Spoorlijn Aken - Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spoorlijn Aken - Maastricht
DB 2545
Spoorlijn Aken - Maastricht op de kaart
Totale lengte 36,7 km
Spoorwijdte normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij
Geopend 31 december 1853
Gesloten Richterich - Schin op Geul: 1992
Heropend Vetschau - Schin op Geul: 1995
Huidige status
Richterich - Vetschau: opgebroken
Vetschau - Schin op Geul: Museumlijn
Schin op Geul - Maastricht: in gebruik
Geëlektrificeerd Schin op Geul - Maastricht: 1949
Aantal sporen
Vetschau - Wijlre-Gulpen: 1
Wijlre-Gulpen - Maastricht: 2
Baanvaksnelheid
Vetschau - Schin op Geul: 40
Schin op Geul - Maastricht: 100
Treindienst door
Vetschau - Schin op Geul: ZLSM
Schin op Geul - Maastricht: Veolia
Traject
BSicon .svgSTR DB 2550 van Aachen Hbf
vanaf 1910
exSTRSTR DB 2550 van Aachen Hbf
tot 1910
exBHFSTR Aachen Templerbend
eBS2lBS2r
eBHF 6,5 Richterich
AKRZu 4E314
xABZrf DB 2550 naar Kassel Hbf
KHSTxa 7,5 Vetschau vanaf hier museumlijn
SKRZ-Au 4E314
GRENZE 8,5 staatsgrens Duitsland - Nederland
STRSUMMITl hoogste punt spoorlijn in Nederland
HST 9,2 Bocholtz
ABZlg lijn van Schaesberg
Miljoenenlijn
BHF 12,5 Simpelveld
HST 16,7 Eys-Wittem
BHF 18,7 Wijlre-Gulpen
vSTR+r-STRd lijn van Heerlen
vBHFd 22,1 Schin op Geul
tot hier museumlijn
v-SHI2g+rd
eHST 23,7 Oud Valkenburg
BHF 25,3 Valkenburg
BHF 28,0 Houthem-Sint Gerlach
eHST 28,8 Vroenhof
SKRZ-Au A79
BHF 31,3 Meerssen
eHST 32,1 Rothem
SKRZ-Au A2E25
eHST 33,0 Vaeshartelt
eHST 33,9 Mariënwaard
vSTR+r-STRd lijn van Venlo
vSTR-BHFd 34,0 Maastricht Noord
dKBSTlvABZg+r-STRBSicon .svg aansluiting Beatrixhaven
vÜSTld
evHSTd 35,0 Limmel
dKBSTavSTRBSicon .svg werkplaats Maastricht
dABZlgvSTRBSicon .svg lijn 20 van Y Beverst
vÜSTlvSTR-d
dSTRvÜSTBSicon .svg
vÜSTrdWgldX+rd
vKBHF-LedBHFldDSTd 36,7 Maastricht
dvSHI2g+l- lijn 40 naar Y Val Benoît

De spoorlijn Aken - Maastricht is de in 1853 geopende spoorlijn die de Duitse stad Aken met de Nederlandse stad Maastricht verbindt. Deze lijn werd aangelegd door de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij, en was de eerste in de Nederlandse provincie Limburg en tevens eerste grensoverschrijdende spoorlijn van Nederland. In Valkenburg staat nog het originele stationsgebouw uit 1853, het oudste nog bestaande stationsgebouw in Nederland. Het Duitse deel staat als spoorlijn 2545 onder beheer van DB Netze.

Voorgeschiedenis[bewerken]

Reeds in 1835 ontstonden er plannen voor een spoorverbinding tussen Maastricht en Aken, opgesteld door kooplieden uit beide steden. Het idee erachter is het verbinden van de mijnbouw- en industriestreek rond Aken met het Nederlandse stelsel van waterwegen. In Limburg bestonden toen al plannen voor (verdere) verbindingen met Luik en Hasselt. De situatie rond de Belgische Revolutie verhinderde uitvoering hiervan, mede omdat Maastricht in dat jaar nog een geïsoleerde Nederlandse enclave was, omringd door Belgisch grondgebied.[1] Nadat het grondgebied van beide naties in het Verdrag van Londen van 1839 geregeld was, werden opnieuw voorstellen gedaan voor de aanleg van een staatsspoorlijn. Op initiatief van de Maastrichtse Kamer van Koophandel werd in 1841 een "spoorcommissie" gevormd, onder leiding van de industriëlen Winand Clermont en Petrus Regout. De commissie had als doel te komen tot een staatsspoorlijn op dit traject. Ondanks bemiddeling door de Gouverneur en enthousiasme van de zijde van koning Willem II werd het plan door de Staten Generaal afgewezen omdat er geen nationale noodzaak voor aanwezig was.

Daarna heeft de spoorcommissie de plannen in 1844 opnieuw aan de orde gesteld, maar ditmaal bij particuliere investeerders in Nederland en Duitsland. Die zagen wel heil in het plan en in 1845 werden gelijktijdig de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij en de Aachen-Maastrichter Eisenbahn-Gesellschaft opgericht.[2] Twee jaar later was het benodigde kapitaal bijeen gebracht, concessies in Nederland en Duitsland verkregen en werd met de aanleg begonnen. In oktober 1853 reden de eerste treinen over het nieuwe tracé. Het was op dat moment de derde spoorlijn van Nederland - en de eerste internationale.

Aken - Schin op Geul[bewerken]

De in 1992 onderbroken aansluiting te Schin op Geul van de spoorlijn naar Valkenburg werd in 2007 hersteld.
Schin op Geul in 2010 met Veolia stoptrein van Kerkrade naar Maastricht; de wissel is weer teruggeplaatst.
Station Simpelveld met stoomtrein van de ZLSM, 2010

De oude verbinding van Aken via Simpelveld naar Schin op Geul werd gesloten in 1992 en wordt sinds 1995 bereden als museumlijn door de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij. Sinds 1992 rijden de reguliere internationale treinen van Aken niet meer naar Maastricht, maar via Herzogenrath naar Heerlen. De aansluiting te Schin op Geul van de spoorlijn uit Simpelveld werd in 1992 onderbroken. Sinds januari 2007 kunnen de stoomtreinen van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij weer doorrijden naar Valkenburg, omdat het op de foto nog ontbrekende wissel weer is teruggeplaatst.

De lijn wordt via Bocholtz bereden tot Vetschau (Duitsland); het resterende deel tot Richterich, waar de lijn aansloot op de lijn van Aken naar Mönchengladbach is buiten dienst en deels opgebroken.

Schin op Geul - Maastricht[bewerken]

In de jaren 80 reden zaterdags enkele Intercity treinen van Amsterdam verder naar Valkenburg, maar de speciale Valkenburg Expressen waren meestal Plan V treinstellen

Het deel van het traject tussen Schin op Geul en Maastricht is in gebruik voor reguliere treindiensten. Sinds 14 mei 1949 is dit traject, samen met de spoorlijn Heerlen - Schin op Geul, geëlektrificeerd. Sinds december 2006 rijden hier de stop- en sneltreinen van Veolia Transport tussen Heerlen en Maastricht.

In de jaren 70[3] tot 90 reden zaterdags in de zomervakanties bijzondere treinen (Valkenburg Expressen) 's morgens en 's middags direct van de Randstad (Amsterdam, Den Haag) en Overijssel (Zwolle) naar Valkenburg en terug. In 1985 waren er vijf reguliere dagelijkse Intercitytreinen van Zandvoort aan Zee naar Maastricht, die zaterdags van 8 juni tot 31 augustus naar Valkenburg doorreden (terug zes treinen), en bovendien op deze dagen twee bijzondere IC treinen van Den Haag CS en Rotterdam CS naar Valkenburg, die gedeeltelijk niet in de reguliere IC halteplaatsen 's-Hertogenbosch, Weert, Roermond of Sittard stopten. Er was ook een bijzondere Valkenburg Expres van Zwolle, die als stoptrein geclassificeerd was, maar alleen in Deventer, Zutphen, Arnhem en op alle haltes op het niet geëlektrificeerde traject Nijmegen – Venlo – Roermond stopten en vanaf Roermond zonder stop tot Maastricht reed.[4]

De meeste Valkenburg Expressen reden via Maastricht, sommige via Heerlen. In 1988 waren er drie reguliere IC treinen Zandvoort – Maastricht, die naar Valkenburg zijn verlengd (terug twee), en drie bijzondere treinen van Amsterdam, Den Haag en Zwolle (als stoptreinen geclassificeerd, maar minder haltes dan Intercitys).[5] In 1990 (30 juni tot 1 september) en 1993 (29 mei tot 28 augustus) werden er nog drie directe Valkenburg Expressen gelaten, die in 1993 als Sneltreinen van Amsterdam, Den Haag en Zwolle naar Valkenburg en terug reden.[6][7] Kort daarna kwam het tot het einde van de Valkenburg Expressen.

Treindiensten[bewerken]

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
32000

S4

Stoptrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtHeerlen
32100

S5

Sneltrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtHeerlen

Avantislijn[bewerken]

Al enkele jaren zijn er plannen voor het bouwen van de Avantislijn. Deze nieuwe lijn moet de spoorlijn Aken-Maastricht (bij Vetschau) gaan verbinden met de Miljoenenlijn. Hiermee zorgt men voor de ontsluiting van het grensoverschrijdende bedrijventerrein Avantis en voor een alternatieve route van Heerlen naar Aken. Op het bestaande tracé Aken-Maastricht moet hiervoor alleen een wissel worden teruggelegd die deze lijn verbindt met de lijn Aken-Mönchengladbach. Stilletjes wordt hiermee gehoopt op een nieuw begin voor de treindienst Maastricht-Aken. Deze dienst zou eventueel uitgevoerd kunnen worden met Lightrail-treinen, iets wat in 1992, bij de sluiting van de lijn nog te veel in de kinderschoenen stond om rendabel te zijn.

Referenties[bewerken]

  1. MAASTRICHT Het moeizame ontstaan van 's lands oudste internationale station, stationsinfo.nl, geraadpleegd 17 oktober 2013.
  2. Aken-Maastrichtse Spoorweg-Maatschappij privésite Martijn van Vulpen, geraadpleegd 17 oktober 2013.
  3. Spoorlijn Maastricht–Aken privésite Martijn van Vulpen, geraadpleegd 6 december 2015.
  4. Nederlandse Spoorwegen: Vernieuwd Spoorboekje 85/86, geldig van 2 juni 1985 tot 31 mei 1986, compilatie Valkenburg Expressen op blz. 375
  5. Nederlandse Spoorwegen: Spoorboekje 88/89, geldig van 29 mei 1988 tot 27 mei 1989, compilatie Valkenburg Expressen op blz. 212
  6. Nederlandse Spoorwegen: Spoorboekje 90/91, geldig van 27 mei 1990 tot 1 juni 1991, compilatie Valkenburg Expressen op blz. 206
  7. Nederlandse Spoorwegen: Spoorboekje 93/94, geldig van 23 mei 1993 tot 28 mei 1994, compilatie Valkenburg Expressen op blz. 181

Zie ook[bewerken]