Slag bij Turnhout (1789)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Slag bij Turnhout
Onderdeel van de Brabantse Omwenteling
BATAILLE DE TURNHOUT (01).jpg
Datum 27 oktober 1789
Locatie Turnhout, Oostenrijkse Nederlanden
Resultaat Brabantse overwinning
Strijdende partijen
Flag of the Brabantine Revolution.svg Brabantse rebellen Flag of the Habsburg Monarchy.svg Habsburgse monarchie
Leiders en commandanten
Flag of the Brabantine Revolution.svg Jan Andries vander Mersch Flag of the Habsburg Monarchy.svg Gottfried von Schröder
Troepensterkte
2000 2500
Verliezen
87 dood of gewond 108 dood
60 gewond
23 vermist
3 kanonnen verloren
Een Antwerpse opstandeling

De Slag bij Turnhout (27 oktober 1789) was de veldslag in Turnhout tegen de Oostenrijkers die de directe aanzet gaf tot de Brabantse Omwenteling en de (kortdurende) onafhankelijkheid van de Zuidelijke Nederlanden.

Aanleiding[bewerken]

Keizer Jozef II van het Heilige Roomse Rijk voerde een doorgedreven hervormingspolitiek in de door hem beheerste gebieden. Zo legde hij onder andere zijn persoonlijke wil op betreffende interne aangelegenheden van de kerk en schroefde hij het aantal toegelaten kermissen drastisch terug. Bovendien vaardigde hij allerlei edicten uit die de rechtspraak en het bestuur hervormden met als doel een versterking van de staatsmacht. Deze eerste wetten werden vooral door het gewone volk en de Kerk met weerzin onthaald, terwijl de bestuurlijke hervormingen door de burgerij beschouwd werden als een aanval op de democratie en hun burgerrechten. Deze reacties sloten bij elkaar aan en veroorzaakten een algemene opstand tegen het Oostenrijks gezag. Brabant weigerde nog belastingen te betalen; als reactie hierop schortte de keizer alle verleende privileges aan het hertogdom op. We schrijven januari 1789.

Verzet[bewerken]

In mei van dat jaar werd het genootschap Pro aris et focis opgericht en de Brabanders verzamelden een leger onder leiding van Jan Andries vander Mersch. Het leger trok eerst - zonder op al te veel Oostenrijks verzet te stuiten - Hoogstraten binnen, waar Hendrik van der Noot het Manifest van het Brabantse Volk publiceerde. Hij verklaarde hier de aanval van de Zuidelijke Nederlanden als een reactie op de meineed van de keizer, die zich niet aan de Blijde Inkomst had gehouden.

Slag bij Turnhout[bewerken]

In oktober 1789 wilde het Brabantse leger Turnhout heroveren op de Oostenrijkers. Van der Mersch wist dat een slag op open terrein bij voorbaat verloren was en dat hun beste kans was om de stad in te nemen en het keizerlijke leger in de straten te bevechten. Hierdoor zou het numerieke voordeel van de Oostenrijkers namelijk gereduceerd worden. Het beleg van de stad werd geslagen op 27 oktober en met behulp van Emmanuel Jozef van Gansen, een brouwerszoon uit Westerlo, en van de inwoners drongen de troepen van Van der Meersch de stad binnen, waar het tot hevige gevechten met de Oostenrijkers kwam. Zoals Van der Meersch had gehoopt wisten de Oostenrijkers zich niet te organiseren in de stad en de keizerlijke troepen werden verslagen.

Gevolgen[bewerken]

Het nieuws van de overwinning in Turnhout verspreidde zich over de Zuidelijke Nederlanden en het verzet nam daardoor toe. De Brabantse Omwenteling was een feit. De Brabanders veroverden respectievelijk Gent, Diest, Tienen en Brussel. En in januari 1790 werd de onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Nederlandse Staten uitgeroepen. Vander Mersch trok zich terug in Frankrijk en Jozef van Gansen zou later de befaamde Boerenkrijg leiden.

Herdenking[bewerken]

  • Elk jaar wordt in Turnhout de veldslag herdacht met een schouwspel in de Gasthuisstraat, de plaats waar het hevigst gestreden werd.
  • Een grafsteen van de hand van P. Brozius op de Grote Markt van Turnhout herinnert aan de deze slag. De steen dateert van 1889, ter gelegenheid van de viering van 100 jaar Slag bij Turnhout.[1]
  • Een beeld van "De Patriot" van Leo Van Herwegen werd in 1989 ingehuldigd ter gelegenheid van 200 jaar Slag bij Turnhout.[2]

Zie ook[bewerken]