Sint-Walburgakerk (Brugge)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het hoofdaltaar van de Sint-Walburgakerk

De Sint-Walburgakerk is een barokkerk aan het Sint-Maartensplein in Brugge. De voormalige jezuïetenkerk is sinds 1778 de kerk van de Sint-Walburgaparochie.

De eerste Sint-Walburgakerk[bewerken]

Op de hoek van de huidige Riddersstraat en de noordkant van de Sint-Walburgastraat stond een grafelijke kapel. Die kapel werd volgens de legende door de Heilige Walburga gesticht in 745, terwijl ze op weg was, samen met de Heilige Bonifacius, van Wessex naar Thüringen.

In 1239 werd de Sint-Walbugaparochie opgericht en werd de kapel tot parochiekerk verheven. Een kerktoren werd gebouwd. In de vijftiende eeuw werd de kapel aanzienlijk uitgebreid tot een driebeukige kerk.

In 1781 werd de oude Sint-Walburgakerk afgebroken. Ze was toen al sinds 1778 vervangen als parochiekerk door de voormalige jezuïetenkerk.

De Franciscus-Xaveriuskerk[bewerken]

In de periode 1619-1643 werd de huidige kerk gebouwd naar het ontwerp van de Brugse jezuïetenbroeder Pieter Huyssens (1577-1637). Zijn vader was meester-metselaar en Huyssens werd zelf als meester opgenomen in het metselaars gild, vooraleer hij in 1596 intrad bij de jezuïeten.

Na aan de bouw van jezuïetenkerken te hebben meegewerkt in Maastricht, Antwerpen (Carolus Borromeuskerk), Brussel (collegekerk), Mechelen (Begijnhofkerk), kreeg hij in 1618 de opdracht een kerk te bouwen in Brugge, ten behoeve van de jezuïetencommunauteit en het er aan verbonden college. De kerk werd in 1642 ingewijd.

De kerk werd toegewijd aan een van de eerste jezuiëtenheiligen, Franciscus Xaverius, en deed dienst tot aan de afschaffing van de jezuïetenorde in 1773. De kerk ging dicht en werd in 1778 opnieuw geopend, ditmaal als parochiekerk voor de Sint-Walburgaparochie. Ze werd aan de heilige Walburga toegewijd. Er werden nog verbeteringen aangebracht, maar de toren die voorzien was, naar model van de Carolus Borromeuskerk in Antwerpen, werd nooit afgemaakt, wegens geldgebrek.

Opnieuw Sint-Walburgakerk[bewerken]

De kerk had nauwelijks enkele jaren de tijd om als parochiekerk te fungeren. Ze werd in 1794 gesloten, zoals alle kerkgebouwen door de Franse revolutionairen, die vanaf juni 1794 Brugge bestuurden. De kerk ontsnapte aan het risico om als nationaal goed te worden verkocht en eventueel gesloopt, omdat de machthebbers de kerk bestemden als Temple de la Déesse Raison en als Tempel van de Wet.

Na het afsluiten van het Concordaat in 1802 werd de kerk aan de eredienst teruggeschonken. Ze verving de Sint-Donaaskathedraal die vernield was en was voortaan de 'Sint-Donaaskerk', wat ze bleef totdat het bisdom Brugge opnieuw werd opgericht in 1834 en de Sint-Salvatorskerk de nieuwe kathedraal werd onder de naam van Sint-Salvators en Sint-Donaaskathedraal. De kerk bediende verder de Sint-Walburgaparochie onder de oorspronkelijke naam.

De kerk werd onder meer de zetel van het Werk der Patriotten, dat activiteiten organiseerde (onder meer de Octaaf der Patriotten) ter nagedachtenis van de gesneuvelden tijdens de Brabantse Omwenteling en later van alle oorlogsslachtoffers.

De kerk onderging verschillende restauratiecampagnes. In 1939 werd ze als monument beschermd. Het grootste deel van de inwendige aankleding en meubilair dateert uit de zeventiende eeuw.

Recente evolutie[bewerken]

Vanaf de jaren 1960 werd de kerk ook gebruikt als concertzaal, onder meer voor het Festival van Vlaanderen van oude muziek. Vanaf 2012 werden er geen wekelijkse erediensten meer in gehouden, maar als kerk voor uitvaarten en voor huwelijken bleef ze zeer in trek. Ook academische openings- en slotplechtigheden voor het Europacollege gingen in de kerk door.

In 1967 werd een eerste maal overwogen de Sint-Walburgakerk als parochiekerk te sluiten, ze over te dragen aan de jezuïeten als vervanging voor hun kerk in de Vlamingstraat en meteen ook culturele activiteiten te organiseren. Dit ging uiteindelijk niet door, hoewel gedurende een paar decennia paters jezuïeten als parochiepriesters voor de kerk fungeerden.

In 1998 stelde cultureel informateur Bart Caron in zijn rapport ter voorbereiding van de activiteiten in 2002 van Brugge als Europese culturele hoofdstad, voor om de Onze-Lieve-Vrouwkerk en de Sint-Walburgakerk onder bepaalde voorwaarden te herbestemmen tot museum of concertzaal. Hierop liet het stadsbestuur weten geen geld te hebben om een herbestemming te realiseren.

In 2014 werd de parochie Sint-Walburga in principe afgeschaft en gevoegd bij de Sint-Gillisparochie. Nochtans werd op het bisschoppelijk decreet van 10 augustus 2015 tot oprichting van de pastorale eenheid Sint-Donatianus, de Sint-Walburgaparochie als een van de samenstellende onderdelen van deze federatie vernoemd.

De onttrekking aan de eredienst en het terug in eigendom overdragen aan de stad Brugge bleef een heet hangijzer. In 2014 werd een "kerkenplan" afgesproken tussen de stad Brugge en het bisdom Brugge, waarbij onder andere de Sint-Walburgakerk zou worden onttrokken aan de eredienst om opnieuw volle eigendom te worden van de stad Brugge. De kerkraad en een groep burgers van de stad keerden zich tegen deze eventualiteit. Ze gingen ervan uit dat de kerk tegelijk voor kerkelijke plechtigheden en voor profane activiteiten kon blijven fungeren, terwijl de inrichting als museum van religieuze kunst voor regelmatige inkomsten kon zorgen. Hiervoor werd in augustus 2015 een vzw opgericht en werd een verzoek gericht tot de bisschop en tot het stadsbestuur. De wissel aan het hoofd van het bisdom Brugge bracht hierin vertraging.

Meubilair[bewerken]

  • Het marmeren hoogaltaar, daterende uit 1643, werd gemaakt door Pieter Verbruggen en Jacob Cockx.
  • Het schilderij boven het hoofdaltaar, de Verrijzenis van Christus, is in 1783 geschilderd door Joseph Suvée. De nevenaltaren, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw en aan Sint-Rochus werden in marmer gebeeldhouwd door Pieter Verbruggen.
  • De witmarmeren communiebank dateert uit 1695 en werd gemaakt door de Antwerpse beeldhouwer Hendrik Frans Verbruggen. Deze communiebank wordt genoemd als de mooiste in het kerkelijk patrimonium van Brugge.
  • De eikenhouten preekstoel uit 1667-1670 is het werk van Artus Quellinus de Jonge.
  • De biechtstoelen dateren uit 1802. Het doksaal en het ingangsportaal dateren uit 1834, uitgevoerd naar een ouder model.
  • Het orgel werd in 1735 gebouwd door Corneille Cacheux. Het was bestemd voor de vroegere Sint-Walburgakerk en werd in 1778 naar de nieuwe parochiekerk overgebracht.

Literatuur[bewerken]

  • Albert VAN ZUYLEN VAN NYEVELT, La chaire de l'église Sainte-Walburge à Bruges, in: Handelingen van het genootschap voor geschiedenis te Brugge, Brugge, 1930.
  • Michiel ENGLISH, De oude Sinte-Walburgakerk te Brugge, in: Brugghe...'n spieghel!, Brugge, 1939.
  • Frans VROMMAN, Barok- en rococosculptuur in het Brugse, in: West-Vlaanderen, 1957.
  • Jean DE VINCENNES, Kerken te Brugge, Brugge, 1958.
  • Valentin VBERMEERSCH, Brugges kunstbezit, Deel I, Brugge, 1969.
  • Luc DEVLIEGHER, 25 jaar monumentenzorg in West-Vlaanderen, Brugge, 1975.
  • Patrick DEVOS, Luc CONSTANDT & Jan ESTHER, Brugge, Herwonnen schoonheid, Tien jaar monumentenzorg te Brugge, 1975.
  • Jong Kristen Onthaal voor Toerisme, Sint-Walburga, een Brugse kerk vol geschiedenis, Brugge, 1982.
    • Jozef VAN DEN HEUVEL, De heilige Walburgis en haar verering in Brugge.
    • W. ROMBAUTS, De vroegere Sint-Walburgakerk en de Sint-Walburgaparochie.
    • H. DE SMET, Pieter Huyssens, architect van de Sint-Walburgakerk.
    • H. DE SMET, De modulaire ruimtelijke structuur van de Sint-Walburgakerk.
    • Luc DUGARDYN, De restauratiecampagne van de Brugse Sint-Walburgakerk na de tweede wereldoorlog.
    • Frans VROMMAN, Het beeldhouwwerk in de Sint-Walburgakerk.
    • Luc LANNOO, Het Cacheux-orgel van de Sint-Walburgakerk.
    • Jean-Luc MEULEMEESTER, Enkele aspecten van de metaalkunst in de voormalige jezuïetenkerk in Brugge.
    • A. COUCKE, Guido Gezelle als onderpastoor op de Sint-Walburgaparochie (1865-1972) en de stichting van zijn tijdschrift 'Rond den Heerd'.
  • L. BROUWERS, De Jezuïeten te Brugge, 1570-1773 & 1840-heden, Mechelen, 1986.
  • Frans VROMMAN, Kunstwerken in de Brugse kerken en kapellen, Brugge, 1986.
  • Paul VAN ZEIR, Wandelen langs de historische kerken van Brugge, Brugge, 2002.
  • Brigitte BEERNAERT e. a., Sint-Walburgakerk, in: Import-Export, Open monumentendagen Brugge 2006, Brugge, 2006.
  • Brigitte BEERNAERT e.a. de Sint-Walburgakerk, in: Het beste van 25 jaar, Open monumentendagen 2013, Brugge, 2013.

Illustraties[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]