Spoorlijn Boxtel - Wesel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
DB 2515
Boxtel - Wesel
Spoorlijn Boxtel - Wesel op de kaart
Totale lengte 92,9 km
Aangelegd door NBDS
Geopend
Boxtel - Goch: 15 juli 1878
Goch - Büderich: 1 juli 1878
Büderich - Wesel: 31 december 1874
Opheffing treindienst
Boxtel - Uden: 1 augustus 1950
Uden - Hassum: 17 september 1944
Hassum - Goch: 15 mei 1949
Goch - Uedem: 26 mei 1963
Uedem - Wesel: 10 maart 1945
Gesloten
Boxtel - Veghel: 29 maart 2005
Veghel - Uden: 1986
Uden - Beugen: 1978
Beugen - Hassum: 24 mei 1971
Hassum - Goch: 1 maart 1967
Goch - Uedem: 1 november 1966
Uedem - Wesel: 10 maart 1945
Huidige status
Boxtel - Veghel: buiten gebruik
Veghel - Wesel: opgebroken
Type spoorweg lokaalspoorweg:
Boxtel - Veghel
Geëlektrificeerd nee
Aantal sporen Boxtel - Veghel: 1
Baanvaksnelheid Boxtel - Veghel: 30 km/h
Beveiliging of treinbeïnvloeding geen
Boxtel - Wesel
vSTR-d lijn van Breda
vSTRd lijn van Utrecht Centraal
vBHFd 0,0 Boxtel
vÜSTrd
dABZqrdABZgrd lijn naar Eindhoven
SKRZ-Au A2E25
WBRÜCKE1 Dommel
eBHF 4,2 Liempde
eHST 6,1 Olland
eBHF 10,1 Schijndel
eHST 13,1 Eerde
SKRZ-Au A50
WBRÜCKE1 Zuid-Willemsvaart
exENDEaqeABZg+rBSicon .svg Havenspoor
WBRÜCKE1 Aa
eKBHFxe 17,4 Veghel
exSTR vanaf hier opgebroken
exBHF 23,4 Uden
exHST 30,1 Zeeland
exBHF 35,2 Mill voorheen Mil
exHST 41,1 Haps
BSicon .svg
+
BSicon exkSTRc2.svg
exkSTRc2 + exTBHFu
BSicon ekABZq3.svg
ekABZq3 +
43,7 Kruispunt Beugen
lijn Venlo - Nijmegen
exkABZg+1
exBHF 46,1 Oeffelt
exWBRÜCKE Maasbrug bij Gennep
exmKRZ tramlijn Venlo - Nijmegen opgebroken
exBHF 48,9 Gennep
exABZg+l Gennep Aansluiting, Homm. Junction van Mook
exZOLL
52,7
40,2
staatsgrens Nederland - Duitsland
exWBRÜCKE1 Kendel
exBHF 38,0 Hassum
exBHF 34,5 Asperden
exWBRÜCKE1 Niers
dvexSTR-STR+l DB 2610 van Kranenburg
devÜSTx
dvexBHF-BHF 30,4 Goch
devÜSTx
dexdWBRÜCKEdWBRÜCKE Niers
dvxKRZo-STRr DB 2610 naar Köln Hbf
exHST 26,7 Vornick
exWBRÜCKE1 Niers
exHST 26,3 Kalbeck
exHST 24,7 Buckholt
exBHF 22,5 Uedem voorheen Preußisch Uedem
exHST 19,7 Uedemerfeld
exHST 18,0 Uedemerbruch
exBHF 15,3 Labbeck
exBHF 10,2 Xanten West voorheen Xanten
xKRZo DB 2330, Rheinhausen - Kleve
exBHF 4,2 Birten
exBHF 2,3 Menzelen-Ginderich
vSTR+r-exSTRd DB 2517 van Alpen
DB 2003 van Venlo
xvÜSTxld
dKDSTxeexdBHFd
0,0
49,3
Büderich
exv-SHI2g+rd
exHST 48,6 Büderich Ost
exWBRÜCKE Rijn
ENDEaqxABZg+rBSicon .svg industrieaansluiting
ABZg+l DB 2270 van Emmerich
dvSTR-STR+l DB 2263 van Bocholt
dvÜST
dv-STRvSHI2gl-
BSicon .svgvBHFdDST 41,1 Wesel
dv-STRvSHI2g+l-
dveABZgr-STR DB 2271 naar Oberhausen Hbf opgebroken
dvÜSTr DB 2270 naar Oberhausen Hbf
BSicon .svgSTR DB 2002 naar Haltern am See

De spoorlijn Boxtel - Wesel, ook wel het Duits lijntje genoemd (in Duitsland: Boxteler Bahn), is een voormalige spoorlijn van de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS). De lijn verbond het Duitse Wesel met het Nederlandse Boxtel via Goch, Gennep, Uden, Veghel en Schijndel. Na 1925 kwam het beheer van het Nederlandse gedeelte van de lijn in handen van de Staatsspoorwegen en het Duitse gedeelte van de lijn kwam (als DB 2515) onder beheer van de DRG.

Geschiedenis[bewerken]

Bloei[bewerken]

Het traject werd geopend in 1878, opdat het onderdeel kon worden van de snelste verbinding LondenBerlijnSint-Petersburg. Vanaf 15 mei 1881 reden over deze lijn D-treinen (internationale sneltreinen) waarmee men zonder overstappen van Londen via Vlissingen naar Berlijn kon reizen. Vanwege dit comfort maakten veel vorsten, waaronder de Russische tsaren, en diplomaten voor hun Europese reizen gebruik van dit traject. Het Duitse grensstation was station Goch, het Nederlandse was station Gennep.

De NBDS was in 1908 de eerste spoorwegmaatschappij in Nederland die stoomlocomotieven met asindeling 2'C gebruikte. Deze kregen vanwege hun blauwe kleur de bijnaam Blauwe Brabanders.

NBDS-aandeel

Tussen Büderich en Wesel gebruikte de NBDS een 1950 meter lange spoorbrug over de Rijn. Deze werd gebouwd tussen 1872 en 1874, als onderdeel van de aanleg van de lijn Wesel – StraelenVenlo door de Köln-Mindener Eisenbahn. Een ander belangrijk kunstwerk op het 100 kilometer lange baanvak was de 310 meter lange spoorbrug over de Maas bij Gennep.

Reizigersaantallen op de spoorlijn:

1877: 189.560 passagiers
1887: 312.882 passagiers
1897: 486.524 passagiers
1907: 803.916 passagiers
1913: 876.213 passagiers

Zijlijn[bewerken]

De Eerste Wereldoorlog maakte in 1914 een einde aan dit prominente verkeer. In deze periode maakten vooral vluchtelingen uit Engeland[bron?] en later uit de Verenigde Staten[bron?] gebruik van de NBDS door het toenmalige neutrale Nederland.

In 1925 werd de NBDS aan beide zijden van de grens genationaliseerd. D-treinen keerden niet meer terug op dit baanvak. Aan beide zijden was de lijn gedegradeerd tot zijlijn.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Op de eerste Nederlandse oorlogsdag viel de spoorbrug bij Gennep door verraad in handen van de Duitsers. De Peel-Raamstelling werd vervolgens doorbroken. Aan het einde van de oorlog werd op 18 september 1944 de Gennepse spoorbrug door de Duitsers opgeblazen om zo de oprukkende geallieerden tegen te houden. De geallieerden waren genoodzaakt een baileybrug ter vervanging aan te leggen. Treinverkeer werd daarop omgeleid via NijmegenMook, met een nieuwe halte station Milsbeek. Op de hei nabij De Looi bij het zogenaamde Hommersum-junction vervolgden treinen hun weg richting Duitsland via de militaire spoorlijnen Wijchen - Hommersum.

Op 10 maart 1945 blies de terugtrekkende Duitse Wehrmacht de spoorbrug bij Wesel op. Daarmee kwam een eind aan het Duitse gedeelte van het Duits lijntje.

Afbraak[bewerken]

Station Liempde in 2009.

In de jaren 1960 en jaren 1970 werd in fasen het Duitse gedeelte gesloten en opgebroken. Daarvóór was het gedeelte tussen Xanten en Uedem in de Tweede Wereldoorlog al zo vaak door sabotage beschadigd dat dit niet meer werd hersteld. Op het tracé tussen Goch en Uedem werd een verkeersweg aangelegd.

In 1950 beëindigde de NS het laatste stukje personenverkeer op de lijn BoxtelUden. In 1972 werd het goederenvervoer op het stuk Mill – Gennep beëindigd. Intussen had men bij Gennep naast de spoorbrug een verkeersbrug aangelegd. De laatste trein is de zogenaamde leutexpres tijdens het carnaval van 1971, waarna de spoorbrug ontmanteld werd. Op 1 mei 1982 werd nabij het voormalige station van Gennep een spoorwegmonument onthuld, Loc 94, een gerestaureerde Pruisische stoomlocomotief uit 1924.

In 1978 verdween ook het goederenvervoer tussen Uden en Mill en in 1983 tussen Veghel en Uden, waarna de sporen werden opgebroken.

Overgebleven gedeelte[bewerken]

Onberijdbare overweg bij Schijndel.

In 2004 beëindigde Railion het goederenvervoer op het laatst overgebleven stuk van Boxtel tot Veghel. Uit protest tegen de plannen van ProRail om de aansluiting bij Boxtel te verbreken werden er op Tweede Paasdag 2005 ritten georganiseerd met een stoomtrein van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij en een LINT van Syntus.

Begin mei in dat jaar werd het puntstuk van het aansluitwissel alsnog verwijderd en per 7 juli 2008 is de spoorlijn administratief opgeheven. In een later stadium werden in Schijndel en Veghel nog overwegen afgebroken. Bij een aantal overwegen is bij de aanleg van nieuw asfalt het wegdek rechtstreeks tegen de spoorstaven aangelegd, waardoor geen ruimte meer is voor de wielflenzen van de treinwielen en het spoor dus onberijdbaar is. Bij één overweg is het asfalt zelfs boven op het gehele spoor gelegd.

Tot 1995 was er ten noorden van de afslag Boxtel in de Rijksweg 2 een gelijkvloerse kruising met de spoorlijn. De spoorlijn ligt er momenteel nog, maar de huidige autosnelweg gaat nu met een viaduct over de spoorlijn heen.

Spoorbrug over de Zuid-Willemsvaart[bewerken]

De eerste spoorbrug over de Zuid-Willemsvaart uit 1873 was een draaibrug, deze werd handmatig 90 graden gedraaid. In 1940 is deze brug opgeblazen. De tweede spoorbrug was een hefbrug waarbij aan twee kanten tegelijk een persoon nodig was om de brug te draaien. Deze is in 1961 vervangen door de huidige elektrische versie. In verband met de verbreding van de Zuid-Willemsvaart wordt de spoorbrug in Veghel een obstakel voor de scheepvaart. Er zijn plannen de uit 1961 daterende brug te verwijderen en in opslag te nemen, waarna de brug mogelijk een tweede leven krijgt als verbinding tussen de Noorder- en Zuiderkade in Veghel.[1]

De spoorbrug over de Zuid-Willemsvaart werd in januari 2014 ontmanteld en afgevoerd.[2]

Toekomst[bewerken]

Op verzoek van vooral de gemeente Veghel werd er vanaf 2000 onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor heropening van het Duits Lijntje voor personenvervoer. Een eerste onderzoek van de toenmalige busvervoerder BBA in 2003 was negatief over de kansen voor spoorvervoer over het lijntje, omdat reactivering 250 miljoen euro zou kosten zonder dat de verbinding tijdwinst oplevert. De BBA concludeerde dat beter het busvervoer uitgebreid kon worden. Naar aanleiding van dit onderzoek besloten diverse overheden niet langer mee te werken aan de plannen.

De gemeente Veghel was echter niet overtuigd van de juistheid van de resultaten en besloot in 2005 zelf, met steun van de provincie Noord-Brabant, een uitgebreid onderzoek te laten doen door de onafhankelijke onderzoeksbureaus Goudappel Coffeng en Movares. Uitgangspunt van de studie is een samenhangende vervoersstructuur voor trein en bus in een zogenoemd 'visgraatmodel', waarin de trein de 'ruggengraat' vormt en de bussen als 'graten' de aan- en afvoer van en naar de stations verzorgen.

In de vervoerwaardestudie van Goudappel Coffeng werden de volgende varianten vergeleken:

Variant Frequentie per uur Reistijd in minuten *** Reizigers per dag Exploitatie-
kosten in miljoen euro
Opbrengsten in miljoen euro Kostendekking
Huidige busdienst 2 60-75 14.800 7,0 3,2 45%
Snelbus halfuurdienst 2 50 20.900 10,2 5,8 57%
Snelbus kwartierdienst 4 50 24.100 12,3 7,4 60%
Lighttrain Station 's-Hertogenbosch-Uden * 2 45 21.100 10,5 6,6 62%
Lighttrain Boxtel-Uden * 2 55 20.500 10,4 5,3 51%
Sneltram Boxtel-Uden ** 2 70 19.900 10,2 4,5 44%

Bron: Goudappel Coffeng, Vervoerwaardestudie reactivering spoorverbinding Boxtel-Uden, juni 2006

* Met stations in Boxtel, Schijndel, Veghel en Uden (stadsrand)
** Met haltes in Boxtel, Liempde, Schijndel, Eerde, Veghel-Dubbelen, Veghel, Veghel-Oost, Mariaheide en Uden
*** Reistijd vanaf een willekeurig adres in Uden naar het station van 's-Hertogenbosch, waar de meeste forensen in het gebied naartoe reizen. Voor lighttrain naar 's-Hertogenbosch geldt bijvoorbeeld: ongeveer 10 minuten reistijd naar station Uden (fiets/bus/auto), 35 minuten reistijd met de trein, totaal 45 minuten reistijd

Uit de studie blijkt dat de snelbus in kwartierdienst de hoogste frequentie en de meeste reizigers en opbrengsten oplevert, maar ook het duurste is. De lighttrain naar 's-Hertogenbosch biedt de kortste reistijd en heeft de hoogste kostendekkingsgraad. Hierbij moet worden aangetekend dat in de spits, afhankelijk van het gekozen materieel (de studie is uitgegaan van LINT, maar er zijn ook langere materieeltypes), waarschijnlijk langere treinen of aanvullend bussen moeten worden ingezet met hogere kosten en een lagere kostendekkingsgraad (58-60%) als gevolg.

Uit het onderzoek van Movares blijkt, dat de door de Veolia geraamde infrastructuurkosten te hoog ingeschat waren. Een groot deel van de spoorlijn is nog als bruikbaar te beschouwen en herbouw is slechts voor een klein deel noodzakelijk. Het is noodzakelijk om de monumentale hefbrug over de Zuid-Willemsvaart ter hoogte van Veghel te verplaatsen en te vervangen door een nieuwe overspanning over het kanaal en de naastgelegen N279. Daarnaast zijn een viaduct over de Udenseweg en een remise in Veghel benodigd. Voor een lighttrain worden de totale infrastructuurkosten becijferd op € 31,2 miljoen. Voor een sneltram zouden die kosten 35,5 miljoen euro bedragen. De meerkosten van die laatste zijn toe te schrijven aan een extra spoor in Boxtel.

Op basis van dit onderzoek spraken behalve de gemeente Veghel ook de gemeente Uden en de provincie Noord-Brabant alsnog hun voorkeur uit voor een lighttrain tussen 's-Hertogenbosch en Uden. De overheden zijn van mening dat een spoorverbinding, ten opzichte van een deugdelijke busverbinding, een grotere aantrekkingskracht op ondernemers en inwoners uitoefent. Hoewel niet onderzocht lijkt Goudappel Coffeng die mening te ondersteunen. Een ander voordeel van de spoorlijn bestaat eruit dat busdiensten steeds meer hinder gaan ondervinden van de structurele filevorming op de weg.

Momenteel wordt gekeken of de treindienst voor marktpartijen voldoende interessant is om te exploiteren. Is dat het geval, dan zal de treindienst openbaar worden aanbesteed, eventueel in combinatie met de verkoop van bouwgrond voor bedrijven in de buurt van de stations. Voor de zomer van 2007 zou hierover een besluit zijn genomen. De busdienst is overigens onlangs al aanbesteed en wordt tot 31 december 2014 verzorgd door Arriva.

Railterminal in Veghel[bewerken]

Op 21 december 2009 heeft het gemeentebestuur van Veghel een brief geschreven naar beheerder ProRail om de spoorlijn Boxtel-Veghel weer open te stellen. Het Duits Lijntje zou goed van pas komen voor een railterminal in Veghel. Veghel wil een proef met vijf treinen. Op de langere termijn zou er sprake moeten zijn van een definitieve openstelling. In dat geval moeten de overwegen wat de gemeente betreft in oude staat worden hersteld.[3]

Op 13 maart 2015 werd bekendgemaakt dat na een haalbaarheidsonderzoek de provincie Noord-Brabant voorlopig afziet van reactivering van de spoorlijn voor goederenvervoer.[4]

Fietspad[bewerken]

In 2016 is een Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie voor het Duits Lijntje gepresenteerd en aangenomen door de gemeenten. Dit betekent dat er in ieder geval een fietspad over het hele traject komt te liggen met ruimte voor horecavoorzieningen en ander soort ondernemingen. Wanneer het fietspad wordt geopend is op dit moment nog onbekend.[5]

Zie ook / verwante onderwerpen[bewerken]

Externe links[bewerken]