het schip zinkt binnen vier minuten. Er zijn slechts 8 overlevenden.
25 februari 1944 Ryusei Maru Japans Ambon (Nederlands-Indië) 4998 Beschoten door een Amerikaans schip. Aan boord waren in totaal 6600 mensen.
20 december 1987 Doña Paz Filipijns Zuid-Chinese Zee 4341 Na een aanvaring met een olietanker zinkt deze volgeladen veerboot. Een van de grootste rampen in vredestijd.
12 februari 1944 Oria Duits Egeïsche Zee 4074 Het stoomschip Oria loopt op een rots nabij de Griekse kust. De Italiaanse krijgsgevangen aan boord verdrinken allen.
3 december 1948 Kiangya Chinees Gele Zee, voor de kust van China 3920 Het schip, met aan boord onder meer soldaten uit de regio Mantsjoerije en vluchtelingen uit de Chinese Burgeroorlog, loopt op een mijn en zinkt. Alle opvarenden komen om het leven.
3 september 1941 Iosif Stalin Sovjet-Russisch Oostzee 3849 Schip loopt op een mijn en wordt daarna beschoten door Finse kustartillerie.
27 september 1944 Ural Maru Japans Zuid-Chinese Zee 3700 Beschoten door de onderzeeboot USS-249.
10 februari 1945 General von Steuben Duits voor de kust van Pommeren (tegenwoordig Polen), ter hoogte van Stolpmünde ca. 3100 Dezelfde onderzeeër die elf dagen eerder de Wilhelm Gustloff tot zinken bracht, torpedeert het Duitse stoomschip met gewonde en vluchtende Duitse soldaten.
17 juni 1940 Lancastria Brits Franse Atlantische kust ter hoogte van St. Nazaire ca. 3000 Brits schip met aan boord een onbekend aantal manschappen en Franse vluchtelingen, wordt door de Luftwaffe gebombardeerd en zinkt. Het dodental is een schatting. Pas in 2040 zal het officiële rapport worden vrijgegeven.
15 april 1912 Titanic Brits Noord Atlantische Oceaan 1522 Het als onzinkbaar bekendstaande luxepasagiersschip komt in aanvaring met een ijsberg en zinkt binnen drie uur.
26 september 2002 Joola Senegalees Atlantische Oceaan 1517 Deze veerboot kapseisde voor de kust van Gambia, terwijl hij onderweg was van Ziguinchor naar Dakar.
7 maart 1939 SS Castillo de Olite Spaans Middellandse Zee 1476 Troepentransportschip ten behoeve van de Spaanse burgeroorlog wordt beschoten door kustartillerie.
22 september 1914 Cressy, Hogue en Aboukir Brits Noordzee 1459 Drie Britse kruisers zinken na een torpedoaanval door een Duitse SM U-9-onderzeeboot. De vloot krijgt de bijnaam ‘live bait squadron’.
31 mei 1916 Queen Mary Brits Noordzee 1245 Vergaat tijdens de Zeeslag bij Jutland.
7 mei 1915 Lusitania Brits Ierse Zee 1198 Op 7 mei 1915 werd het schip tijdens een reis van New York naar Liverpool door de Duitsers tot zinken gebracht. Door deze aanval werden de Verenigde Staten de Eerste Wereldoorlog in getrokken.
26 september 1954 Toya Maru Japans Grote Oceaan 1153 De Japanse veerboot Toya-Maru wordt tijdens de overtocht van Hokkaido naar Hontsju door een wervelstorm overvallen en vergaat.
31 mei 1916 Invincible Brits Noordzee 1026 Vergaat tijdens de Zeeslag bij Jutland.
31 mei 1916 Indefatigable Brits Noordzee 1015 Vergaat tijdens de Zeeslag bij Jutland.
3 februari 2006 Salaam Boccaccio '98 Egyptisch Rode Zee 1014 De Salaam Boccaccio '98 was een Egyptische veerboot die op 3 februari 2006 zonk tijdens een vaart van Duba in Saoedi-Arabië naar Safaga in Egypte. Het schip had 1401 opvarenden, waarvan 1305 passagiers en 96 bemanningsleden. 387 mensen konden worden gered.

De grootste rampen met veerboten[bewerken]

Veerboten in Europa zijn relatief veilig. Toch verongelukte op 6 maart 1987 de Herald of Free Enterprise bij de overtocht van Zeebrugge naar Dover. Er was daarbij niet één oorzaak aan te wijzen. Alcoholgebruik door de bemanning, slechte communicatie, te snel varen door tijdsdruk en gebrekkige of ontbrekende waarschuwingssystemen leidden ertoe dat het schip water kon maken, nadat de boegdeur niet correct was gesloten. Het ongeluk kostte 193 mensen het leven. Het roll-on-roll-offscheepstype lag daarvoor al onder vuur, vanwege de grote autodekken die over de volle lengte en breedte doorliepen om snel te kunnen laden. Zodra een dergelijk schip water maakt, zorgt het vrije vloeistofoppervlak voor een snelle afname van de stabiliteit en een zeer snel kapseizen. Het zou echter tot na de ramp met de Estonia duren voordat de IMO de SOLAS aanpaste met onder andere meer eisen aan lekstabiliteit voor roroschepen.

In veel landen in de derde wereld speelt overbelading een rol. Door falend toezicht gaan veel meer mensen aan boord dan veilig is. Soms leidt dat tot de ramp zelf, vaak worden de gevolgen verergerd door een tekort aan reddingsmiddelen. De meeste menselijke slachtoffers van scheepsrampen vallen tijdens oorlogshandelingen. In dit overzicht zijn deze rampen niet opgenomen.

datum schip land/zee slachtoffers opmerkingen
20 december 1987 Doña Paz Filipijnen > 3000 De olietanker Vector ramt de Doña Paz midscheeps aan bakboordzijde. De lading van de Vector, 1400 ton brandstoffen, vat vlam en explodeert, waarna de veerboot zinkt. Het aantal slachtoffers wordt geschat op ten minste 3000, maar zou in werkelijkheid tot 4400 kunnen belopen. De passagierslijst vermeldde slechts 1586 namen.
26 september 2003 Joola Gambia 1517 Met meer dan 1800 passagiers aan boord, kapseist het op slechts 600 opvarenden gebouwde schip. Veiligheidsvoorschriften waren ernstig veronachtzaamd.
17 februari 1992 Neptune Haïti >1200 Aan boord van het schip bevinden zich zowel lading als een onbekend aantal passagiers. Als het slagzij maakt breekt paniek uit. Nog voor de ferry zinkt overlijdt al een aantal mensen na onder de voet te zijn gelopen.
2 februari 2006 Salaam Boccaccio '98 Rode Zee 1014 Vermoedelijk is kort na het vertrek brand uitgebroken in de machinekamer. De bemanning besluit door te varen. Mogelijk is tijdens het blussen het autodek onder water komen te staan. Drie uur later maakt het schip slagzij en zinkt.
28 september 1994 Estonia Oostzee 852 Het schip maakt water in zwaar weer nadat vermoedelijk de boegklep is afgebroken en maakt slagzij. Binnen een halfuur is het gezonken. Hoewel hulp snel ter plaatse is, verdrinken veel passagiers die verrast worden door de snelle ondergang. De koude zee maakt veel slachtoffers door onderkoeling.
25 mei 1986 Samia Bangladesh >600 Tijdens een storm slaat de ferry om met bijna twee keer zoveel passagiers aan boord als was toegelaten.
27 januari 1981 Tampomas II Indonesië >600 Na een brand aan boord zinkt de ferry die niet was voorzien van toereikende blus- en reddingsmiddelen.
21 mei 1996 Bukoba Victoriameer, Tanzania 549
30 december 2006 Senopati Nusantara Javazee, Indonesië 400-500 In zwaar weer maakt de ferry slagzij en zinkt. Door de omstandigheden duurt het meer dan twee dagen tot de laatste overlevenden zijn gered. De meeste opvarenden zijn dan reeds omgekomen, tijdens de ondergang van het schip of wachtend op redding.
20 januari 1996 Gurita Indonesië 338 In zware storm gezonken bij Banda Atjeh.
10 oktober 1993 Seohae Zuid-Korea ca. 300 In storm vergaan bij Pusan.
april 1980 Rushi Bangladesh 230 In storm vergaan op de Padma-rivier.
6 maart 1987 Herald of Free Enterprise België, buiten Zeebrugge op weg naar Dover 193 Brits roll-on-roll-offautoveer van Townsend Thoresen dat door het onvergrendeld blijven van de boegdeur kapseisde.

De scheepsrampen met de ernstigste gevolgen voor het milieu[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Milieuramp#Rampen met olieverontreiniging voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Literatuur[bewerken]