Spoorlijn Hannover - Kassel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hannöversche Südbahn
DB 1732 Hannover Hbf - Kassel Hbf
Totale lengte 166 km, waarvan opgebroken: 33,9 km
Spoorwijdte normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door
Begin aanleg 1847
Geopend
Hannover - Alfeld: 1853
Alfeld - Göttingen: 1854
Göttingen - Kassel: 1856
Gesloten
Göttingen - Dransfeld: 1980
Dransfeld - Hann. Münden 1995
Huidige status
Hannover - Göttingen: in gebruik
Göttingen - Hann. Münden: opgebroken
Hann. Münden - Kassel: in gebruik
Type trein
Geëlektrificeerd
Hannover - Göttingen: 1963
Göttingen - Hann. Münden: nee
Hann. Münden - Kassel: 1964
Aantal sporen 2
Baanvaksnelheid 160 km/h
Beveiliging of treinbeïnvloeding Indusi
Beladingsklasse D4
Treindienst door Abellio
cantus
DB Fernverkehr
DB Regio Nord
DB Regio Südost
erixx
metronom
NordWestBahn
Traject
vSTRBSicon .svg DB 1700 van Minden (Westf)
vSTRvSTR DB 1710 van Celle
DB 1711 van Walsrode
utdSTRqdSBHF-LvBHF-MdSBHF-RutdSTRq 0,0 Hannover Hbf Stadtbahn lijn  1   2   3   7   9 
exdX+ldWglxrdWg+rvÜSTrd
evSTRvÜSTvSTR-
exdSTRvÜSTrvSTRd
exdSTRmvKRZtvSTRd Stadtbahn
lijn  4   5   6   11   16 
exdABZqrevKRZoveABZg+r-STRd DB 1760 naar Soest tot 1909
vSTRvSTRl DB 1730 naar Braunschweig
DB 1734 naar Lehrte
vSHI1lSHI1c3
dvSBHFBSicon .svg 3,1 Hannover Bismarckstraße
dvÜSTBSicon .svg
v-SHI2grdXldX+rd
vSTRv-SHI2grd
dABZqr+rdKRZurdKRZumdKRZuldABZq+l DB 1750 goederlijn om Hannover
DB 1760 naar Soest
dABZgldKRZurdKRZuldABZg+lrdSTRr
dv-SHI2g+rvSTRBSicon .svg
dWgl+ldWglr+lrdWgr+r
dSTRvDST 7,0 Hannover-Wülfel (tot 1977 reizigersstation)
dvSTRedABZglexdKBHFr voormalig Messestation (1953-1998)
dKSBHFredBHF-MdSBHF-R 8,0 Hannover Messe/Laatzen
dvSBHF 11,9 Rethen (Leine)
dvÜSTor
dvSTRgr DB 1733 naar Würzburg (HSL)
dWBRÜCKE Innerste
dSHI1r
S+BHF 18,4 Sarstedt
KRZu 21,4 DB 1733 Hannover - Würzburg (HSL)
SBHF 22,8 Barnten
dvSHI2gl-
BSicon .svgdSTRdABZl+ldSTRq DB 1770 naar Hildesheim
dvBHF 26,5 Nordstemmen
dvSHI2g+l-
WBRÜCKE Leine
eHST 29,7 Poppenburg
BHF 32,9 Elze (Han)
eABZlf 32,9 DB 1821 naar Bodenburg
ABZrf 32,9 DB 1820 naar Löhne (Westf)
BHF 39,0 Banteln
eHST 42,2 Bruggen (Han)
DST 45,8 Godenau
BHF 49,8 Alfeld (Leine)
WBRÜCKE Leine
BHF 58,7 Freden (Leine)
ddSTRdSTR+l DB 1940 naar Helmstedt
dvBHF 68,8 Kreiensen
dvÜST
dvSTR-eABZgl lijn naar Osterode
dSTRqvKRZu-ABZgr DB 1940 naar Holzminden
dvSHI2g+l-
ABZlg 76,8 DB 1824 naar Einbeck Mitte
BHF 76,8 Einbeck-Salzderhelden
eHST 82,4 Edesheim (Leine)
dSTR+ldKRZudSTRq DB 1733 van Hannover (HSL)
vSKRZ-Aud 7
vÜSTrd Aansl. Edesheim (Leine) Nord
vÜSTld Aansl. Edesheim (Leine) Süd
dWBRÜCKEdWBRÜCKE1d Rhume, Rhumebrug
dLSTRdSTRdSTR+l DB 1810 naar Nordhausen
dLSTRvBHF 88,6 Northeim
dLSTRvÜST
dSTRqdKRZudKRZudSTRrd DB 2975 naar Ottbergen
dLSTRedHSTd 92,0 Sudheim
vÜSTrd
dLSTRdBHFd 97,8 Nörten-Hardenberg
vÜSTd
dLSTRedABZgld lijn naar Kalischacht Reyershausen
dLSTRedBHFd 101,7 Bovenden
vTUNNEL2d Overkapping Bovenden
dSTRqvKRZu-ABZg+rBSicon .svg DB 1801 naar Bodenfelde
dSTRedBHFd Göttingen-Weende
vSKRZ-Aud 327
dSTRdDSTd 106,6 Göttingen goederenstation
dvBHFexKBHFa 108,1 Göttingen
dvSKRZ-YoeBUE-BUK 3
dvSTRexSTRlf Gartetalbahn (smalspoor)
dSTRedABZgld DB 3600 naar Bebra (tot 1922)
dWBRÜCKEdWBRÜCKEd Leine
vÜSTuld
dSTRxdABZgldSTRq DB 3600 naar Bebra (vanaf 1922)
dSTRlxdKRZdSTRq DB 1733 naar Würzburg (HSL)
exSKRZ-Ao 112,1 7
eBUE-BUK 113,0 3
exHST 113,1 Groß Ellershausen
exSKRZ-Yu 114,8 3
eBUE-BUK 119,2 3
exABZrg 123,2 Basaltwerk
exABZrg 123,6 Raiffeisen
exBHF 123,8 Dransfeld
eBUE-BUK 128,0 3 (Blokpost Wellersen)
exBHF 132,1 Oberscheden
exTUNNEL1 135,9 Volkmarshäuser Tunnel (325 m)
exHST 136,2 Volkmarshausen
exHST 140,5 Münden Nord
exABZlf 140,8 Particuliere aansluiting
exABZlg 141,0 Havenlijn Wezer overslagstation
exSKRZ-Yo 141,3 80
exWBRÜCKE 141,3 Werra
xABZrg 142,0 DB 6343 naar Halle (Saale)
BHF 142,0 Hann. Münden
DST 144,8 Bonaforth
eHST 148,7 Wilhelmshausen
eABZrf geplande verbinding naar Warburg
BHF 151,4 Staufenberg-Speele
eHST 155,2 Kragenhof
vSTRg+l DB 1733 naar Hannover (HSL)
dWBRÜCKEdWBRÜCKE Fulda grens Nedersaksen-Hessen
dSTRtdSTRa Lohbergtunnel (1039 m)
vÜSTu+lte
vBHF 157,6 Fuldatal-Ihringshausen
vÜST
vÜSTur
dSTRdHST 161,3 Vellmar-Niedervellmar
dSTR+rvSTRd DB 2550 naar Aken
vÜWBol+rdSTRd
dSTRvDSTd 162,4 Kassel rangeerterrein Noord
dSTRdDSTdSTRd 163,8 Kassel rangeerterrein
dABZqrdSTRrdSTRd DB 1733 naar Kassel-Wilhelmshöhe
dSTRqdABZq+rdABZg+rd DB 3900 naar Kassel-Wilhelmshöhe
dABZq+rdABZg+rdSTRd DB 2550 naar Aken
dWECHSELvSTRd Systeemwissel 15 kV~ / 600 V=
udBHF-LdKBHF-MedKBHF-Red 166,2 Kassel Hbf
utdSTRaddd RegioTram Kassel

De spoorlijn Hannover – Kassel, ook wel met de historische naam Hannöversche Südbahn genoemd, is een spoorlijn die van Hannover via Göttingen en Hann. Münden naar Kassel loopt. Tussen Göttingen en Hann. Münden is de spoorlijn opgebroken. De spoorlijn is dubbelsporig en geëlektrificeerd.

Geschiedenis[bewerken]

1856: De hannöversche Südbahn: De Kragenhofbrücke bij Kassel; houtgravure uit de Illustrirten Zeitung
Zuidelijke ingang van de voormalige Volkmarshäuser Tunnel (2005)
Railbus bij de voormalige halte Kragenhof, nabij Spiekershausen

Voor de bouw van een spoorlijn van Hannover in het zuiden van het Koninkrijk Hannover waren er al in de jaren 1830, deze kwamen van het gemeenteraadslid Ferdinand Oesterley. In 1847 droeg ook Rudolph Berg bij aan de voorbereidende werkzaamheden voor de "Verbinding Hannover - Kassel".[1] Het noordelijke trajectdeel Hannover - Alfeld en Alfeld - Göttingen werd 1853 respectievelijk 1854 geopend en werd onderdeel van de toen belangrijke "Noord-Zuidlijn". Het zuidelijke trajectdeel van Göttingen naar Hann. Münden, ook wel bekent als Dransfelder helling (Dransfelder Rampe), werd op 8 mei 1856 geopend. Dit trajectdeel is in delen van 1980 tot 1995 stilgelegd. De aansluiting van Hann. Münden naar Kassel werd nog in 1956 toegevoegd, als onderdeel van de Hannöversche Südbahn.

De naam Hannöversche Südbahn kwam met de annexatie door Pruisen natuurlijk te vervallen, maar kwam door spoorwegfanaten weer terug in het huidige spraakgebruik. Ondertussen werd het trajectdeel Hannover - Göttingen onderdeel van de grotere "Noord-Zuidlijn".

Deze spoorlijn werd door de Königlich Hannöversche Staatseisenbahnendaarom ook gebouwd, om de handelsplaats Hann. Münden met zijn haven aan de hoofdstad van het koninkrijk te verbinden. Tot Göttingen loopt het tracé relatief vlak door het Leinedal - maar ontweek wel de belangrijke brouwerijstad Einbeck. Om te vermijden dat de spoorlijn door het gebied van de Keurvorstendom Hessen kwam, werd de lijn door het moeilijke en steile terrein via Dransfeld naar Hann. Münden gebouwd. Daardoor kreeg dit trajectdeel de naam Dransfelder Rampe (Dransfelder helling).

Hoewel de gehele lijn tot Kragenhof (kort voor Kassel), met uitzondering van de Brunswijkse plaats Kreiensen, volledig in Hannoverse en vandaag Nedersaksische gebied lag, werden beide trajectdelen Hannover - Göttingen en Göttingen - Hann. Münden door de Deutsche Reichsbahn bedrijfstechnisch als aparte spoorlijnen gezien. Ten eerste kregen de lijnen aparte spoorboeknummers (Hannover - Göttingen: 202/250; Göttingen - Hann. Münden: 202a/257), ten tweede valt het noordelijke deel onder het bestuursgebied Hannover en het zuidelijke deel valt onder Kassel, later Frankfurt am Main.

Tot in de jaren '60 was deze spoorlijn over de gehele lengte een belangrijke hoofdverbinding in Duitsland. Door de Duitse deling na de Tweede Wereldoorlog verhuisde de verkeersstromen in Noord-Zuidrichting, dat naast de Rijnspoorlijn Köln-Frankfurt ook op deze spoorlijn merkbaar was. Behalve voor de Dransfelder helling, omdat de Noord-Zuidlijn Hannover - Gemünden am Main in 1963 en de zijlijn Werradallijn Kassel - Hann. Münden in 1964 geëlektrificeerd werden. Het traject Göttingen - Dransfeld - Hann. Münden bleef zonder bovenleiding. De treinen namen voortaan de acht kilometer langere route, maar vlakkere en geëlektrificeerde lijn via Eichenberg. Op de Dransfelder helling reden elke werkdag drie stoptreinen per richting, in 1980 werd het reizigersverkeer op dit deel gestaakt en twee jaar later werd met de sloop van het gedeelte tussen Göttingen en Dransfeld begonnen. Het overige deel van Hann. Münden bleef nog 10 tot 15 jaar als goederenaansluiting, tot ook hier stillegging en de sloophamer volgde. Daarmee was de Hannöversche Südbahn onderbroken tussen Göttingen en Hann. Münden.

Door de stijgende vervoersvraag op de lijn kreeg deze in de jaren '60 nieuwe aansturingstechnieken van seinen, inhaalsporen en werd de bovenbouw versterkt. De groei zette door, waardoor er een discussie ontstond voor een nieuwe spoorlijn.[2]

Met de invoering van de uurfrequentie in het Intercity-netwerk bleef het traject Hannover - Göttingen chronisch overbelast. IC-treinen deelden de lijn met D-, snel-, stop- en goederentreinen. Niet zelden volgden treinen elkaar op blokafstand. Kassel werd, doordat het een kopstation is, losgemaakt van het IC-netwerk, de treinen reden vanaf Göttingen via Bebra verder.

In kader van de bouw van de hogesnelheidslijn Hannover - Würzburg werd de Hannöversche Südbahn in Northeim naar het oosten verlegd. Nadat de verlegde lijn in november 1985 in gebruik genomen werd, konden de werkzaamheden van de HSL beginnen.[3] In het stadsgebied van Hannover en Laatzen werden overwegen vervangen door ongelijkvloerse kruisingen. Ook op het gezamenlijke deel noordelijk van Göttingen (tot Edesheim) werden meerdere overwegen verwijderd. In de jaren 1978 en 1979 werd het Tracébesluit aangenomen en kon de bouw beginnen.[4]

Station Fuldatal-Ihringshausen met een cantus-trein. De DB had de intentie op dit station na de bouw van de HSL te sluiten (2007)

Toen in 1991 de HSL Hannover - Würzburg, die tussen Hannover en Göttingen nagenoeg parallel aan de Hannöversche Südbahn loopt en meerdere aansluitingen heeft, werd over de gehele lengte geopend. Hierdoor verloor het noordelijke deel belangrijke langeafstandstreinen. De IC-treinen reden voortaan via de HSL en werden door de toenemende ICE-treinen deels vervangen. Interregio- en D-treinen namen daarentegen de route via de oude spoorlijn. De Interregio-treinen werden weer vervolgens door Intercity-treinen vervangen. Doordat de HSL na 23:00 uur alleen door goederentreinen mag worden gebruikt, rijden late en nacht-ICE-treinen ook via de Hannöversche Südbahn. Ook kreeg Kassel een aansluiting op de HSL, via het station Kassel-Wilhelmshöhe.

Exploitatie[bewerken]

Hannover - Göttingen[bewerken]

Eeb treinstel richting Nordhausen verlaat station Göttingen (2007)

Terwijl het ICE-verkeer grotendeels over de HSL rijdt, reden tot de dienstregelingswissel in december 2009 elke twee uur de Interregio-trein (later Intercity) Stralsund - Karlsruhe. Vanaf de dienstregeling 2010 rijden de IC-treinen, uitzondering daargelaten, via de HSL tussen Hannover en Göttingen. Hierdoor verloren de stations Northeim, Kreiensen en Alfeld de IC-verbinding. Enkele treinen per dag (stand 2016) doen nog wel deze haltes aan en rijden dus over de Hannöversche Südbahn.

Vanaf december 2005 bedient de metronom in een uurfrequetie het regionale verkeer in de relatie Uelzen - Hannover - Göttingen, deze vervingen alle regionale treinen van de DB Regio. De verbinding Löhne - Hameln - Elze - Nordstemmen - Hildesheim werd tussen 2003 en 2011 door eurobahn geëxploiteerd, nu wordt deze dienst door NordWestBahn gereden.

Op het trajectdeel Hannover - Barnten gebruiken ook treinen naar Hildesheim de Hannöversche Südbahn. Zo rijden vanaf december 2008 de S-Bahn van Hannover met lijn S4 tussen Bennemühlen - Hildesheim. Daarnaast rijdt er elk uur een Regional-Express-trein van Hannover naar Bad Harzburg over de lijn. Deze wordt vanaf december 2014 door erixx gereden.

Nacht- en autoslaaptreinen maken eveneens gebruik van de "oude" spoorlijn. Tevens rijden er veel goederentreinen over dit trajectdeel.

Göttingen - Kassel[bewerken]

De tot fietspad omgebouwde Dransfelder helling (2006)

Het voormalige trajectdeel van Göttingen via Dransfeld naar Hann. Münden is grotendeels omgebouwd naar fietspad of als natuurgebied aangewezen. Enkele delen zijn ondertussen al bebouwd met woningen of bedrijfspanden.

Na de stillegging van het reizigersverkeer via Dransfeld in mei 1980 rijden alle treinen uitsluitend via Eichenberg. De aangrenzende plaatsen van de Dransfelder helling werden door een vervangende buslijn bediend. Op het trajectdeel Hann. Münden - Kassel rijden vanaf Eichenberg komende regionale treinen van cantus, deze beginnen in Göttingen. Tevens rijden DB Regio-treinen uit Erfurt richting Kassel over dit trajectdeel. De treindienst Kassel - Bitterfeld wordt gereden door NS-dochter Abellio. Ook hier vindt regelmatig goederenverkeer plaats.

Stations[bewerken]

Aansluitingen[bewerken]

In de volgende plaatsen was of is er een aansluiting van de volgende spoorweglijnen:

Hannover Hbf
DB 1700, spoorlijn tussen Hannover en Minden
DB 1710, spoorlijn tussen Hannover en Celle
DB 1711, spoorlijn tussen Hannover en Walsrode (Heidebahn)
DB 1730, spoorlijn tussen Hannover en Braunschweig
DB 1733, hogesnelheidslijn tussen Hannover en Würzburg
DB 1734, spoorlijn tussen Hannover en Lehrte
Aansluiting Hannover Bismarckstraße
DB 1750, goederenspoorlijn om Hannover (Güterumgehungsbahn Hannover)
DB 1760, spoorlijn tussen Hannover en Soest (Altenbekener Strecke)
Nordstemmen
DB 1770, spoorlijn tussen Lehrte en Nordstemmen
Elze (Han)
DB 1820, spoorlijn tussen Elze en Löhne (Weserbahn)
DB 1821, spoorlijn tussen Elze en Bodenburg (niedersächsische Almetalbahn; opgebroken)
Kreiensen
DB 1940, spoorlijn tussen Helmstedt en Holzminden (Braunschweigische Südbahn)
Auertalbahn, spoorlijn tussen Osterode en Kreiensen
Einbeck
DB 1824 naar Einbeck Mitte (Ilmebahn)
aansluiting Edesheim (Leine)
DB 1733, hogesnelheidslijn tussen Hannover en Würzburg
Northeim
DB 1810, spoorlijn tussen Northeim en Nordhausen (Südharzstrecke)
DB 2975, spoorlijn tussen Ottbergen en Northeim (Sollingbahn)
Göttingen
DB 1733, hogesnelheidslijn tussen Hannover en Würzburg
DB 1801, spoorlijn tussen Göttingen en Bodenfelde (Bodenfelder Bahn)
Gartetalbahn, spoorlijn tussen Göttingen Süd en Duderstadt (smalspoor; opgebroken)
DB 3600, spoorlijn tussen Bebra en Göttingen
Hann. Münden
DB 6343 spoorlijn tussen Halle en Hann. Münden (Kalle-Kasseler-Bahn)
Fuldatal-Ihringshausen
DB 1733, hogesnelheidslijn tussen Hannover en Würzburg
Kassel
DB 1733, hogesnelheidslijn tussen Hannover en Würzburg
DB 2550, spoorlijn tussen Aken en Kassel
DB 3900, spoorlijn tussen Kassel en Frankfurt am Main (Main-Weser-Bahn)

Literatuur[bewerken]

  • Eisenbahnatlas Deutschland. Schweers + Wall, Aachen 2005, ISBN 3-89494-134-0.
  • Jens-Uwe Brinkmann: Auf Schienen durch die Zeit. Der Göttinger Bahnhof von der Hannoverschen Südbahn bis zum Ende des Dampfzeitalters. Edition Peperkorn, Göttingen 2001.
  • Ferdinand Osterley: Über die Hannoversche Süd-Eisenbahn. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1846

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]