Schuldenplafond van de Verenigde Staten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Actuele gebeurtenis In dit artikel wordt een actueel onderwerp beschreven.
De informatie op deze pagina kan daardoor snel veranderen of inmiddels verouderd zijn.
Ontwikkeling wettelijk schuldenplafond VS sedert 1990

Het Schuldenplafond van de Verenigde Staten (ook wel aangeduid als de debt ceiling) is het wettelijke plafond voor de toegestane hoogte van de Amerikaanse staatsschuld. Zodra dit bedrag wordt bereikt dienen alle niet-essentiële activiteiten direct gestaakt te worden. Echter, sedert het instellen van dit plafond (in 1917)[1] werd dit met grote regelmaat opgehoogd, hoewel zich enkele keren korte perioden voordeden dat een dergelijke "government shutdown" optrad. In april 2011 leidde dit tot een crisis, die uiteindelijk werd afgewend. In 2013, terwijl de VS kampten met een begrotingscrisis, werd gewaarschuwd dat daar nog een schuldencrisis bij kon komen, maar dat werd op het laatste moment afgewend.

Staatschuldplafond sinds 1940[bewerken]

Sinds 1835 is de Amerikaanse federale overheid niet meer schuldvrij geweest. In 1917, tijdens de Eerste Wereldoorlog, werd een wettelijk plafond voor de staatschuld vastgesteld, dat alleen met toestemming van het Congres mag worden verhoogd. Dat is sinds 1917 ruim 90 keer gebeurd.[2] Tot 1940 was het staatsschuldplafond nauwelijks noemenswaardig, maar sindsdien heeft een aanzienlijke stijging plaatsgevonden, zoals zichtbaar in het volgende overzicht (Staatschuldplafond in miljarden US $).[3]

Jaar Staatschuldplafond
2013 (oktober)[4] 16.700
2013 (februari) 16.394
2011 (augustus) 16.394
2010 (februari) 14.294
2006 (maart) 8.965
2002 (juni) 6.400
1996 (maart) 5.500
1990 (november) 4.145
1985 (december) 2.079
1980 (december) 935
1975 (november) 595
1970 (juni) 395
1965 (juni) 328
1960 (juni) 293
1954 (augustus) 281
1945 (april) 300
1940 (juni) 49

Crisis van 2011[bewerken]

In het late voorjaar van 2011 werd in feite reeds het schuldenplafond ("debt ceiling") bereikt; het tekort werd voorshands geleend van het pensioenfonds voor federale ambtenaren. Onderhandelingen over verhoging van het plafond liepen (zeer) stroef. Standard & Poor's, Moody's en Fitch waarschuwden dat de AAA-rating van Amerikaanse staatsleningen in gevaar zou komen indien geen oplossing gevonden zou worden.[5] In juni 2011 waarschuwde Fed-bestuurslid James Bullard voor de gevolgen die een ontbreken van een oplossing zou kunnen hebben: de Amerikaanse overheid zou (tijdelijk) als insolvent beschouwd worden.[6] De financiële markten hadden op dat moment nog (ruimschoots) vertrouwen in de soliditeit van de Amerikaanse overheid (zie bovenstaande grafiek van de rendementen op staatsleningen), hoewel hier en daar twijfels vernomen werden. Zo bleek het Total Return Fund van assetmanager PIMCO eind februari 2011 niet slechts zijn positie in Amerikaanse staatsleningen te hebben afgebouwd, doch een "shortpositie" te hebben opgebouwd, waarmee men dus aangaf koersdalingen van die staatsleningen (dus een rentestijging) te verwachten.[7][8]

Het IMF wees in zijn World Economic Outlook van april 2011 op de hoge Amerikaanse begrotingstekorten en snel stijgende federale schuld:[9]

"Also, the fiscal deficit is now projected to reach 10¾ percent this year—the largest among the advanced economies—and gross debt of the general government will likely exceed 110 percent of GDP by 2016. Indeed, the United States stands out as the only large advanced economy where the cyclically adjusted fiscal deficit is expected to increase in 2011 compared with 2010 despite the ongoing economic recovery."

Op 18 april 2011 plaatste Standard & Poor’s de AAA-rating van Amerikaanse staatsleningen op "negative watch": een aankondiging dat een ratingverlaging overwogen werd.[10]

De onderhandelingen tussen het Witte Huis en het (door Republikeinen beheerste) Congres sleepten zich enkele maanden voort. In de tweede helft van juli 2011 nam de spanning gestaag toe, naarmate de “deadline” van 2 augustus 2011 naderde. Er werden diverse plannen ontvouwd, waarbij de Republikeinen uitsluitend uitgavenreducties (met name op Medicare en Social Security) voorstonden, en de Democraten tevens belastingverhogingen, met name voor de rijkste Amerikanen, voorstonden.[11] Bij het niet-bereiken van overeenstemming over het verhogen van het schuldenplafond zou de federale overheid vanaf 3 augustus een groot aantal overheidsdiensten (waaronder bijvoorbeeld parken en musea) moeten sluiten, ambtenaren naar huis sturen,[12] en eventueel zelfs de terugbetaling van kortlopende leningen moeten opschorten. De rating agencies dreigden de AAA-rating van de VS tijdelijk te verlagen indien dit laatste zich zou voordoen. (Opmerkelijk was dat de financiële markten op deze onzekerheid niet noemenswaard reageerden.)

In de laatste dagen van juli 2011 was sprake van een vrijwel volledige patstelling. De kans dat begin augustus expirerende leningen niet zouden worden terugbetaald werd op dat moment weliswaar zeer klein geacht, doch niet meer geheel uitgesloten.[13] De kans dat de VS, op enig moment, de AAA-rating zou verliezen, werd steeds groter geacht.[14]

(Een extra druk werd op het proces gelegd door de publicatie van tegenvallende bbp-cijfers op 29 juli 2011: niet alleen was de meest recente groei lager dan door analisten geraamd, ook werd de groei over voorgaande kwartalen opmerkelijk sterk neerwaarts bijgesteld.)

De chief economist van een grote Amerikaanse bank beschreef op 28 juli de situatie als "without precedent in modern domestic or international debt negotiations" en noemde een dreigende default "an act of collective insanity".

Op zondag 31 juli bleek een akkoord bereikt te zijn, met in hoofdlijnen $ 917 miljard aan bezuinigingen (over een periode van 10 jaar), het instellen van een commissie die (in november 2011) zou adviseren over circa $ 1.500 miljard aan verdere bezuinigingen, en een verhoging van de debt ceiling met aanvankelijk $ 900 miljard.[15] Het commentaar van de financiële markten was neutraal tot negatief.[16] Op maandag 1 augustus werd dit door het Huis van Afgevaardigden aangenomen.[17] Op 2 augustus keurde de Senaat het bezuinigingspakket goed; dit werd direct tot wet verheven. Moody's handhaafde de AAA-rating met negative outlook.[18] Het Chinese ratingbureau Dagong verlaagde de rating van de VS van A+ tot A.[19] Op 5 augustus 2011 verlaagde S&P de rating van de VS tot AA+.

De commissie (inmiddels in de wandeling aangeduid als Supercommittee) slaagde er niet in om voor de afgesproken datum (23 november 2011 minus 2 dagen voor de parlementaire behandeling) tot een akkoord te komen[20] [21]. Op 17 december 2011 werd een hernieuwde "government shutdown" afgewend: de Senaat keurde de begroting tot het eind van het fiscale jaar 2011 (30 september 2011) goed.[22]

Mogelijke crisis van 2013[bewerken]

Kennisgeving van de 'government shutdown'op 1 oktober 2013 met het Statue of Liberty in de verte.

Per 1 oktober 2013 leidde de Begrotingscrisis van de Verenigde Staten van 2013 ((en) government shutdown of 2013) tot de sluiting van een groot aantal diensten van de federale overheid. De economische problemen die leidden tot de staatsschuldencrisis van de Verenigde Staten van 2011 speelden in dit conflict een veel kleinere rol: de Amerikaanse conjunctuur draaide op dat moment redelijk bevredigend.[23] De eigenlijke aanleiding tot dit conflict was de invoering van een verplichte algemene ziektekostenverzekering in de VS, offcieel aangeduid als Patient Protection and Affordable Care Act en in de wandeling bekend als "Obamacare". Tussen Democraten en Republikeinen (vooral dat deel ervan dat bekend staat als Tea Party) bestond hierover een diepgaand ideologisch conflict. De republikeinen probeerden de invoering hiervan met een jaar uit te stellen door dit onderdeel te maken van de begrotingswetgeving. De Democraten en president Obama weigerden hiermee in te stemmen, waardoor de gehele begroting niet kon worden vastgesteld en de federale overheid min of meer 'op slot' ging.

Ondertussen dreigde daar ook een staatsschuldencrisis bij te komen. Minister van Financiën Jack Lew noemde 17 oktober 2013 als de datum waarop de ontvangsten van de federale overheid tekort zouden schieten om alle uitgaven, waaronder de rente en aflossing op de staatsschuld, af te lossen. Als de Amerikaanse overheid niet tijdig in een oplossing voorziet, dan zou dat ernstige gevolgen kunnen hebben, niet alleen voor de economie en kredietwaardigheid van de Amerikaanse economie en overheid, maar ook voor de wereldeconomie.

Op 16 oktober 2013 werd een akkoord bereikt om de federale overheid budget te verlenen tot 15 januari 2014 in combinatie met een verhoging van het wettelijk vastgestelde schuldenplafond tot 16.700 miljard dollar, waarschijnlijk voldoende tot 7 februari 2014.[24][4]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Tot dan toe diende het Congres voor iedere staatslening apart toestemming te geven; met de kosten voortvloeiende uit de Amerikaanse betrokkenheid bij de Eerste Wereldoorlog werd dit als belemmerend ervaren.
  2. NRC Weekend 12 oktober 2013, blz. 20
  3. Debt Subject to Statutory Limit: 1940–2018 Historical Tables, Het Witte Huis (Geraadpleegd 14 oktober 2013)
  4. a b VS weet op het nippertje faillissement te voorkomen Volkskrant.nl, 17 oktober 2013
  5. (de) Dritter Rating-Warnschuss für die USA
  6. (de) "US-Schuldenkrise könnte weltweiten Schock auslösen"
  7. (en) PIMCO bets against U.S. government debt
  8. PIMCO-topman Bill Gross heeft in zijn maandelijkse nieuwsbrief zich reeds eerder in negatieve zin over de Amerikaanse overheidsfinanciën uitgelaten.
  9. (en) IMF World Economic Outlook, April 2011, p. 62 en 63
  10. (en) Standard & Poor’s Puts ‘Negative’ Outlook on U.S. AAA
  11. (en) Republicans, Democrats Seek Votes on Rival Debt Plans
  12. Een dergelijke “shutdown” had zich overigens enkele malen eerder al voorgedaan, en had toen enkele weken geduurd.
  13. Uit de morning message van een grote Zwitserse bank, 27 juli 2011: "It is almost unthinkable to believe that the US would miss a coupon payment ($29bn are due on August 15th). If the US does default, there are massive ramifications."
  14. (en) U.S. May Lose AAA Debt Rating: BlackRock
  15. (en) Compromise Raising Debt Limit Goes to U.S. Congress Vote as Soon as Today
  16. Een grote Britse bank op maandag 1 augustus 2011: “Provisional US agreement on a fiscal package buys time on the debt ceiling but does not credibly tackle the fiscal deficit and related downgrade risks.”; een commentator van een financieel persbureau op 2 augustus: "This deal is an unholy and bipartisan mess."
  17. (en) Debt Compromise Set for U.S. Senate Vote Amid Doubts
  18. (en) Moody’s Affirms U.S. Rating, Warns of Downgrades
  19. (en) China rating agency cuts U.S. credit rating
  20. (en) Nov 21 2011, Statement from Co-Chairs of the Joint Select Committee on Deficit Reduction
  21. (en) U.S. Supercommittee Fails to Reach Agreement as Across-the-Board Cuts Loom
  22. (en) Congress Clears $1 Trillion Budget Measure in Rare Bipartisan Compromise
  23. De Federal Reserve sprak in zijn "Beige Book" van augustus 2013 van een "modest to moderate" groei.
  24. Senaat VS bereikt compromis over shutdown en schuldenplafond NRC.nl, 16 oktober 2013