Sittard

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over de stad in Nederlands-Limburg. Zie Zittard (doorverwijspagina) voor enkele kleine Nederlandse plaatsen.
Sittard
Zitterd
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Sittard Wapen van Sittard
Sittard
Sittard
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Sittard-Geleen Sittard-Geleen
Coördinaten 50° 60′ NB, 5° 52′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan 2011) 37.730
Hoogte 40-100 m
Overig
Postcode 6130-6137
Netnummer 046
Belangrijke verkeersaders N276, N294, N297
Foto's
Sittard 1538. Archief Düsseldorf
Sittard 1538. Archief Düsseldorf
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische kaart van Sittard (woonplaats), dec. 2013

Sittard (Limburgs: Zitterd)[1] is een stad in Nederlands-Limburg, in het overgangsgebied tussen Midden-Limburg en het Zuid-Limburgse heuvelland. Het is een van de oudste plaatsen in Nederland en de op een na oudste stad van Limburg.

Sittard vormt sinds 2001 tezamen met het iets zuidelijker, in de voormalige Westelijke Mijnstreek gelegen Geleen en een aantal kleinere plaatsen, waaronder Born, de gemeente Sittard-Geleen. Door deze fusie is de gemeente Sittard-Geleen qua inwonertal (ca. 95.000) de derde van de provincie geworden.

Etymologie[bewerken]

De naam Sittard is afgeleid van Siter, van het Oudhoogduitse sîte, hoogte of berghelling, en de plaats lag dan ook op een hoogte, de Kollenberg. Dit gebied was gunstig gelegen tussen de Geleenbeek en de Roode Beek.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Sittard voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het oorspronkelijke achterland van Sittard vormt het historische Land van Zwentibold rond de Graetheide. De geschiedenis van dit gebied gaat terug tot de zevende eeuw. Deze geschiedenis hebben de stad en de streek echter niet gedeeld met het moderne Zuid-Limburg. Sittard, Born en Susteren hebben maar een relatief korte tijd deel uitgemaakt van het Hertogdom Limburg. Deze drie plaatsen hebben vanaf 1400 een Gulikse geschiedenis.

De oorspronkelijke nederzetting die later de stad Sittard werd is vermoedelijk ontstaan in de Karolingische tijd, tussen 700 en 1000, al zijn er ook al duidelijke sporen van bewoning in de Merovingische periode.[2] Zij wordt voor het eerst als Sitter vermeld in 1147. Op de betreffende plek ontstonden destijds drie nederzettingen: Haagsittert, Broeksittard en de huidige stad Sittard.

Sittard groeide vanaf de 11e eeuw sterk uit en kreeg in 1243 stadsrechten. In de eeuwen daarna leed de stad geregeld oorlogsschade. In 1677, ten tijde van de Hollandse Oorlog, werd zij in een door Franse troepen aangestoken stadsbrand bijna volledig verwoest.

In de loop der eeuwen hoorde Sittard beurtelings bij het hertogdom Gulik, de Republiek der Verenigde Nederlanden, België (in de periode 1830-39) en de Duitse Confederatie. Pas in 1867 werd de stad definitief bij Nederland gevoegd.

In de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw is het centrum van Sittard sterk gesaneerd, waarbij veel oude gebouwen zijn vervangen door moderne. Ook is er een geheel nieuw winkelcentrum aangelegd.

Inwonertal[bewerken]

In 2011 telde de stad Sittard bijna 38.000 inwoners. Van de voormalige gemeente Sittard maakten tussen 1982 en 2001 naast Sittard zelf ook de kleinere kernen Broeksittard, Einighausen, Guttecoven, Limbricht, Munstergeleen en Windraak, (met gezamenlijk zo'n 12.000 inwoners) deel uit.

Ten tijde van haar opheffing op 1 januari 2001 had de gemeente Sittard meer dan 49.000 inwoners en Geleen bijna 34.000.

Ligging[bewerken]

Sittard ligt precies ingeklemd tussen twee rijksgrenzen in het smalste gedeelte van de provincie Limburg, tevens het smalste stuk van Nederland. In het oosten en noordoosten grenst het aan Duitsland, nabij de gemeente Selfkant, en in het westen aan de Maas, die de grens met België vormt.

Dialect[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Sittards voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het traditionele dialect van Sittard hoort tot de Oost-Limburgse dialecten. Het meest kenmerkend aan dit dialect is de zogeheten Sittardse diftongering.

Historische bezienswaardigheden[bewerken]

In Sittard zijn vooral de Basiliek van Onze Lieve Vrouw van het Heilig Hart (in 1883 door paus Leo XIII als eerste in Nederland verheven tot 'basilica minor'), de Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk (vanaf 1299 een kapittelkerk, met een 80 meter hoge toren) en Huize Watersley de belangrijkste bezienswaardigheden. Daarnaast kan men er nog enkele boerderijcomplexen en andere kerken bezoeken.

In museum Het Domein wordt onder andere de stedelijke historie van Sittard belicht.

In het voormalige dorp Ophoven, tegenwoordig een stadsdeel van Sittard, is de watermolen Ophovenermolen te vinden. Deze molen die wordt gevoed door de Geleenbeek bevindt zich aan de rand van het stadspark.

Monumenten[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van rijksmonumenten in Sittard voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een deel van Sittard is een beschermd stadsgezicht. Verder zijn er in de stad enkele tientallen rijksmonumenten te vinden.

'Bergen' in Sittard[bewerken]

Een algemeen Nederlands en ook Sittards gebruik is dat men een heuvel als berg benoemt.[3] Zo kent Sittard verschillende 'bergen':

  • De Kollenberg is de bekendste berg. Aan deze berg staat de bekende eeuwenoude Sint-Rosakapel. De Kollenberg is bekend vanwege het Maske Begrave (gezamenlijk begraven van de carnavalsmaskers aan het einde van de carnaval), alsmede vanwege van het jaarlijkse krombroodrapen.
  • De Agnetenberg
  • De Auveleberg, vermoedelijk een Romeinse grafheuvel. Deze berg is in de jaren zestig van de 20e eeuw afgegraven.

Infrastructuur[bewerken]

Sittard en Geleen vormen een schakel in de provinciale, in de nationale en in de grensoverschrijdende infrastructuur. De stad Sittard ligt enkele kilometers van de autosnelweg A2, via welke Eindhoven in minder dan een uur te bereiken is en Maastricht in ruim 20 minuten. De provinciale weg N276, die in het westen en in het zuiden de rand van de stad vormt, verbindt in noordelijke richting met Roermond en in oostelijke richting met Heerlen. In westelijke richting sluiten Sittard en Geleen bovendien aan op het knooppunt Kerensheide, waar de autosnelweg tussen Antwerpen en Keulen de A76 de A2 ontmoet.

Sittard vormt ook een relatief belangrijke schakel in het spoorwegennet. Op dit NS-station werd de intercitylijn uit Alkmaar in het verleden gesplitst in een deel naar Maastricht en een deel naar Heerlen. Roermond, dat ook door deze Intercitylijn wordt aangedaan, Heerlen en Maastricht zijn daarnaast ook per sprinter bereiken. Vanaf 2013 rijden de Intercity's naar Heerlen en Maastricht overdag gescheiden van elkaar. Hiermee ontstaat tussen Sittard en station Utrecht Centraal elk kwartier een snelle verbinding via station Eindhoven. De wijk Ophoven had vroeger een eigen stopplaats aan de spoorlijn Sittard - Herzogenrath: stopplaats Ophoven. Deze is in 1934 gesloten.

Bedrijven en organisaties[bewerken]

Bekende bedrijven in Sittard zijn DSM (dat er een kantoor heeft) en de voetbalclub Fortuna Sittard. In 2006 heeft het Arabische concern Sabic (Saudi Arabian Basic Industry Corporation, opgericht in 1976 en het tweede grootste bedrijf in Saoedi-Arabië) een nieuw Europees hoofdkantoor geopend op het bedrijventerrein Fortuna.

De binnenstad van Sittard vormt een aantrekkelijk koopcentrum.

Onderwijs[bewerken]

Sittard is vanouds een centrum van spiritualiteit en onderwijs. Er hebben zich in het verleden tal van religieuze instellingen gevestigd, naast een kapittel ook vele kloosters en moederhuizen. Middelbaar onderwijs werd en wordt onder meer gegeven door jezuïeten en franciscanen, hoger onderwijs door dominicanen en ursulinen. De Trevianum Scholengroep, voortgekomen uit een fusie van twee havo/vwo-scholen - het Bisschoppelijk College en het Serviam Lyceum -, is een van de grootste middelbare scholen van Nederland en kwam in 2012 in de top-10 van beste onderwijsinstellingen.[4]

Op HBO-niveau is Sittard een kleine studentenstad. Hogeschool Zuyd heeft hier een afdeling HEAO en een faculteit Gedrag en Maatschappij. Daarnaast is er in Sittard een grote lerarenopleiding gevestigd van Fontys Hogescholen. Deze hogeschool herbergt in Sittard ook een Centrum voor Theologie en Pastoraat, gelieerd aan een HBO-opleiding Theologie en Levensbeschouwing. Fontys Hogescholen, Hogeschool Zuyd en gemeente Sittard-Geleen organiseren sinds enkele jaren de Studentenintroductie Sittard-Geleen.

Cultuur[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Lijst van Sittardenaren

De stad Sittard en de gemeente kennen diverse culturele voorzieningen. Te noemen zijn onder meer de Stadsschouwburg en Cultureel Centrum Sittard-Geleen (aan de Rijksweg Zuid), Museum Het Domein (voor hedendaagse kunst, stedelijke historie en archeologie), de Stichting Historie Sittard-Geleen, de Stichting Jacob Kitzraedt voor monumentenzorg, en het Stadsarchief Sittard-Geleen (aan de Kasteelhof te Born).

Gevelsteen Begijnenhofstraat 7

Kleinkunst en muziek[bewerken]

Sittard heeft een aantal opmerkelijke kleinkunstenaars voortgebracht. De beroemdste was Toon Hermans, cabaretier, tekstschrijver, liedjeszanger, dichter. Zeer grote regionale en ook nationale bekendheid verwierven in de jaren vijftig en zestig voorts de liedjeszangers Jo Erens en Frits Rademacher. In de jaren tachtig werd zanger/gitarist René Shuman bekend, geboren in Geleen, woonachtig in Sittard. Vanaf 2003 treedt hij op onder de naam Shuman & Angel-Eye. Zij treden met hun rock'n'roll-band nog steeds op door Nederland en België.

Kunstenaars[bewerken]

De weefkunstenares Helga Paetzold woonde vele jaren in Sittard.

Wijken en buurten[bewerken]

Sittard is in volgende wijken en buurten verdeeld:


Straten[bewerken]

Recreatie[bewerken]

Uitgaansleven[bewerken]

Het uitgaansleven is geconcentreerd rond de historische markt, waar veel cafés en eettentjes te vinden zijn. Het stadsgezicht van Sittard is beschermd.

Ook is er een bloeiende popcultuur, die terug gaat naar de vroege jaren zestig, het begin van Donkiesjot, een roemrucht poppodium dat tot 1987 heeft bestaan en waar diverse beroemde artiesten optraden. In 1989 werd het opgevolgd door poppodium Fenix, dat in april 2013 zijn deuren sloot. Op dezelfde plaats werd op 14 maart 2014 een derde poppodium geopend, VOLT.

Verenigingsleven[bewerken]

Een van de bekendste en oudste verenigingen van Sittard is Carnavalsvereniging De Marotte, opgericht in 1881. Daarnaast zijn er nog tal van andere verenigingen actief, zoals de Philharmonie Sittard (1887), Harmonie Sint Joseph (1899), Club Wo-Van (1921), Scouting Sint Jozef (1932), Scouting Don Bosco (1957), Aafsjlaag Zitterd (jongerenkapel), Klup Kump Gout (carnavalsvereniging) (2004), CV 'n Bietje Wiejer (2013), SV de FONSS (studentenvereniging) (1993), Hou op die Kis (kapel), 't Trumke en 't Tröötje (kapel, 1974) en de stichting Optoch Kommitee Zitterd (carnaval, 1963).

Sport[bewerken]

Op sportief gebied is Sittard landelijk bekend. Te noemen zijn hier onder meer de voetbalclub Fortuna Sittard, basketbalvereniging Bumpers en de handbalclubs Sittardia, OCI-LIONS. Deze laatste staat nationaal en internationaal hoog aangeschreven. Befaamde sporthelden waren in het verleden onder meer de wielrenner Jan Nolten (1930, Sittard), de voetballer Willy Dullens en de bokser Arnold Vanderlyde. Voormalig polsstokhoogspringer Rens Blom is het bekendste lid van de Sittardse atletiekvereniging AV Unitas. In Sittard is Sportzone Limburg gevestigd, waar verschillende sportaccommodaties van topsport tot recreatieve sport worden uitgeoefend.

Kinderen[bewerken]

  • Zorgboerderij "Ophovenerhof" is een klein gemengd bedrijf waar mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking op een milieuvriendelijke manier werk verrichten.
  • Ontdekhoek Sittard. Op deze grote kinderwerkplaats kunnen kinderen zelf met verschillende technieken aan de slag gaan.
  • Nabij het voetbal stadion van Fortuna Sittard ligt de indoor speeltuin Ballorig. En op het industrie terrein Sittard-Noord nog een indoor speeltuin genaamd Darteldome.

Evenementen[bewerken]

Oktoberfeest in 2009

Filmopnames[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Luyn, P.B.N. van, Stadt Sittardt : een grensoverschrijdend verleden, 1993
  1. De spelling 'Zitterd' wordt officieel door de gemeente gehanteerd op o.a. plaatsnaamborden. Plaatsnamenlijst Vereniging Veldeke schrijft de spelling 'Zittert' voor.
  2. hzod-sittard.nl
  3. Op de genoemde regel zijn echter ook uitzonderingen. In Geleen-Noord ligt de wijk Lindenheuvel en bij de Heksenberg aan de weg van Sittard naar Urmond ligt ook de vanouds bekende Welschenheuvel. Op deze laatstgenoemde heuvel hadden de vijandelijke Franse troepen in het Sittardse rampjaar 1677 hun kamp opgeslagen, vandaar de naam (welsch verwijst naar Fransen of Walen.) Vergelijk de benaming Franse Kamp voor een natuur- en kampeerterrein bij Bussum.
  4. sittard-geleen.nieuws.nl, 10-12-2012