Spoorlijn Aken - Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Spoorlijn Aken - Maastricht
DB 2545
Spoorlijn Aken - Maastricht op de kaart
Totale lengte36,7 km
Spoorwijdtenormaalspoor 1435 mm
Aangelegd doorAken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij
Geopend31 december 1853
GeslotenRichterich - Schin op Geul: 1992
HeropendVetschau - Schin op Geul: 1995
Huidige status
Richterich - Vetschau: opgebroken
Vetschau - Schin op Geul: Museumlijn
Schin op Geul - Maastricht: in gebruik
Hoogste punt185 m boven NAP
GeëlektrificeerdSchin op Geul - Maastricht: 1949
Aantal sporen
Vetschau - Wijlre-Gulpen: 1
Wijlre-Gulpen - Maastricht: 2
Baanvaksnelheid
Vetschau - Schin op Geul: 40
Schin op Geul - Maastricht: 100
Beveiliging of treinbeïnvloedingVetschau - Schin op Geul: Klassieke beveiliging
Schin op Geul - Maastricht: ATB (EG)
OmgrenzingsprofielSchin op Geul - Maastricht: NL1
BeladingsklasseSchin op Geul - Maastricht: D2 (bij 80 km/h)
Treindienst door
Vetschau - Schin op Geul: ZLSM
Schin op Geul - Maastricht: Arriva
Traject
BSicon .svgSTR DB 2550 van Aachen Hbf vanaf 1910
exSTRSTR DB 2550 van Aachen Hbf tot 1910
exBHFSTR Aachen Templerbend
exKRWleKRWg+r
BSicon .svgeBHF 6,5 Richterich
BSicon .svgSKRZ-Au 4E314
BSicon .svgxABZgr DB 2550 naar Kassel Hbf
BSicon .svgexSTR+GRZq vanaf hier museumlijn
BSicon .svgKBHFxa 7,2 Vetschau sinds 2000
BSicon .svgeABZgr Avantislijn niet aangelegd
BSicon .svgSKRZ-Au 8,0 4E314
BSicon .svgGRENZE 8,5 grens Duitsland - Nederland
BSicon .svgGIPl hoogste punt spoorlijn Nederland 185 m NAP
BSicon .svgeBHF 9,1 Bocholtz tot 1944
BSicon .svgBHF 9,8 Bocholtz sinds 2000
BSicon .svgSKRZ-G2u 11,3 N281
lDRHdKBSTadBHFdKBSTa 12,0 Werkplaats ZLSM
BSicon .svgdSTR2-dSHI2g+lrdSTR3-
ddABZq+rdABZg+r lijn van Schaesberg
Miljoenenlijn
BSicon .svgdSTRvSHI2gl-
BSicon .svgvBHFdDST 12,5 Simpelveld
BSicon .svgv-SHI2g+rdSTR
BSicon .svgdvSHI2g+l-
BSicon .svgBHF 16,7 Eys-Wittem
dBSicon .svgdSTRuexdSTR+l tramlijn Maastricht - Vaals opgebroken
dBSicon .svgdBHFuexdKBHFe 18,7 Wijlre-Gulpen
dvSTR+r-STR lijn van Heerlen
dvBHF 22,1 Schin op Geul
ddSTRdSTR+GRZq tot hier museumlijn
dvSTR-SEC1 begin elektrificatie
dv-SHI2g+r
BSicon .svgeBHF 23,7 Oud Valkenburg
BSicon .svgSKRZ-G2BUE 25,1 N298
dv-SHI2gr
ev-SHI2grdSTR
dexdDSTvBHFexdKDSTa 25,3 Valkenburg
dev-SHI2g+rxvÜSTx
BSicon .svgv-SHI2g+rexdENDEe
BSicon .svgBHF 28,0 Houthem-Sint Gerlach
BSicon .svgeHST 28,8 Vroenhof
BSicon .svgSKRZ-Au 29,3 A79
BSicon .svgBHF 31,3 Meerssen
BSicon .svgeBHF 32,1 Rothem
BSicon .svgSKRZ-Au 32,5 A2E25
BSicon .svgeBHF 33,0 Vaeshartelt
BSicon .svgeBHF 33,9 Mariënwaard
dvSTR+r-STR lijn van Venlo
dvSTR-BHF 34,1 Maastricht Noord
dKBSTavSTR 202,0
dABZg+lvABZg+r-STR 34,2 aansluiting Beatrixhaven
dKBSTevÜSTl 102,3
devHST 35,0 Limmel
dvSKRZ-G4u 35,4 Viaductweg
dKBSTavSTR 35,7 werkplaats Maastricht
dABZg+rvSTR 36,1 lijn 20 van Y Beverst
vÜSTldSTR
dSTRvÜST
dvÜSTrdSHI2gldSHI2+r
uexdKBHFavKBHFe-LdBHF-RdDST 36,7 Maastricht
uexdSHI2luexd-STR2+4uexdSTRc3vSHI2g+l-
uexdSTRc1emv-ABZg+4
BSicon .svgemABZgl tramlijn naar Vaals opgebroken
BSicon .svgSTR lijn 40 naar Y Val Benoît

De spoorlijn Aken - Maastricht is de in 1853 geopende spoorlijn die de Duitse stad Aken via Simpelveld met de Nederlandse stad Maastricht verbond. Deze lijn werd aangelegd door de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij, en was de eerste in de Nederlandse provincie Limburg en tevens eerste grensoverschrijdende spoorlijn van Nederland. In Valkenburg staat nog het originele stationsgebouw uit 1853, het oudste nog bestaande stationsgebouw in Nederland. Het Duitse deel staat als spoorlijn 2545 onder beheer van DB Netze.

Sinds 1992 loopt de treinverbinding tussen Aken en Maastricht deels via een andere route, via Heerlen en Herzogenrath, over de spoorlijnen Heerlen - Schin op Geul en Sittard - Herzogenrath.

Voorgeschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Reeds in 1835 ontstonden er plannen voor een spoorverbinding tussen Maastricht en Aken, opgesteld door kooplieden uit beide steden. Het idee erachter was het verbinden van de mijnbouw- en industriestreek rond Aken met het Nederlandse stelsel van waterwegen. In Limburg bestonden toen al plannen voor (verdere) verbindingen met Luik en Hasselt. De situatie rond de Belgische Revolutie verhinderde uitvoering hiervan, mede omdat Maastricht in dat jaar nog een geïsoleerde Nederlandse enclave was, omringd door Belgisch grondgebied.[1] Nadat het grondgebied van beide naties in het Verdrag van Londen van 1839 geregeld was, werden opnieuw voorstellen gedaan voor de aanleg van een staatsspoorlijn. Op initiatief van de Maastrichtse Kamer van Koophandel werd in 1841 een "spoorcommissie" gevormd, onder leiding van de industriëlen Winand Clermont en Petrus Regout. De commissie had als doel te komen tot een staatsspoorlijn op dit traject. Ondanks bemiddeling door de Gouverneur en enthousiasme van de zijde van koning Willem II werd het plan door de Staten Generaal afgewezen omdat er geen nationale noodzaak voor aanwezig was.

Daarna heeft de spoorcommissie de plannen in 1844 opnieuw aan de orde gesteld, maar ditmaal bij particuliere investeerders in Nederland en Duitsland. Die zagen wel heil in het plan en in 1845 werden gelijktijdig de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij en de Aachen-Maastrichter Eisenbahn-Gesellschaft opgericht.[2] Twee jaar later was het benodigde kapitaal bijeen gebracht, concessies in Nederland en Duitsland verkregen en werd met de aanleg begonnen. In oktober 1853 reden de eerste treinen over het nieuwe tracé. Het was op dat moment de derde spoorlijn van Nederland - en de eerste internationale.

In de jaren 1860 kwam de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij in financiële moeilijkheden en in 1867 werd het bedrijf overgenomen door Grand Central Belge. In 1872 kreeg kwam er een zijtak van Simpelveld naar de Domaniale mijn te Kerkrade.[3] Deze zijtak werd vanaf 1925 verlengt en daarmee ontstond de spoorlijn Schaesberg - Simpelveld. In 1897 werd Grand Central Belge genationaliseerd. Een jaar later werd het Nederlandse deel van de spoorlijn overgenomen door de Staatsspoorwegen, wat vervolgens in 1939 opgenomen werd tot de Nederlandse Spoorwegen.

In 2007 werd de spoordienst 'Maastricht Randwyck - Heerlen' overgenomen door Veolia tot december 2016, sindsdien wordt de spoorlijn bediend door Arriva.

Aken - Schin op Geul[bewerken | brontekst bewerken]

De in 1992 onderbroken aansluiting te Schin op Geul van de spoorlijn naar Valkenburg werd in 2007 hersteld.

In 1914 werd vanaf Schin op Geul een aftakkende lijn richting Heerlen aangelegd. Deze zijtak werd in de loop der jaren belangrijker dan de oude verbinding vanaf Schin op Geul naar Aken via Simpelveld. De verbinding Schin op Geul - Kerkrade werd in 1988 opgeheven en in 1992 werd de overblijvende treindienst naar Aken opgeheven en het overblijvend station Simpelveld gesloten. Vanaf 1995 wordt het traject Schin op Geul - Kerkrade bereden als museumlijn door de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij. Sinds 1992 rijden de reguliere internationale treinen van Aken niet meer naar Maastricht, maar via Herzogenrath naar Heerlen. In 2019 is deze lijn verlengd naar Maastricht, zodat de verbinding Maastricht-Aachen hersteld is, hoewel deze nu via Heerlen rijdt en niet meer via de Miljoenenlijn. De aansluiting te Schin op Geul van de spoorlijn uit Simpelveld werd in 1992 onderbroken. Sinds januari 2007 is het traject Simpelveld - Schin op Geul weer aangesloten op het openbare net, nadat het op de foto nog ontbrekende wissel weer werd teruggeplaatst.

De lijn wordt via Bocholtz bereden tot Vetschau (Duitsland); het resterende deel tot Richterich, waar de lijn aansloot op de lijn van Aken naar Mönchengladbach is buiten dienst en deels opgebroken.

Schin op Geul - Maastricht[bewerken | brontekst bewerken]

In de jaren 1980 reden zaterdags enkele intercitytreinen van Amsterdam verder naar Valkenburg, maar de speciale Valkenburg Expressen waren meestal Plan V-treinstellen

Het deel van het traject tussen Schin op Geul en Maastricht is in gebruik voor reguliere treindiensten. Sinds 14 mei 1949 is dit traject, samen met de spoorlijn Heerlen - Schin op Geul, geëlektrificeerd. Sinds december 2016 rijden hier de stop- en sneltreinen van Arriva tussen Heerlen en Maastricht.

In de jaren 70[4] tot 90 reden zaterdags in de zomervakanties bijzondere treinen (Valkenburg Expressen) 's morgens en 's middags direct van de Randstad (Amsterdam, Den Haag) en Overijssel (Zwolle) naar Valkenburg en terug. In 1985 waren er vijf reguliere dagelijkse Intercitytreinen van Zandvoort aan Zee naar Maastricht, die zaterdags van 8 juni tot 31 augustus naar Valkenburg doorreden (terug zes treinen), en bovendien op deze dagen twee bijzondere IC-treinen van Den Haag CS en Rotterdam CS naar Valkenburg, die gedeeltelijk niet in de reguliere IC- halteplaatsen 's-Hertogenbosch, Weert, Roermond of Sittard stopten. Er was ook een bijzondere Valkenburg Expres van Zwolle, die als stoptrein geclassificeerd was, maar alleen in Deventer, Zutphen, Arnhem en op alle haltes op het niet geëlektrificeerde traject Nijmegen – Venlo – Roermond stopte en vanaf Roermond zonder stop tot Maastricht reed.[5]

De meeste Valkenburg Expressen reden via Maastricht, sommige via Heerlen. In 1988 waren er drie reguliere IC-treinen Zandvoort – Maastricht, die naar Valkenburg zijn verlengd (terug twee), en drie bijzondere treinen van Amsterdam, Den Haag en Zwolle (als stoptreinen geclassificeerd, maar minder haltes dan intercity's).[6] In 1990 (30 juni tot 1 september) en 1993 (29 mei tot 28 augustus) werden er nog drie directe Valkenburg Expressen gelaten, die in 1993 als sneltreinen van Amsterdam, Den Haag en Zwolle naar Valkenburg en terug reden.[7][8] Kort daarna kwam het tot het einde van de Valkenburg Expressen.

Stations en gebouwen[bewerken | brontekst bewerken]

Hieronder een overzicht van alle stations langs de lijn (cursief: voormalig station):

Station Geopend Huidig gebouw
Richterich 1853 geen, station gesloten in 1968
Vetschau 2000 geen, uitsluitend in gebruik door ZLSM
Bocholtz 1890 geen, gebouw gesloopt in 1965, station gesloten in 1944
Bocholtz 2000 geen, uitsluitend in gebruik door ZLSM
Simpelveld 1853 1908, SS, 2e gebouw, station gesloten in 1992, sinds 1995 in gebruik door ZLSM
Eys-Wittem 1900 1880, GCB, 1e gebouw, Standaardtype Eijs-Wittem, station gesloten in 1938, sinds 1995 in gebruik door ZLSM
Wijlre-Gulpen 1853 1959, NS, 2e gebouw, Standaardtype Vierlingsbeek, station gesloten in 1988, sinds 1995 in gebruik door ZLSM
Schin op Geul 1853 1913, SS, 1e gebouw, uniek ontwerp van Van Heukelom
Oud Valkenburg 1853 geen, station gesloten in 1923
Valkenburg 1853 1853, AM, 1e gebouw, uniek ontwerp van Enschedé
Houthem-Sint Gerlach 1888 1903, SS, 2e gebouw, uniek ontwerp
Vroenhof 1892 geen, station gesloten in 1936
Meerssen 1853 1900, SS, 2e gebouw, uniek ontwerp van De Jong
Rothem 1853 geen, gebouw standaardtype Eijs-Wittem gesloopt in 1970, station gesloten in 1935
Vaeshartelt 1853 geen, station gesloten in 1935
Mariënwaard 1853 geen, gebouw standaardtype Eijs-Wittem gesloopt in 1970, station gesloten in 1933
Maastricht Noord 2013 2013, ProRail, 1e gebouw, uniek ontwerp
Limmel 1853 geen, station gesloten in 1940 en van 1938-1940
Maastricht 1853 1913, SS, 4e gebouw, uniek ontwerp van Van Heukelom

Treindiensten[bewerken | brontekst bewerken]

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
19800 RE 18 Sneltrein (Arriva) MaastrichtHeerlen Rijdt 1x per uur. Vormt samen met treinserie 20300 een halfuursdienst tussen Maastricht en Heerlen. Rijdt in de vroege ochtend en 's avonds niet.
20300 RE 18 Sneltrein / Regional-Express (Arriva) MaastrichtHeerlenLandgraafHerzogenrathAachen Hauptbahnhof Drielandentrein (LIMAX). Rijdt 1x per uur. Vormt samen met treinserie 19800 een halfuursdienst tussen Maastricht en Heerlen.
32000 RS 18 Stoptrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtHeerlen
32900 Stoomtrein (ZLSM) Simpelveld Schin op Geul

Avantislijn[bewerken | brontekst bewerken]

Al enkele jaren zijn er plannen voor het bouwen van de Avantislijn. Deze nieuwe lijn moet de spoorlijn Aken-Maastricht (bij Vetschau) gaan verbinden met de Miljoenenlijn. Hiermee zorgt men voor de ontsluiting van het grensoverschrijdende bedrijventerrein Avantis en voor een alternatieve route van Heerlen naar Aken. Op het bestaande tracé Aken-Maastricht moet hiervoor alleen een wissel worden teruggelegd die deze lijn verbindt met de lijn Aken-Mönchengladbach. Stilletjes wordt hiermee gehoopt op een nieuw begin voor de treindienst Maastricht-Aken. Deze dienst zou eventueel uitgevoerd kunnen worden met Lightrail-treinen, iets wat in 1992, bij de sluiting van de lijn nog te veel in de kinderschoenen stond om rendabel te zijn.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]