Sjida Kartli

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Sjida Kartli
შიდა ქართლი
Kaart van Sjida Kartli
Coördinaten 42°11'0"NB, 44°0'0"OL
Algemeen
Oppervlakte 5729 km²
3428 km² [2]
Inwoners
(2022)
Gedaald 250.489[1]
(73,1 inw./km²)
Hoofdstad Gori
Gouverneur Valerian Mchedlidze (1 juni 2021)
Overig
Website shidakartli.gov.ge
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Sjida Kartli (Georgisch: შიდა ქართლი) ("Binnen-Kartli") is een regio (mchare) in het midden van Georgië met een oppervlakte van 5729 km², waarvan 3428 km² onder Georgisch gezag. Ongeveer 2300 km² van Sjida Kartli ligt in het feitelijk afgescheiden, door Rusland bezette Zuid-Ossetië. De Georgische overheid kan hier geen bevolkingsgegevens over verzamelen. De data in deze pagina betreffen het door Georgië gecontroleerde deel. Op 1 januari 2022 had Sjida Kartli 250.489 inwoners en een bevolkingsdichtheid van 73,1 inw./km².[1].

De gouverneur van Sjida Kartli is sinds 1 juni 2021 Valerian Mchedlidze.[3][4] De regio heeft 5 gemeenten met Gori als het administratieve centrum. Samatsjablo is een historisch district in Sjida Kartli dat nu geheel in Zuid-Ossetië ligt. Sjida Kartli was zelf deel van de historische Georgische regio Kartli.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Sjida Kartli ligt in het midden van Georgië, aan de oostkant van de oost-west waterscheiding die door het Lichigebergte gevormd wordt. Het heeft een oppervlakte van 5729 vierkante kilometer. De noordelijke 40% (2300 km²) ligt in de praktijk in Zuid-Ossetië en staat niet onder Georgisch gezag. Sjida Kartli grenst aan de regio's Mtscheta-Mtianeti in het oosten, Kvemo Kartli in het zuiden, Samtsche-Dzjavacheti in het zuidwesten, Imereti in het westen, en Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti in het noordwesten. Tenslotte heeft Sjida Kartli formeel een 28 kilimeter lange grens met Rusland (Noord-Ossetië-Alanië). Deze laatste ligt in Zuid-Ossetië, alsmede de grens met Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti en delen van de grens met de regio's Imereti en Mtscheta-Mtianeti.

De regio wordt aan drie zijden omringd door bergketens als natuurlijke grens. De noord-zuid waterscheiding en hoofdkam van de Grote Kaukasus vormt de natuurlijke grens van Sjida Kartli met Rusland, terwijl het Lichigebergte de westelijke grens vormt. Het Lichigebergte is de waterscheiding tussen de Zwarte Zee en Kaspische Zee rivierbassins. De zuidelijke grens wordt door het Trialetigebergte gevormd. De rivieren in Sjida Kartli monden via de Mtkvari uit in de Kaspische Zee.

Bestuurlijke onderverdeling[bewerken | brontekst bewerken]

Bestuurlijke eenheden Sjida Kartli

Sjida Kartli heeft vier gemeenten en drie tijdelijke gemeenten:

  • Chasjoeri, Gori, Kareli, Kaspi.
  • Tijdelijke gemeenten: Eredvi, Koerta en Tighvi. Sinds 2008 geheel onder feitelijk gezag van Zuid-Ossetië;
  • Het district (rajon) Java dat de jure in Sjida Kartli ligt, in de noordelijke helft van Zuid-Ossetië, is met de hervorming van het lokaal bestuur in 2006 niet in een gemeente omgevormd, en is dus ook niet als gemeente geregistreerd.[5] Het gebied stond destijds niet meer onder feitelijk Georgisch gezag.

Er zijn in het Georgisch gecontroleerde gebied in totaal 379 bewoonde kernen, waaronder:

Tijdelijke Administratief-Territoriale Eenheden[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds het opheffen van de Zuid-Ossetische autonomie in 1990 en het herverdelen van de districten, lagen Gori en Kareli gedeeltelijk en Java geheel in het door Zuid-Ossetië geclaimde gebied. Met de hervormingen van het lokaal bestuur in 2006, toen de Georgische districten werden omgezet naar gemeenten (municipaliteiten), zijn er Tijdelijke Administratief-Territoriale Eenheden opgericht in delen van Zuid-Ossetië waar Georgië na de burgeroorlog in 1991-1992 het gezag nog over had (vooral etnisch Georgische dorpen). Het kwam er op neer dat er tijdelijke gemeenten werden geïntroduceerd, te weten Eredvi, Koerta (beiden gesplitst van Gori) en Tighvi (gesplitst van Kareli) en oostelijk daarvan Achalgori (regio Mtscheta-Mtianeti). Koerta en Eredvi komen gezamenlijk overeen met het feitelijke rurale district Tschinvali van Zuid-Ossetië, en Tighvi komt overeen met het Zuid-Ossetische district district Znaur (Kornisi voor Georgiërs). Deze tijdelijke gemeenten werden in mei 2007 onder een overkoepelend door Tbilisi erkend interim gezag over Zuid-Ossetië geplaatst, de Zuid-Ossetische Administratie.[6][7][8]

Als gevolg van de oorlog in 2008 verloor Tbilisi het laatste stuk gezag over Zuid-Ossetië, waarmee deze bestuurlijke indeling vooral een papieren administratieve zaak is geworden. Het door Tbilisi erkende bestuur over het territorium van Zuid-Ossetië, de Zuid-Ossetische Administratie, behartigt vanuit Tbilisi voornamelijk de belangen van de Georgische vluchtelingen die in speciale nederzettingen in de omgeving van Zuid-Ossetië en andere delen van Georgië wonen.[9] Deze dorpen liggen weliswaar in andere Georgisch bestuurde gemeenten maar vallen formeel onder een van de Tijdelijke Administratief-Territoriale Eenheden.[10]

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Gori, centrum van Sjida Kartli

Volgens de gegevens van het Nationaal Statistisch Bureau van Georgië telde Sjida Kartli op 1 januari 2022 250.489 inwoners,[1] een daling van bijna 5% ten opzichte van de volkstelling van 2014.[11]. Hiervan woont 39,6% in steden en 60,4% in dorpen op het platteland. De bevolking van Sjida Kartli bestaat volgens de volkstelling van 2014 vrijwel geheel uit Georgiërs, namelijk 94,7%. Belangrijke groepen minderheden zijn Azerbeidzjanen (2,1%), Osseten (1,8%) en Armeniërs (0,8%).[12] Bijna alle inwoners zijn lid van de Georgisch-Orthodoxe Kerk (95,9%) en 2,1% is islamistisch.

Hieronder een overzicht van de bevolkingsontwikkeling in Sjida Kartli en de vier gemeenten onder Georgische controle (minus Java).

Bevolkingsontwikkeling regio Sjida Kartli[13][1]
1959 1970 1979 1989 2002* 2002** 2014 2021 2022
Sjida Kartli 254.3805 Gestegen 290.819 Gestegen 304.268 Gestegen 322.423 Gedaald 298.917 Gedaald 279.119 Gedaald 263.382 Gedaald 254.081 Gedaald 250.489
Chasjoeri 56.741 Gestegen 62.491 Gestegen 64.701 Gestegen 66.820 Gedaald 62.714 - Gedaald 52.603 Gedaald 51.028 Gedaald 50.355
Gori*** 103.445 Gestegen 124.743 Gestegen 135.694 Gestegen 149.759 Gedaald 135.456 - Gedaald 125.692 Gedaald 120.569 Gedaald 118.765
Kareli*** 44.297 Gestegen 49.522 Gestegen 50.346 Gestegen 50.428 Gedaald 48.831 - Gedaald 41.316 Gedaald 40.689 Gedaald 40.255
Kaspi 49.897 Gestegen 54.063 Gedaald 53.527 Gestegen 55.416 Gedaald 52.217 - Gedaald 43.771 Gedaald 41.795 Gedaald 41.134
* Uit onderzoek na volkstelling 2014 is gebleken dat volkstelling 2002 8-9 procent te hoog is uitgevallen.[14]
**Gecorrigeerde data op basis van retro-projectie 1994-2014 i.s.m. VN[15]
*** Delen buiten feitelijk Georgisch gezag vanaf 2002 niet meegeteld.
Zie de categorie Shida Kartli van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.