Christoffel Plantijn: verschil tussen versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
1 byte toegevoegd ,  4 jaar geleden
k
geen bewerkingssamenvatting
Labels: Bewerking via mobiel Bewerking via mobiele website
k
[[Bestand:Plantin (after Goltzius).png|thumb|Christoffel Plantijn met zijn embleem 'De Gulden Passer' en de bijhorende spreuk ‘Labore et constantia’]]
[[Bestand:Leiden365.JPG|thumb|Plaquette in Leiden]]
'''Christoffel Plantijn''' (Frans: ''Plantin'') ([[Saint-Avertin]] bij [[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]], ca. [[1520]] – [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], [[1 juli]] [[1589]]) was een invloedrijke [[boekdruk]]ker en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst, die zich in [[1549]] vestigde in Antwerpen (op dat ogenblik hét commercieel centrum van Europa). Zijn bemoeienis met het boekenvak stamt uit zijn achtergrond als leerbewerker/boekbinder. In 1555 opende hij een eigen drukkerij [[Plantijn]], die op haar hoogtepunt 22 persen telde en meer dan 80 werknemers had.
 
Hij werkte zich op van onbemiddelde ambachtsman tot uitgeverstycoon, eigenaar van de grootste drukkerij ter wereld. Hij bereikte die positie door slim in te spelen op de politieke, religieuze en culturele trends van zijn tijd, door zijn investeringen te spreiden over de mode- en de drukkersnijverheid, door het uitbouwen en strategisch gebruiken van een netwerk van vrienden, zakenpartners en sponsors, door het aantrekken van de grootste geleerden en de beste vaklui uit zijn tijd en door het inzetten van zijn vijf dochters en zijn gericht gekozen schoonzoons
 
Uit angst voor de [[Spaanse Furie (Antwerpen)|Spaanse Furie]] in [[1576]] verhuisde hij naar [[Leiden]], waar hij drukker aan de [[Universiteit Leiden|universiteit]] werd. Hij werd er benoemd tot officiële drukker van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]]. Hij woonde in Leiden aan de Vrouwensteeg, waar nu de studentenvereniging [[LSV Minerva|Sociëteit Minerva]] is gevestigd; een plaquette in de muur herinnert aan zijn verblijf.
<br />Hij keerde in [[1585]] naar Antwerpen terug en stierf in 1589. Zijn belangrijkste werk is de ''[[Biblia Polyglotta|Biblia Regia]]'' (Koningsbijbel), die hij uitgaf tussen 1568 en 1572. Deze achtdelige, meertalige uitgave van de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]] kwam tot stand met steun van de Spaanse koning [[Filips II van Spanje|Filips II]]. Een andere benamingen voor deze uitgave is de ''Biblia Polyglotta''.
Het bijzondere van het werk is niet alleen de meertalige vertaling (Grieks, Latijn, Aramees, Syrisch en Hebreeuws), maar ook de weergave in het verschillend [[schrift]] van deze talen. <br />
Deze grootste typografische onderneming van de eeuw bezorgt de drukker de eretitel van aartsdrukker van de [[Filips II van Spanje|koning]]. Zijn vorstelijke relaties leveren hem in 1571 ook winstgevende contracten op voor het drukken van missalen, brevieren en andere religieuze massaproducten voor de Spaanse markt en de bijbehorende kolonies.
Behalve drukker van religieuze en liturgische werken, was Plantijn ook de belangrijkste drukker van het humanisme en de wetenschappen (botanisch, taalkundig, geneeskundig, cartografisch, ...) van de tweede helft van de 16de eeuw, en een befaamd muziekdrukker.
 
Bij zijn dood had hij geen overlevende zonen, daarom nam; zijn schoonzoon, [[Jan I Moretus]] (Johann Moerentorf), nam het bedrijf over. Tegenwoordig is het als [[werelderfgoed]] erkende [[Museum Plantin-Moretus|Plantin-Moretusmuseum]] in het gebouw gevestigd, evenals het naar hem genoemde [[Plantin Genootschap]].
 
Plantijn koos een gulden passer als embleem en als drukkersmerk. De bijhorende spreuk ‘Labore et constantia’ betekent ‘door arbeid en standvastigheid’. De draaiende punt van de passer symboliseert de arbeid, de stilstaande punt de standvastigheid.
 
== Enkele taalkundig belangrijke uitgaven van Plantijn ==
; 1562 - Dictionarium Tetraglotton (Latijn - Grieks - Frans - Nederlands): Metmet onder meer uitvoerige Franse en Nederlandse synoniemen en omschrijvingen. De uitgave kwam tot stand, dankzij de deskundigheid van Plantijns werknemer [[Cornelius Kiliaan]].
 
; 1567 - Nomenclator omnium rerum propria nomina variis linguis... :De de medicus [[Hadrianus Junius]] (1551-1575) geeft hierin uitleg over de vele termen in het Nederlands en meerdere andere talen.
 
; 1573 - Thesaurus Theutonicae linguae. Schat der Neder-duytscher spraken.:Dit dit [[woordenboek]] bevat 40.000 trefwoorden, met vertaling van het Nederduits in het Latijn en het Frans.
 
; 1574 - Dictionarium Teutonico Latinum van Plantijns medewerker [[Kiliaan]] (1528-1607).:De de geheel herziene derde uitgave van het Dictionarium (1599) kreeg een nieuwe titel: ''Etymologicum Teutonicae linguae sive Dictionarium Teutonico - Latinum''. Cornelis Kiliaans taal was het Brabants, maar hij nam ook woorden uit Vlaanderen, Friesland en Holland op. Door vergelijking met Engelse, Hoogduitse, Franse en Spaanse woorden trachtte hij de oorspronkelijke [[etymologie|betekenis]] van de Nederlandse woorden te achterhalen. Kiliaan neemt een ereplaats in op de overgang van het Middelnederlands naar het Nederduits, deeen vaak toenmaligegebruikte benaming van het [[Nederlands]]. Zijn dictionarium is de basis van alle latere woordenboeken in het Nederlands
 
== Enkele invloedrijke auteurs met werken uitgegeven bij Plantijn ==
2.237

bewerkingen

Navigatiemenu