Aria (compositie): verschil tussen versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
3 bytes verwijderd ,  10 jaar geleden
k
typo
k (robot Erbij: lv:Ārija)
k (typo)
== Verwante termen ==
* De term aria betekent nu vrijwel uitsluitend een [[compositie (muziek)|compositie]] met aanwijsbaar begin en eind voor één stem met gewoonlijk orkestbegeleiding. Meestal is dat dan een onderdeel van een [[opera (muziek)|opera]]; maar er zijn vele voorbeelden van aria's die een onderdeel zijn van een [[cantate]] of een [[oratorium]]. De tekst van een aria is vaak beschouwend: een (vaak niet nader genoemde) commentator bezingt zijn of haar reflectie op het thema van het muziekstuk.
* Een [[arioso]] is ook een expressieve melodie (meestal voor zanger). Maar hier gaat een om een melodieusemelodieuze passage als onderdeel van een [[recitatief]]: er is geen sprake van een door duidelijk begin of eind gemarkeerde muzikale vorm.
* Een ''concert ariaconcertaria'' is een als los staand stuk gemaakte compositie. Daar is de aria geen deel meer van een grotere compositie. Voorbeelden: "Ah Perfido" van Beethoven, en een aantal concert ariasconcertaria's van Mozart.
* Een ''arietta'' is een korte aria
* Een voorbeeld van een ''instrumentale aria'' vinden we in [[Johann Sebastian Bach|Bach]]'s [[Goldbergvariaties|Goldberg Variaties]].
 
== Ontstaan ==
In de 17e en 18e eeuw ontwikkelden zich vaste vormen, die in de 18e eeuw de - voor de toenmalige [[Barokmuziek|Barok]] kenmerkende - [[opera seria|opera serie]] (bijvoorbeeld [[Händel]]) domineerden:
* ''Da Capo aria'' Een ABA vorm: na een middenstuk werd het begincouplet herhaald (het gaat vaak om (4-regelige) [[kwatrijn]]en of 8-regelige [[stanza|stanzen]]). Ook de variatie binnen dat schema had standaarden, zoals het invoegen van [[ritornello|ritornellen]] en [[cadens]]en op het eind van de [[couplet]]ten, alsook het van extra versieringen voorzien van de herhaling (het slotcouplet) De vorm kon door invoegen van ritornellen en opsplitsen van A en B zeer complex worden: bv RARA'RBRARA'R.
* ''Dal segno aria'' Voor het dramatisch effect liet vanaf het midden van de 18e eeuw het begin van de herhaling weg: bv RARA'RB ARA. Dit gaf een aanzienlijke bekorting van de herhaling. Het betekende ook een inperking voor het "virtuosendomvirtuozendom"; de castraten.
* ''Doorgecomponeerde aria'' Vanaf 1770 kreeg de herhaling het begincouplet een nieuw gecomponeerde eigen begeleiding en vorm. Daarmee was de muziek doorlopend gecomponeerd: geen korte pauze alvorens te herhalen en de mogelijkheid de herhaling in een nieuwe toonsoort (verkort) te herhalen. Voorbeelden hiervan zijn o.a. bij Haydn en Mozart te geven.
 
* ''Canzonetta'': Lied of liedje (Bv [[Cherubino]] in de [[Nozze di Figaro]])
* ''Cavatina'': Korte aria in één deel in tegenstelling tot de twee of drieledige vorm
* ''Romance'': EéndeligeEendelige aria van vaak verhalend karakter
* ''Sortita'': De entree aria van de solist
* ''Stretta'': Snel tweede deel van de aria, net als de cabaletta, maar wel martialer

Navigatiemenu