Canoniek recht: verschil tussen versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
76 bytes toegevoegd ,  11 jaar geleden
k
robot Anders: bg:Канонично право; cosmetische veranderingen
k
k (robot Anders: bg:Канонично право; cosmetische veranderingen)
[[AfbeeldingBestand:Canons Bruges; Sint-Salvatorskapittel 50.JPG|thumb|right|250px|Kanunnik [[Antoon Wullepit]] (rechts); rechter van de interdiocesane rechtbank van eerste instantie]]
Het '''canoniek recht''' is het kerkrecht dat door de [[rooms-katholieke Kerk]], de [[Anglicaanse Kerk]] en de [[Oosters-orthodoxe Kerk|Orthodoxe Kerk]] wordt vastgelegd en toegepast. Het is gebaseerd op de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]], de [[Traditie in de Katholieke Kerk|apostolische traditie]], de geschriften van de [[kerkvader]]s en de bevindingen van kerkleraren (de zogeheten ''doctores ecclesiae'').
 
In het [[protestantisme]] noemt men dit kerkrecht de [[kerkorde]].
 
== Canoniek recht in de Middeleeuwen ==
Kennis over het canonieke recht vond men eeuwenlang in een reeks kleine en grote verzamelingen. Omdat er gedurende vele eeuwen nauwelijks of geen officiële rechtsverzamelingen of [[concilie]]akten werden uitgevaardigd, bleef het kerkelijk recht tamelijk diffuus. In de elfde eeuw herleefde in Italië de studie van het [[Romeins recht|Romeinse recht]]. In het kielzog hiervan groeide de aandacht voor het kerkelijke recht. Bisschoppen als [[Ivo van Chartres]] en [[Burchard van Worms]] legden verzamelingen aan die zowel de uitspraken van concilies en synoden bevatten als ook decreten van pausen. Gratianus legde rond 1140 een eerste versie aan van een veel omvangrijker en beter geordend werk, dat hij zelf de ''Concordantia discordantium canonum'' noemde. Latere generaties spraken van het ''[[Decretum Gratiani]]''. Dit werk werd de basis voor het onderricht in het canonieke recht in [[Bologna (stad)|Bologna]] en elders in Europa. In de twaalfde eeuw nam de stroom van pauselijke uitspraken over juridische geschillen sterk in omvang toe. Vooral onder [[Paus Alexander III|Alexander III]] kwamen er steeds meer zogeheten [[decretalen]] (''litterae decretales''), vonnissen in briefvorm. Gedelegeerde rechters deden overal in Europa in naam van de paus uitspraak over allerlei soorten conflicten. Juristen waren zeer geïnteresseerd in deze vonnissen. Zij bewerkten deze decretalen zodanig dat de saillante onderdelen die rechtsvernieuwende werking hadden er het hoofdbestanddeel van vormden. Er ontstond een reeks verzamelingen van dergelijke decretalen, de ''Quinque Compilationes''.
 
Het canoniek recht werd vanaf de elfde eeuw voorwerp van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Men noteerde eerst commentaar en verwijzingen in de marge van de tekst, als glossen zoals ook in andere disciplines het geval was. Net als bij het Romeins recht kwamen er syntheses in de vorm van ''[[summa]]e'', commentaren in de vorm van (bewerkte) [[hoorcollege]]s (''lecturae''), monografieën over speciale onderwerpen (''repetitiones'') en traktaten. Van een aantal pauselijke gerechtshoven, zoals de [[Sacra Rota Romana|Rota Romana]] en de [[Apostolische Penitentiarie|Poenitentiaria]] en van sommige [[officiaal|officialen]], kerkelijke rechters aan bisschoppelijke rechtbanken, zijn vele vonnissen bewaard gebleven. Dit materiaal biedt zicht op de praktijk van het middeleeuwse kerkelijke recht. Het middeleeuwse canonieke recht kan niet los worden gezien van de bestudering van het Romeinse recht in de middeleeuwen, en vice versa: beide zijn van belang voor inzicht in de middeleeuwse [[rechtsgeschiedenis]].
 
== Geschiedenis van het huidige canonieke recht ==
 
In [[1904]] maakte [[Paus Pius X|Pius X]] het plan tot [[codificatie]] van het canonieke recht bekend. Onder leiding van kardinaal [[Pietro Gasparri]] werd het werk hieraan in [[1916]] voltooid. Op Pinksteren [[27 mei]] [[1917]] werd de codex door [[Paus Benedictus XV|Benedictus XV]] afgekondigd. Deze codex (CIC 1917) werd van kracht op Pinksteren [[19 mei]] [[1918]].
Op [[25 januari]] [[1959]] stelde [[Paus Johannes XXIII]] een herziening van de codex in het vooruitzicht en op [[28 maart]] [[1963]] werd hiertoe een commissie van 29 kardinalen ingesteld, onder leiding van [[Pietro Ciriaci]]. Deze commissie werd door paus [[Paus Paulus VI|Paulus VI]] in [[1967]] uitgebreid en bestond sinds toen uit 70 kardinaal-leden en 125 consultoren uit de gehele wereld.
 
De huidige ''Codex Iuris Canonici'' (CIC 1983) is door [[Paus Johannes Paulus II]] op [[25 januari]] [[1983]] afgekondigd. De nieuwe wetgeving kreeg kracht van wet vanaf de eerste dag van de [[Advent (periode)|advent]] van datzelfde jaar 1983. De 1752 canones zijn over zeven boekdelen verdeeld, die achtereenvolgens de volgende onderwerpen behandelen: algemene normen, het Volk Gods (de gelovigen, de hiërarchie, het gewijde leven), de verkondigingstaak van de Kerk, de heiligingstaak van de Kerk, het zakenrecht, het strafrecht en het procesrecht.
 
De ''Codex Canonum Ecclesiarum Orientalum'' (CCEO), het kerkelijk wetboek voor de [[Oosters-katholieke Kerken|Oosterse Kerken]], werd op [[18 oktober]] [[1990]] gepromulgeerd door de [[apostolische constitutie]] ''Sacri Canones''.
 
== Codex Iuris Canonici (CIC) - Wetboek van Canoniek Recht van 1983 ==
* Boek I - Algemene normen - canones 1-203
** Titel I Kerkelijke wetten 7-22
** Titel II Gewoonte 23-28
** Titel III Algemene decreten en instructies 29-34
** Titel IV Administratieve beschikkingen voor afzonderlijke gevallen 35-93
** Titel V Statuten en reglementen 94-95
** Titel VI Fysieke personen en rechtspersonen 96-123
** Titel VII Rechtshandelingen 124-128
** Titel VIII Bestuursmacht 129-144
** Titel IX [[Kerkelijk ambt|Kerkelijke ambten]] 145-196
** Titel X Verjaring 197-199
** Titel XI Tijdberekening 200-203
* Boek II - Volk Gods - canones 204-746
** Deel I - Christengelovigen - canones 204-329
*** Titel I Verplichtingen en rechten van alle christengelovigen 208-223
*** Titel II Verplichtingen en rechten van christengelovigen-leken 224-231
*** Titel III [[Gewijde bedienaar|Gewijde bedienaren]] of clerici 232-293
*** Titel IV [[Pesonele prelatuur|Personele prelaturen]] 294-297
*** Titel V Verenigingen van christengelovigen 298-329
** Deel II - [[Hiërarchie van de Katholieke Kerk|Hiërarchische indeling van de Kerk]] - canones 330-572
*** Afdeling I Hoogste gezag van de Kerk 330-367
*** Afdeling II Particuliere kerken en groeperingen ervan 368-572
** Deel III - Instituten van gewijd leven en sociëteiten van apostolisch leven- canones 573-746
*** Afdeling I [[Instituut van Godgewijd Leven|Instituten van gewijd leven]] 573-730
*** Afdeling II [[Gemeenschap van apostolisch leven|Sociëteiten van apostolisch leven]] 731-746
* Boek III - Verkondigingstaak - canones 747-833
** Titel I Bediening van het Woord Gods 756-780
** Titel II Missie-activiteit van de kerk 781-792
** Titel III katholieke opvoeding 793-821
** Titel IV Sociale communicatiemiddelen en in het bijzonder boeken 822-832
** Titel V Geloofsbelijdenis 833
* Boek IV - Heiligingstaak - canones 834-1253
** Deel I [[Sacrament]]en 840-1165
*** Titel I [[Doop (sacrament)|Doopsel]] 849-878
*** Titel II Sacrament van het [[vormsel]] 879-896
*** Titel III [[Eucharistie|Allerheiligste Eucharistie]] 897-958
*** Titel IV [[Biecht|Boetesacrament]] 959-997
*** Titel V Sacrament van de [[ziekenzalving]] 998-1007
*** Titel VI [[Wijding]] 1008-1054
*** Titel VII [[Huwelijk]] 1055-1165
** Deel II Overige handelingen van goddelijke eredienst 1166-1204
*** Titel I [[Sacramentalia|Sacramentaliën]] 1166-1172
*** Titel II Liturgie der [[getijde (gebed)|getijden]] 1173-1175
*** Titel III Kerkelijke [[uitvaart]] 1176-1185
*** Titel IV Verering van [[Heilig|heiligeheiligen]]n, van heilige afbeeldingen en [[relikwie]]ën 1186-1190
** Titel V Geloften en eed 1191-1204
** Deel III Gewijde plaatsen en heilige tijden 1205-1253
*** Titel I [[Gewijde plaats]]en 1205-1243
*** Titel II Heilige tijden 1244-1253
* Boek V - Tijdelijke goederen - canones 1254-1310
** Titel I Verwerving van goederen 1259-1272
** Titel II Beheer van goederen 1273-1289
** Titel III Contracten en vooral vervreemding 1290-1298
** Titel IV Vrome wilsbeschikking in het algemeen en vrome stichtingen 1299-1310
* Boek VI - Sancties - canones 1311-1399
** Deel I Misdrijven en straffen in het algemeen 1311-1363
** Deel II Straffen voor afzonderlijke misdrijven 1364-1399
* Boek VII - Processen - canones 1400-1752
** Deel I Gedingen in het algemeen 1400-1500
** Deel II Contentieus geding 1501-1670
** Deel III Bepaalde bijzondere processen 1671-1716
** Deel IV Strafproces 1717-1731
** Deel V Procedure bij administratief beroep en bij verwijdering of verplaatsing van pastoors 1732-1752
 
== Opleiding ==
Behalve aan de priesterseminaries waar kerkelijk recht een vak is, bestaat er aan de [[Katholieke Universiteit Leuven]] de bijzondere
[[faculteit (onderwijs)|faculteit]] kerkelijk recht. Het programma wordt grotendeels in het Engels gedoceerd, om een internationaal publiek aan te trekken.
 
== Zie ook ==
* [[Rechtsgeschiedenis]]
 
== Externe links ==
=== Katholieke Kerk ===
* [http://www.intratext.com/IXT/LAT0813/_INDEX.HTM Codex Iuris Canonici van 1917] (Latijnse grondtekst)
* [http://catho.org/9.php?d=fn Codex Iuris Canonici van 1917] (Franse vertaling)
* [http://www.intratext.com/X/LAT0010.HTM Codex Iuris Canonici van 1983] (Latijnse grondtekst)
* [http://www.kerkrecht.nl/main.asp?pagetype=onderdeel&item=105 Wetboek van Canoniek Recht - 1983]
:* [http://www.rorate.com/kerkrecht/kr_show.php?id=34 Toepassingsbesluiten van de [[Nederlandse Bisschoppenconferentie]] bij de Codex Iuris Canonici (1989)]
* [http://www.intratext.com/X/LAT0758.HTM Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium van 1990] (Latijnse grondtekst)
* [http://www.intratext.com/X/ENG1199.HTM Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium van 1990] (Engelse vertaling)
* [http://www.canoniekrecht.nl Canoniekrechtelijke vraagbaak Johannes Andreae (KTU, Utrecht)]
 
=== Anglicaanse Kerk ===
* [http://www.cofe.anglican.org/about/churchlawlegis/canons/ Canoniek recht in de Anglicaanse Kerk]
 
[[Categorie:Kerkelijk recht| ]]
 
[[an:Dreito Canonico]]
[[bg:КаноническоКанонично право]]
[[bs:Kanonsko pravo]]
[[ca:Dret canònic]]
327.616

bewerkingen

Navigatiemenu